{"id":16508,"date":"2022-02-08T00:01:41","date_gmt":"2022-02-07T17:01:41","guid":{"rendered":"https:\/\/tamhoc.org\/?p=16508"},"modified":"2022-02-08T00:01:42","modified_gmt":"2022-02-07T17:01:42","slug":"ngu-luat-thien-nhien-bhikkhu-naga-maha-thera-ty-khuu-buu-chon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/2022\/02\/08\/ngu-luat-thien-nhien-bhikkhu-naga-maha-thera-ty-khuu-buu-chon\/","title":{"rendered":"\u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d &#8211; Bhikkhu N\u0101ga Mah\u0101 Thera &#8211; T\u1ef3 kh\u01b0u B\u1eedu Ch\u01a1n"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d hay l\u00e0 \u201c\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d (<em>pa\u00f1ca niy\u0101ma<\/em>) l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 s\u1eb5n, d\u1ea7u cho ai kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00f3 ra kh\u00f4ng, n\u00f3 c\u0169ng v\u1eabn c\u00f3, n\u00f3 kh\u00f4ng \u1edf d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, sai khi\u1ebfn, ch\u1ec9 huy c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb Th\u1ea7n Linh hay v\u1ecb Ch\u00faa T\u1ec3 n\u00e0o cho r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u00f3 to\u00e0n n\u0103ng to\u00e0n l\u1ef1c t\u1ea1o h\u00f3a ra v\u1ea1n v\u1eadt nh\u01b0 Tr\u1eddi Ph\u1ea1m Thi\u00ean (<em>Brahma<\/em>) hay l\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 b\u1eadc to\u00e0n gi\u00e1c ch\u1eb3ng h\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>PH\u1eacT GI\u00c1O NGUY\u00caN TH\u1ee6Y<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>THERAV\u0100DA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8212;&#8211;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>&nbsp;\u0110\u1ecaNH LU\u1eacT THI\u00caN NHI\u00caN C\u1ee6A V\u0168 TR\u1ee4<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>(PA\u00d1CA NIY\u0100MA)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bhikkhu N\u0101ga Mah\u0101 Thera &#8211; T\u1ef3 kh\u01b0u B\u1eedu Ch\u01a1n<\/em><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>L\u1eddi T\u1ef1a<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hi\u1ec7n nay khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u201cLu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d nh\u01b0 tr\u00ean m\u1eb7t tr\u0103ng ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ed3ng \u00edt th\u1ee9 hoa th\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdc l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1ch nhanh ch\u00f3ng l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c l\u1ea1 tr\u00ean c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c\u2026 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u1ebfn \u201cLu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt t\u1ed5 Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni \u0111\u00e3 thuy\u1ebft gi\u1ea3ng c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 25 th\u1ebf k\u1ef7.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d hay l\u00e0 \u201c\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d (<em>pa\u00f1ca niy\u0101ma<\/em>) l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 s\u1eb5n, d\u1ea7u cho ai kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00f3 ra kh\u00f4ng, n\u00f3 c\u0169ng v\u1eabn c\u00f3, n\u00f3 kh\u00f4ng \u1edf d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, sai khi\u1ebfn, ch\u1ec9 huy c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb Th\u1ea7n Linh hay v\u1ecb Ch\u00faa T\u1ec3 n\u00e0o cho r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u00f3 to\u00e0n n\u0103ng to\u00e0n l\u1ef1c t\u1ea1o h\u00f3a ra v\u1ea1n v\u1eadt nh\u01b0 Tr\u1eddi Ph\u1ea1m Thi\u00ean (<em>Brahma<\/em>) hay l\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 b\u1eadc to\u00e0n gi\u00e1c ch\u1eb3ng h\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d \u1ea5y c\u00f3 t\u00e1nh c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng theo \u201cb\u1ea3n t\u00e1nh c\u1ee7a n\u00f3\u201d t\u00f9y th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian c\u1ee7a n\u00f3 ph\u00f9 h\u1ee3p m\u00e0 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1eady th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mong r\u1eb1ng qu\u00fd v\u1ecb \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 sau khi \u0111\u1ecdc qua quy\u1ec3n \u201c\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d s\u1ebd l\u00e3nh h\u1ed9i m\u1ed9t ph\u1ea7n n\u00e0o v\u1ec1 gi\u00e1o l\u00fd Ph\u1eadt \u0110\u00e0 r\u1ea5t c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn khoa h\u1ecdc, m\u00e0 hi\u1ec7n nay c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia c\u00e0ng kh\u00e1m ph\u00e1 ra nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a V\u0169 tr\u1ee5 l\u1ea1i c\u00e0ng nh\u00ecn nh\u1eadn v\u00e0 ch\u1ee9ng minh nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u1ea1y t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nam M\u00f4 B\u1ed5n S\u01b0 Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni Ph\u1eadt<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>N\u0101ga Mah\u0101 Thera \u2013 T\u1ef3 kh\u01b0u B\u1eedu Ch\u01a1n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Nguy\u00ean T\u0103ng Th\u1ed1ng Gi\u00e1o h\u1ed9i T\u0103ng gi\u00e0 Nguy\u00ean Th\u1ee7y Vi\u1ec7t Nam<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Namo tassa Bhagavato Arahato Samm\u0101sambuddhassa<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;Xin th\u00e0nh k\u00ednh \u0111\u1ea3nh l\u1ec5 \u0110\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n, \u0110\u1ee9c Tr\u1ecdn L\u00e0nh, Ch\u00e1nh Bi\u1ebfn Tri.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8212;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a><\/a><strong>Ng\u0169 Lu\u1eadt Thi\u00ean Nhi\u00ean (Pa\u00f1ca Niy\u0101ma)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0110\u00e2y xin k\u1ec3 v\u1ec1 \u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean<\/strong>\u201d:&nbsp;<em>utu niy\u0101ma<\/em>&nbsp;\u2013 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 th\u1eddi ti\u1ebft (n\u00f3ng, l\u1ea1nh);&nbsp;<em>b\u012bja niy\u0101ma<\/em>&nbsp;\u2013 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 gi\u1ed1ng ch\u1ed3i, m\u1ea7m v\u00e0 t\u1ebf b\u00e0o;&nbsp;<em>kamma niy\u0101ma<\/em>&nbsp;\u2013 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 nghi\u1ec7p b\u00e1o;&nbsp;<em>citta niy\u0101ma<\/em>&nbsp;\u2013 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 t\u00e2m th\u1ee9c;&nbsp;<em>dhamma niy\u0101ma<\/em>&nbsp;\u2013 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 quy ph\u1ea1m hay c\u00e1c Ph\u00e1p. (N\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean n\u00e0y m\u00e0 c\u00e1c \u201cTh\u1ea7n gi\u00e1o\u201d cho l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a\u201d hay l\u00e0 \u201cTh\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gi\u1ea3i r\u1eb1ng:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 th\u1eddi ti\u1ebft (<em>utu niy\u0101ma<\/em>): l\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt li\u00ean quan \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u00e1c v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f3 c\u01a1 th\u1ec3 (<em>inorganique<\/em>) nh\u01b0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a, gi\u00f3, th\u1eddi ti\u1ebft n\u00f3ng, l\u1ea1nh, xu\u00e2n, h\u1ea1, thu, \u0111\u00f4ng t\u1ef1 nhi\u00ean thay \u0111\u1ed5i. Mai, li\u00ean, c\u00fac, \u0111\u00e0o tu\u1ea7n t\u1ef1 \u0111ua n\u1edf theo m\u00f9a ti\u1ebft c\u1ee7a n\u00f3, t\u1ef1 xoay tr\u00f2n nh\u01b0 kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y c\u00f3 ai hay m\u00e1y m\u00f3c n\u00e0o sai khi\u1ebfn kh\u00f4ng? N\u00f3 c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i \u0111\u1ed1i v\u1edbi ta kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng \u2013 V\u00ec n\u1ebfu nh\u1edd s\u1ef1 luy\u1ec7n t\u1eadp c\u01a1 th\u1ec3 ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 tho\u00e1t ra kh\u1ecfi v\u00f2ng chi ph\u1ed1i c\u1ee7a n\u00f3. Nh\u01b0 m\u00f9a \u0111\u00f4ng tr\u1eddi l\u1ea1nh th\u1ea5u x\u01b0\u01a1ng. Nh\u01b0ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u1edd s\u1ef1 luy\u1ec7n t\u1eadp yoga m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eb1m kh\u1ecfa th\u00e2n trong tuy\u1ebft gi\u00e1 m\u00e0 h\u1ecd v\u1eabn kh\u00f4ng h\u1ec1 l\u1ea1nh \u2013 ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111i tr\u00ean l\u1eeda m\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng h\u1ec1 th\u1ea5y n\u00f3ng b\u1ecfng.<\/li><li>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 gi\u1ed1ng ch\u1ed3i, m\u1ea7m v\u00e0 t\u1ebf b\u00e0o (<em>b\u012bja niy\u0101ma<\/em>): l\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u1ee7a nh\u1eefng v\u1eadt ch\u1ea5t h\u1eefu c\u01a1 (<em>organique<\/em>) nh\u01b0 c\u00e2y c\u1ecf, h\u1ed9t gi\u1ed1ng v\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt c\u00f3 t\u1ebf b\u00e0o. Do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y m\u00e0 gi\u1ed1ng n\u00e0o sinh ra gi\u1ed1ng n\u1ea5y, l\u00faa do h\u1ed9t l\u00faa m\u00e0 ra, v\u1ecb ng\u1ecdt do \u0111\u01b0\u1eddng m\u00eda, m\u1eadt m\u00e0 ra, lu\u1eadt tr\u1ed1ng m\u00e1i t\u1ebf b\u00e0o v\u00e0 ph\u1ea7n t\u1eed genes trong s\u1ef1 th\u1ecd thai c\u0169ng do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y chi ph\u1ed1i. B\u012bja niy\u0101ma c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea5t c\u01b0\u1ee1ng l\u1ea1i. Ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 xoay chuy\u1ec3n, ki\u1ec3m so\u00e1t n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0 trong c\u00e1ch tr\u1ed3ng t\u1ec9a, ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5p c\u00e0nh c\u00e2y n\u00e0y qua c\u00e2y kia \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i ph\u1ea9m ch\u1ea5t ho\u1eb7c s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a gi\u1ed1ng \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/li><li>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 nghi\u1ec7p b\u00e1o (<em>kamma niy\u0101ma<\/em>) l\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt h\u00e0nh vi v\u00e0 qu\u1ea3 hay l\u00e0 \u201cnh\u00e2n qu\u1ea3\u201d. Nh\u00e2n gieo th\u00ec tr\u1ed5 qu\u1ea3. Nh\u00e2n t\u1ed1t \u0111em l\u1ea1i qu\u1ea3 t\u1ed1t, nh\u00e2n x\u1ea5u \u0111em l\u1ea1i qu\u1ea3 x\u1ea5u, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 t\u1ef1 nhi\u00ean ph\u1ea3i tr\u1ed5 sanh ra nh\u01b0 v\u1eady ch\u1edb kh\u00f4ng do ai th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u1ea3. Kamma niy\u0101ma t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 k\u00edch th\u00edch. Mu\u1ed1n hay kh\u00f4ng mu\u1ed1n b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt chung c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta th\u01b0\u1eddng n\u00f3i \u201cth\u1ee7y l\u01b0u t\u1ea1i h\u1ea1\u201d, n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xu\u1ed1ng ch\u1ed7 th\u1ea5p, b\u1edfi ch\u1ea5t n\u01b0\u1edbc lu\u00f4n lu\u00f4n t\u00ecm ki\u1ebfm cho \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 qu\u00e2n b\u00ecnh, b\u1eb1ng ph\u1eb3ng kh\u00f4ng c\u1ea7n m\u1ed9t m\u00e1y m\u00f3c hay nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0o ch\u1ec9 huy hay sai khi\u1ebfn, lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3 c\u0169ng v\u1eady, \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u00e2n th\u00ec c\u00f3 qu\u1ea3 nh\u01b0 tr\u1ea3 l\u1ea1i s\u1ef1 qu\u00e2n b\u00ecnh kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u0103n hay tr\u00e1nh kh\u00f4ng cho n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xu\u1ed1ng chi\u1ec1u th\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3 \u0111\u1ebfn m\u1ee9c qu\u00e2n b\u00ecnh nh\u01b0 s\u1ef1 t\u1ef1 nhi\u00ean xoay v\u1ea7n c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 m\u1eb7t tr\u0103ng v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kamma niy\u0101ma kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea5t c\u01b0\u1ee1ng m\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n h\u01b0\u1edbng n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c (g\u1ecdi l\u00e0 chuy\u1ec3n nghi\u1ec7p). Tuy r\u1eb1ng trong kh\u1eafp c\u00f5i sa b\u00e0 n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o m\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi s\u1ef1 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a nghi\u1ec7p b\u00e1o, nh\u01b0ng ta c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eaft bu\u1ed9c th\u1ecd l\u00e3nh tr\u1ecdn v\u1eb9n. Nh\u1eefng c\u00e1i g\u00ec m\u00e0 ta mang theo trong c\u00e1i nghi\u1ec7p c\u1ee7a ta t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00ea h\u00e8n, \u0111\u1ed9c \u00e1c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf n\u00ean m\u1ed9t b\u1eadc \u0111\u1ea1o h\u1ea1nh, thanh cao. Lu\u00f4n lu\u00f4n ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec, m\u00e0 c\u00e1i \u1ea5y t\u00f9y s\u1ef1 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ta. M\u1ed7i l\u00fac ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf n\u00ean t\u1ed1t h\u01a1n hay l\u00e0 x\u1ea5u h\u01a1n. D\u1ea7u cho ng\u01b0\u1eddi t\u1ed9i l\u1ed7i nh\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean tuy\u1ec7t v\u1ecdng (nh\u01b0 \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u1ee7a \u0110\u0110. Ca-Di\u1ebfp v\u00ec kh\u00f4ng thu th\u00fac m\u00e0 ph\u1ea3i ra \u0111\u1eddi l\u00e0m nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u t\u1ed9i l\u1ed7i ph\u1ea3i b\u1ecb \u0111\u1ee9c vua b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 \u0111em ra ph\u00e1p tr\u01b0\u1eddng x\u1eed tr\u1ea3m, trong khi \u0111\u01b0a ra ph\u00e1p tr\u01b0\u1eddng nh\u1edd \u0110\u1ea1i \u0111\u1ee9c Ca-Di\u1ebfp \u0111\u1ebfn nh\u1eafc nh\u1edf m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 t\u1eed \u0111\u1ed5i li\u1ec1n t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u00e1c x\u1ea5u v\u00e0 th\u1ea5t v\u1ecdng nh\u1edd ni\u1ec7m \u0111\u1ec1 m\u1ee5c tham thi\u1ec1n r\u1ed3i \u0111\u1eafc thi\u1ec1n d\u00f9ng th\u1ea7n th\u00f4ng bay l\u00ean h\u01b0 kh\u00f4ng thuy\u1ebft ph\u00e1p cho \u0111\u1ee9c vua nghe v\u00e0 s\u00e1m h\u1ed1i t\u1ed9i l\u1ed7i xin \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t gia tu h\u00e0nh tr\u1edf l\u1ea1i). Ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ea1o h\u1ea1nh cao nh\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean c\u1ea9u th\u1ea3 \u1ef7 l\u1ea1i (nh\u01b0 t\u00edch \u0111\u1ee9c B\u1ed3 t\u00e1t tu h\u00e0nh r\u1ea5t trong s\u1ea1ch \u0111\u00e3 \u0111\u1eafc thi\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c vua th\u1ec9nh v\u00e0o \u0111\u1ec1n th\u1ecd th\u1ef1c m\u1ed7i b\u1eefa, v\u00ec d\u1ec3 du\u00f4i m\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ee9t thi\u1ec1n h\u00e0nh d\u00e2m v\u1edbi ho\u00e0ng h\u1eadu). Nh\u01b0 v\u1eady t\u1ed1t hay x\u1ea5u ch\u1ec9 do m\u1ed9t t\u00edch t\u1eafc t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u00e3 t\u00e0ng tr\u1eef bao nhi\u00eau x\u1ea5u, bao nhi\u00eau t\u1ed1t? N\u1ebfu suy theo s\u1ef1 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng hi\u1ec7n t\u1ea1i m\u00e0 ta suy \u0111o\u00e1n ngay c\u00e1i qu\u1ea3 th\u00ec ai d\u00e1m ngh\u0129 r\u1eb1ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 A\u1e45gulimala l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng g\u1edbm tay m\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u1eafc qu\u1ea3 A-la-h\u00e1n trong ki\u1ebfp \u1ea5y. Nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt nghi\u1ec7p b\u00e1o ta c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c do s\u1ef1 tinh t\u1ea5n tu t\u1eadp c\u1ee7a ta.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"4\"><li>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 t\u00e2m th\u1ee9c (<em>citta niy\u0101ma<\/em>) nh\u01b0 l\u1ecbch tr\u00ecnh di\u1ec5n ti\u1ebfn c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c, s\u1ef1 sanh, s\u1ef1 di\u1ec7t c\u1ee7a t\u00e2m ni\u1ec7m, nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a t\u00e2m, nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a th\u1ea7n giao c\u00e1ch c\u1ea3m, vi\u1ec5n c\u1ea3m, h\u1ed3i th\u1ee9c, hu\u1ec7 nh\u00e3n, hu\u1ec7 nh\u0129, tha t\u00e2m th\u00f4ng .v.v. \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 citta niy\u0101ma c\u1ea3.<\/li><li>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 quy ph\u1ea1m hay c\u00e1c ph\u00e1p (<em>dhamma niy\u0101ma<\/em>) nh\u01b0 h\u1ea5p d\u1eabn l\u1ef1c, nh\u1eb9 bay l\u00ean, n\u1eb7ng r\u01a1i xu\u1ed1ng, nh\u1eb9 h\u00fat v\u00e0o n\u1eb7ng, d\u1ecb ch\u1ea5t ph\u1ea3n \u1ee9ng, nh\u01b0 \u00e2m d\u01b0\u01a1ng t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n, nh\u01b0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1 l\u00f9ng x\u1ea3y ra trong l\u00fac B\u1ed3 t\u00e1t gi\u00e1ng sanh .v.v\u2026 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u01b0\u01a1ng t\u1ee3 trong v\u0169 tr\u1ee5 c\u0169ng n\u1eb1m trong \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 \u0111\u00e3 gi\u1ea3i tr\u00ean, n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1eeba k\u1ec3 th\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt ch\u1ea5t, t\u00e2m l\u00fd, lu\u00e2n l\u00fd \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 xoay chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y theo s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a ta. C\u00f2n n\u1ebfu nh\u01b0 theo c\u00e1c th\u1ea7n gi\u00e1o th\u00ec cho r\u1eb1ng: n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt \u1ea5y l\u00e0 \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o H\u00f3a hay l\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf \u0111\u00e3 an b\u00e0i c\u00e1ch n\u00e0o ta ph\u1ea3i ch\u1ecbu nh\u01b0 c\u00e1ch \u1ea5y th\u00ec ta m\u1eb7c nhi\u00ean t\u1ef1 m\u00ecnh l\u00e0m m\u1ea5t s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng v\u00e0 t\u1ef1 ch\u1ee7 c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec ph\u1ea3i ch\u1ecbu ho\u00e0n to\u00e0n th\u1ea5t v\u1ecdng v\u00ec \u1ef7 l\u1ea1i hay qu\u00e1 tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o k\u1ebb kh\u00e1c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0110\u00e2y xin gi\u1ea3i th\u00eam v\u1ec1 n\u0103m \u201c\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d do h\u1ecdc gi\u1ea3 \u00c2u ch\u00e2u &#8211; \u00d4ng Egerton C.Baptist b\u00ecnh lu\u1eadn v\u00e0 so s\u00e1nh v\u1edbi khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00e3nca Niy\u0101ma \u2013 n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean m\u00e0 c\u00e1c Th\u1ea7n gi\u00e1o cho l\u00e0 \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o H\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00e2y gi\u1edd, n\u00f3i theo khoa h\u1ecdc c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edb l\u1ea1i c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 n\u00f3i cho ch\u00fang ta bi\u1ebft v\u1ec1 cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a phi thuy\u1ec1n Apolo 11 r\u1eb1ng: \u0110\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a th\u1ea3o m\u1ed9c ph\u00e1t tri\u1ec3n tr\u00ean \u0111\u1ea5t c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng nh\u01b0 trong m\u1ed9t c\u00e1i ch\u1eadu cho th\u00eam v\u00e0o nh\u1eefng \u0111\u00e1m nh\u00fam \u0111\u1ea5t n\u00e2u th\u1eabm c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng th\u00ec nh\u1eefng c\u00e2y xanh t\u01b0\u01a1i \u1ea5y \u201cm\u1ecdc l\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c mau l\u1eb9, b\u1edfi v\u00ec \u0111\u1ea5t m\u1eb7t tr\u0103ng \u1ea5y c\u00f2n tinh khi\u1ebft nguy\u00ean v\u1eb9n\u201d. S\u1ef1 ng\u1eabu nhi\u00ean kh\u00e1m ph\u00e1 ra n\u00e0y l\u1ea1i tr\u00f9ng h\u1ee3p v\u1edbi b\u1ed9 kinh Aganna sutta c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. Trong kinh thu\u1eadt l\u1ea1i r\u1eb1ng: \u201c\u0110\u1ea5t c\u1ee7a qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang \u1edf \u0111\u00e2y, trong khi m\u1edbi c\u1ea5u t\u1ea1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean th\u00ec c\u00f3 m\u1ecdc nh\u1eefng th\u1ee9 l\u00faa khi bu\u1ed5i s\u00e1ng ng\u01b0\u1eddi ta g\u1eb7t h\u00e1i \u0111em \u0111i l\u00e0m v\u1eadt th\u1ef1c \u0103n th\u00ec bu\u1ed5i chi\u1ec1u tr\u1edf l\u1ea1i m\u1ecdc \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng\u201d. Nh\u01b0 v\u1eady l\u00faa m\u1ecdc l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1ebft s\u1ee9c mau ch\u00f3ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo l\u1eddi \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt n\u00f3i trong kinh n\u00e0y th\u00ec nh\u1eefng hoa qu\u1ea3 m\u1ecdc nhanh ch\u00f3ng nh\u01b0 qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y trong l\u00fac \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00ec c\u00f2n tinh khi\u1ebft nguy\u00ean v\u1eb9n c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 tinh khi\u1ebft tr\u00ean \u0111\u1ea5t c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng. Nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 \u201cPha tr\u1ed9n th\u1ea7n b\u00ed\u201d v\u1ec1 s\u1ef1 tinh khi\u1ebft c\u1ee7a \u0111\u1ea5t \u0111\u1ea7u ti\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y v\u00e0 s\u1ef1 tinh khi\u1ebft c\u1ee7a \u0111\u1ea5t m\u1eb7t tr\u0103ng. V\u1ec1 sau s\u1ef1 m\u1ecdc ch\u1eadm tr\u1ec5 c\u1ee7a th\u1ea3o m\u1ed9c tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y v\u00ec s\u1ef1 \u201csuy \u0111\u1ed3i v\u00e0 nh\u01a1 b\u1ea9n\u201d thay \u0111\u1ed5i l\u1ea7n l\u1ea7n m\u00e0 ph\u1ea3i ch\u1eadm l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trong kinh c\u00f2n n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng: \u201c\u2026 tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 m\u1eb7t tr\u0103ng, sao v\u00e0 h\u00e0nh tinh xu\u1ea5t hi\u1ec7n th\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 h\u01b0 kh\u00f4ng v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y \u1edf trong m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ed1i t\u0103m kh\u00f4ng th\u1ea5y chi c\u1ea3\u201d. B\u00e2y gi\u1edd \u0111o\u00e0n phi h\u00e0nh c\u1ee7a thuy\u1ec1n Apolo 12 c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng \u201c\u2026T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1eadt t\u1ebf v\u1edbi ch\u00fang ta,\u2026 m\u1eb7t tr\u0103ng ch\u1ec9 nh\u01b0 m\u1ed9t tr\u00e1i banh tr\u1eafng hi\u1ec7n ra gi\u1eefa c\u1ea3nh h\u01b0 kh\u00f4ng v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 \u0111en t\u1ed1i\u201d. C\u0169ng nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i trong c\u1ea3nh h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn \u0111en t\u1ed1i, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng l\u00ean do nh\u1edd m\u1eb7t tr\u0103ng, nh\u1eefng ng\u00f4i sao v\u00e0 c\u00e1c v\u00ec tinh t\u00fa khi n\u00e0o xu\u1ea5t hi\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u00fang ta c\u00f2n ghi nh\u1eadn th\u00eam r\u1eb1ng \u201cNh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean phi h\u00e0nh c\u1ee7a phi thuy\u1ec1n Apolo 11 v\u00e0 12, khi v\u1ec1 \u0111\u1ebfn qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y ph\u1ea3i b\u1ecb d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t trong m\u1ed9t th\u1eddi gian coi h\u1ecd c\u00f3 mang nh\u1eefng t\u1eadt b\u1ec7nh chi v\u1ec1 t\u1eeb m\u1eb7t tr\u0103ng hay kh\u00f4ng, nh\u01b0ng sau khi th\u1eddi h\u1ea1n ki\u1ec3m so\u00e1t nh\u1eadn th\u1ea5y h\u1ecd kh\u00f4ng mang m\u1ed9t b\u1ec7nh t\u1eadt chi v\u1ec1 c\u1ea3. Nh\u01b0 v\u1eady ch\u1ee9ng t\u1ecf tr\u00ean m\u1eb7t tr\u0103ng \u00edt c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u1ee9 b\u1ec7nh, tr\u00e1i l\u1ea1i trong hi\u1ec7n nay tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau l\u00e0 th\u1ee9 b\u1ec7nh m\u00e0 k\u1ec3. Nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i sau khi ki\u1ebfp ho\u1ea1i \u0111\u1ebfn ki\u1ebfp th\u00e0nh qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u trong l\u00fac \u0111\u1ea7u ti\u00ean con ng\u01b0\u1eddi \u00edt c\u00f3 b\u1ec7nh t\u1eadt ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i ba th\u1ee9 b\u1ec7nh th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng m\u00e0 th\u00f4i nh\u01b0 b\u1ec7nh: \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n, \u0111\u00f3i kh\u00e1t v\u00e0 b\u1ec7nh gi\u00e0, c\u00e1c \u0111i\u1ec1u m\u00e0 th\u1eddi \u1ea5y g\u1ecdi l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 b\u1ec7nh. Tr\u00e1i l\u1ea1i sau n\u00e0y v\u00ec t\u00e1nh x\u1ea5u con ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t sanh l\u00ean gi\u1ebft h\u1ea1i l\u1eabn nhau ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0103n th\u1ecbt, ho\u1eb7c v\u00ec l\u00f2ng s\u00e2n h\u1eadn m\u00e0 nhi\u1ec1u th\u1ee9 b\u1ec7nh b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ea7n l\u1ea7n ph\u00e1t sanh l\u00ean cho \u0111\u1ebfn b\u00e2y gi\u1edd, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o k\u1ec3 h\u1ebft c\u00e1c th\u1ee9 b\u1ec7nh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 mu\u1ed1n kh\u00eau g\u1ee3i s\u1ef1 ch\u1ee7 \u00fd c\u1ee7a \u0111\u1ed9c gi\u1ea3, nh\u1ee9t l\u00e0 cho sinh vi\u00ean t\u00ecm hi\u1ec3u Ph\u1eadt gi\u00e1o, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u1ecdc v\u00e0 hi\u1ec3u bi\u1ebft Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1, nh\u01b0ng ch\u1ec9 cho th\u1ea5y mau l\u1eb9 v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh x\u00e1c s\u1ef1 th\u1eadt t\u1ebf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng v\u1ec1 s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 to\u00e0n c\u00f5i v\u0169 tr\u1ee5 th\u1eadt m\u00e0 c\u00f2n xa v\u1eddi v\u1edbi khoa h\u1ecdc. Nh\u01b0 v\u1eady con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1edd, m\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi, cho \u0111\u1ebfn khi n\u00e0o khoa h\u1ecdc x\u00e1c \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y h\u01a1n 25 th\u1ebf k\u1ef7. S\u1ef1 d\u1eabn ch\u1ee9ng vi\u1ec7n l\u00fd n\u00e0y r\u1ea5t c\u1ea7n cho ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm hi\u1ec3u ch\u00e2n l\u00fd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u1ea5t h\u1eefu \u00edch, ch\u00fang ta c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi \u00c2u ch\u00e2u \u0111\u00e3 ti\u1ebfn tri\u1ec3n v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c bao xa r\u1ed3i, lu\u00f4n c\u1ea3 qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u m\u00e0 ta \u0111ang \u1edf. Tr\u01b0\u1edbc khi ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e0n v\u1ec1 n\u0103m \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt Thi\u00ean nhi\u00ean qu\u1ea3n tr\u1ecb l\u00e1i \u201cch\u00fang sanh v\u00e0 v\u1ea1n v\u1eadt\u201d trong Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7, c\u0169ng nh\u01b0 trong h\u00e0ng tri\u1ec7u v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1m ph\u00e1 ra trong \u201cv\u00f4 s\u1ed1 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d \u1edf r\u1ea3i r\u00e1c trong kh\u00f4ng gian theo quan ni\u1ec7m c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, ch\u00fang ta xem coi ng\u01b0\u1eddi \u00c2u ch\u00e2u h\u1ecd c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh g\u00ec v\u00e0 \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh nh\u1eefng g\u00ec trong l\u00e3nh v\u1ef1c \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft, t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i \u00f4ng Nicholas Copernicus nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n Ba Lan n\u00f3i qu\u1ea3 quy\u1ebft r\u1eb1ng: \u201cTh\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t trong s\u1ed1 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u00f4i sao r\u1ea3i r\u00e1c trong kh\u1eafp h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u00c2u Ch\u00e2u t\u1eeb t\u1eeb v\u00e0 v\u1eefng ch\u1eafc tin t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng \u201cqu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u nh\u1ecf b\u00e9 c\u1ee7a ch\u00fang ta \u1edf trong Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 nh\u1ecf b\u00e9 n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ea5m nh\u1ecf trong h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn m\u00e0 th\u00f4i\u201d. B\u00e2y gi\u1edd \u0111\u1ebfn \u00f4ng Bessel m\u1ed9t nh\u00e0 Thi\u00ean v\u0103n v\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc c\u1ee7a x\u1ee9 Prusse, m\u00e0 c\u00e1c h\u1ecdc sinh khoa h\u1ecdc v\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u1ec1u bi\u1ebft, c\u00e0ng \u0111i xa h\u01a1n l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n ra c\u1ee1 l\u1edbn v\u00e0 s\u1ef1 c\u00e1ch xa c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u00f4i sao kh\u00e1c nhau, c\u00e1i n\u00e0y \u0111\u1ebfn c\u00e1i kia. Nh\u01b0 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i h\u00ecnh th\u1ee9c v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng, c\u00f3 v\u00e0i ng\u00f4i sao nh\u01b0 Batelgeuse c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng v\u0129 \u0111\u1ea1i 300 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng m\u1edbi \u0111\u1ebfn ch\u00fang ta v\u00e0 400 l\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n hay 300 l\u1ea7n s\u00e1ng ch\u00f3i h\u01a1n m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta. C\u00f2n n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 nh\u1ecf b\u00e9 l\u1ea1i th\u00ec v\u00ec sao t\u00ean l\u00e0 Van Manen\u2019s th\u00ec c\u00f3 13 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng xa c\u00e1ch ch\u00fang ta v\u00e0 nh\u1ecf h\u01a1n qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y, c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng 10.000 l\u1ea7n y\u1ebfu h\u01a1n Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7. Nh\u01b0ng c\u0169ng l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u00f4ng Bessel bi\u1ec7n h\u1ed9 th\u1eb3ng cho b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a \u00f4ng Copernicus r\u1eb1ng \u201cM\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ec sao nh\u1ecf b\u00e9 trong v\u00f4 s\u1ed1 v\u00ec sao r\u1ea3i r\u00e1c trong h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn\u201d. Th\u1eadt v\u1eady, c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 D\u00e3y Ng\u00e2n H\u00e0, theo \u00f4ng W Herschel, m\u1ed9t nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n c\u1ee7a Anh m\u1edbi kh\u00e1m ph\u00e1 ra \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u1eefng v\u00ec sao t\u1ee5 h\u1ecdp l\u1ea1i nhau do s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i hay di chuy\u1ec3n c\u1ee7a chi\u1ec1u s\u00e2u v\u00e0 n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2y \u0111ai do nh\u1eefng h\u01a1i c\u1ee7a c\u1ee5m m\u00e2y lan tr\u00e0n ra trong h\u01b0 kh\u00f4ng nh\u01b0 ch\u00fang ta t\u01b0\u1edfng. B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng v\u00ec sao. S\u1ef1 c\u00e0ng l\u00e0m cho ch\u00fang ta ph\u1ea5n kh\u1edfi l\u00e0 h\u01a1n n\u1eeda tri\u1ec7u v\u00ec sao \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f4ng th\u1ea5y xuy\u00ean qua \u1ed1ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng 100 inch (ng\u00f3n tay) c\u1ee7a \u0111\u00e0i Thi\u00ean v\u0103n Mt.Wilson b\u00ean California Hu\u00ea-K\u1ef3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1ec1 s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 25 th\u1ebf k\u1ef7 m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 cho ch\u00fang ta v\u00e0 nh\u1eefng d\u00e2n ch\u00fang \u1edf h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng c\u1ee7a thung l\u0169ng con s\u00f4ng H\u1eb1ng bi\u1ebft \u0111\u00e3 c\u00f3 ghi trong b\u1ed9 kinh Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u1eafn t\u1eaft nh\u01b0 sau: \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i \u201cM\u1ed9t Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9 chi\u1ebfu s\u00e1ng c\u00f3 m\u1ed9t Th\u1ebf gi\u1edbi\u201d, m\u1ed9t ng\u00e0n Th\u1ebf gi\u1edbi th\u00ec c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0n Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7, m\u1ed7i th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t v\u00f9ng h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh. H\u1ec7 th\u1ed1ng n\u00e0y g\u1ed3m c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0n ti\u1ec3u th\u1ebf gi\u1edbi. M\u1ed9t ng\u00e0n ti\u1ec3u th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t trung th\u1ebf gi\u1edbi. M\u1ed9t ng\u00e0n trung th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi, nh\u01b0 v\u1eady trong m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u00e0n tri\u1ec7u Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7. T\u1ea5t c\u1ea3 1.000.000.000 th\u1ebf gi\u1edbi \u1ea5y l\u1eadp th\u00e0nh m\u1ed9t V\u0169 tr\u1ee5 (<em>universe<\/em>). Nh\u01b0ng kh\u1ecfi ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u1ea5y ra c\u00f5i h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c n\u1eefa\u201d. Trong b\u1ed9 kinh kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 gi\u1ea3i t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0: \u201cV\u1ec1 h\u01b0\u1edbng T\u00e2y c\u00e1ch \u0111\u00e2y 10 mu\u00f4n tri\u1ec7u v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 \u2018C\u1ef1c l\u1ea1c Th\u1ebf gi\u1edbi\u2019\u201d. H\u01a1n n\u1eefa, n\u00f3i v\u1ec1 ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a C\u1ef1c l\u1ea1c Th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t d\u00e3y c\u1ee7a 13 \u0111\u1ea1i Th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110\u1ea1i Th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang ta \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa, c\u00e1ch v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng T\u00e2y, n\u1ebfu k\u1ec3 s\u1ed1 Th\u1ebf gi\u1edbi t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng h\u1ea1t b\u1ee5i trong m\u1ed9t qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u m\u1edbi \u0111\u1ebfn bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ee9 13, n\u01a1i \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cC\u1ef1c l\u1ea1c Th\u1ebf gi\u1edbi\u201d. C\u00f2n b\u1ed9 kinh kh\u00e1c c\u0169ng gi\u1ea3i ti\u1ebfp th\u00eam r\u1eb1ng: \u201c\u1ede ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng v\u00f4 t\u1eadn c\u00f3 v\u00f4 s\u1ed1 th\u1ebf gi\u1edbi r\u1ea3i r\u00e1c trong h\u01b0 kh\u00f4ng. S\u1ed1 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi \u1ea5y ch\u1ec9 trong m\u1ed9t d\u00e3y c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Th\u1ebf gi\u1edbi th\u00f4i, c\u0169ng h\u1eb1ng h\u00e0 sa s\u1ed1 kh\u00f4ng l\u1eddi n\u00e0o m\u00f4 t\u1ea3 ho\u1eb7c k\u1ec3 \u0111\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Tr\u1ea3i qua v\u00f4 s\u1ed1 h\u1ec7 th\u1ed1ng Th\u1ebf gi\u1edbi, ngo\u00e0i d\u00e3y \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u1edf \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t d\u00e3y \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ee9 nh\u00ec li\u00ean ti\u1ebfp nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y cho \u0111\u1ebfn 20 d\u00e3y \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5. \u1ede ch\u00ednh gi\u1eefa c\u1ee7a d\u00e3y th\u1ee9 13 l\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang ta hi\u1ec7n \u0111ang \u1edf. \u1ede ngo\u00e0i bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ee7a d\u00e3y \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 c\u00f5i \u201cC\u1ef1c l\u1ea1c Th\u1ebf gi\u1edbi\u201d. T\u00ednh nh\u01b0 v\u1eady trong ch\u1eebng 10 v\u00f9ng c\u1ee7a h\u01b0 kh\u00f4ng c\u0169ng c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u1ea1i v\u0169 tr\u1ee5 t\u01b0\u01a1ng t\u1ee3 v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c nh\u01b0 th\u1ebf trong 10 ph\u01b0\u01a1ng v\u00f4 c\u00f9ng v\u00f4 t\u1eadn c\u1ee7a kh\u00f4ng gian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00e2y gi\u1edd, \u0111\u00e3 ph\u00e1 tan qu\u00e1 xa v\u1ec1 quan ni\u1ec7m t\u1eeb s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c h\u1eb9p h\u00f2i \u0111\u00e3 tr\u00e0n lan ra kh\u1eafp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u00c2u ch\u00e2u. V\u00ec theo quan ni\u1ec7m c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00ec Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 ch\u1ec9 th\u1ec3 hi\u1ec7n cho m\u1ed9t ch\u1ea5m nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c trong kh\u00f4ng gian v\u00f4 t\u1eadn. H\u01a1n n\u1eefa m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ho\u00e0ng cung tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb Ch\u00faa t\u1ec3 tr\u1ecb v\u00ec, b\u1ea3o b\u1ecdc v\u00e0 th\u00f4ng qua b\u1edfi h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb Tr\u1eddi. V\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec trong m\u1ed7i ti\u1ec3u Th\u1ebf gi\u1edbi, trung Th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u1ea1i Th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ecb Tr\u1eddi \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb, th\u1ebf th\u00ec s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh nh\u1eefng v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 uy quy\u1ec1n, v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i v\u00f2ng hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt t\u1eed kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o h\u00f3a gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 s\u1ef1 t\u1ea1o t\u00e1c kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng Ch\u00faa T\u1ec3 ho\u00e0n to\u00e0n. N\u1ebfu cho m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng Ch\u00faa T\u1ec3 ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0 ph\u1ea7n t\u1eed t\u1ea1i sao l\u1ea1i t\u1ea1o ra m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0 \u0111\u1ea7y r\u1eaby s\u1ef1 b\u1ea5t c\u00f4ng, t\u00e0n \u00e1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u00fac sanh v\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i. C\u00f2n n\u00f3i c\u00f3 to\u00e0n n\u0103ng to\u00e0n l\u1ef1c nh\u01b0ng ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ea5t l\u1ef1c v\u00ec lo\u1ea1i b\u1ecf ra nh\u1eefng sinh v\u1eadt b\u1ecb \u0111au kh\u1ed5 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ed9c \u00e1c v\u1ec1 tinh th\u1ea7n l\u1eabn v\u1eadt ch\u1ea5t, \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o s\u1ef1 \u1ee9c \u0111o\u00e1n \u1ea5y l\u00e0 s\u1ef1 sai l\u1ea7m v\u00e0 t\u00e0 ki\u1ebfn (<em>micchadi\u1e6d\u1e6dhi<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kh\u00f4ng, n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt t\u1eed c\u00f3 quan ni\u1ec7m kh\u00e1c v\u00ec h\u1ecd cho r\u1eb1ng \u201ckh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng to\u00e0n n\u0103ng to\u00e0n thi\u1ec7n v\u00e0 v\u1ecb Ch\u01b0 Thi\u00ean \u0111\u00e2u\u201d. H\u1ecd c\u0169ng nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00f3 nhi\u1ec1u v\u1ecb Tr\u1eddi, nh\u01b0ng c\u00e1c v\u1ecb Tr\u1eddi \u1ea5y \u1edf trong m\u1ed9t ph\u1ea1m vi quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a m\u00ecnh do ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh c\u1ea5u t\u1ea1o ra h\u1ecd m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng ho\u00e0n to\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo t\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y v\u00e0 t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c cho r\u00f5 r\u1eb1ng \u201cTrong v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 h\u1eb1ng h\u00e0 sa s\u1ed1 Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 nh\u01b0ng Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 \u1ea5y ph\u1ed1i h\u1ee3p l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi tr\u1ea3i ra kh\u1eafp th\u1eadp ph\u01b0\u01a1ng trong c\u00f5i h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn. Nh\u01b0ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng (<em>life<\/em>) hay l\u00e0 sinh v\u1eadt, theo ch\u00fang ta hi\u1ec3u th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u00ean c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c, nh\u01b0 tr\u00ean h\u1ecfa tinh, v\u1ec7 tinh, m\u1ed9c tinh\u2026 c\u1ee7a trong m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 tr\u00ean qu\u1ea3 \u0110\u1ecba c\u1ea7u (<em>earth<\/em>) c\u1ee7a m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0 v\u1eady m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u nh\u01b0 ch\u00fang ta v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1eady\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede \u0111\u00e2y, \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng m\u00e0 ch\u00fang ta r\u00e1ng hi\u1ec3u v\u00e0 n\u00ean nh\u1edb l\u00e0 m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u m\u1edbi c\u00f3 sinh v\u1eadt m\u00e0 th\u00f4i v\u00e0 \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 lu\u1eadt c\u1ea5u t\u1ea1o v\u00e0 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. D\u0129 nhi\u00ean, n\u1ebfu n\u00f3i v\u1ec1 sinh v\u1eadt s\u1ed1ng tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed7i Th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau nh\u01b0 qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1edfi v\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng cung c\u1ea5p kh\u00e1c nhau nh\u01b0: b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n, kh\u00ed h\u1eadu, tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng\u2026 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau. V\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a khoa h\u1ecdc c\u1eadn \u0111\u1ea1i, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1c c\u1ed5 gi\u00e1o t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 kinh s\u1ee3, c\u00f3 m\u1ed9t l\u00fac m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u00c2u ch\u00e2u \u0111\u00e3 b\u00e1m ni\u1ebfu, nh\u01b0ng r\u1ea5t mau ch\u00f3ng b\u00e2y gi\u1edd h\u1ecd \u0111\u00e3 r\u1eddi b\u1ecf quan ni\u1ec7m c\u1ed5 k\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed5 gi\u00e1o \u1ea5y. Do nh\u1edd xuy\u00ean qua c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra s\u1ef1 th\u1eadt, kh\u00f4ng ph\u1ea3i do nh\u1edd s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a Th\u1ea7n gi\u00e1o, nh\u01b0ng do nh\u1edd ph\u00f2ng kh\u1ea3o c\u1ee9u, c\u00e1c \u1ed1ng th\u00ed nghi\u1ec7m, c\u00e1c to\u00e1n h\u1ecdc, nh\u1eefng k\u00ednh hi\u1ec3n vi v\u00e0 nh\u1eefng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng. Do \u0111\u00f3 m\u00e0 h\u1ecd c\u00e0ng x\u00edch l\u1ea1i g\u1ea7n Ph\u1eadt gi\u00e1o h\u01a1n, ch\u1eb3ng nh\u1eefng h\u1ecd nh\u00ecn nh\u1eadn m\u00e0 c\u00f2n qu\u1ea3 quy\u1ebft trong v\u00e0i l\u00e3nh v\u1ef1c m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y h\u01a1n 25 th\u1ebf k\u1ef7.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c v\u1eadt kh\u00e1c, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i, nh\u01b0 tinh th\u1ea7n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt. M\u1eb7c d\u00f9 ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0 s\u1ef1 ngay tay ra ho\u1eb7c co tay v\u00f4 \u0111\u1ec1u do v\u00e0i \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt h\u00e0nh vi c\u1ea3. Th\u1eadt v\u1eady, kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1eadt chi m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt, v\u00ec v\u1eady m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i kh\u00f4ng do m\u1ed9t v\u1ecb Ch\u00faa T\u1ec3 n\u00e0o \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n m\u00e0 do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a \u201cNh\u00e2n v\u00e0 Qu\u1ea3\u201d t\u1ea1o t\u00e1c trong kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, d\u1ea7u cho c\u00f5i \u1ea5y l\u00e0 v\u1eady ch\u1ea5t hay c\u00f5i \u1ea5y thu\u1ed9c v\u1ec1 tinh th\u1ea7n (<em>ar\u016bpabhava<\/em>). \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 gi\u1ea3i duy tr\u00ec s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i th\u00f4ng qua s\u1ef1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a nhi\u1ec1u \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt kh\u00e1c nhau, m\u1ed7i \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt \u0111\u1ec1u c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0y hay c\u00e1ch kh\u00e1c, t\u1ed1t hay x\u1ea5u \u0111\u1ec1u theo c\u0103n b\u1ea3n \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 theo l\u00fd \u201cnh\u00e2n v\u00e0 qu\u1ea3\u201d l\u00e0 m\u1ed9t trong n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt (<em>pa\u00f1ca niy\u0101ma<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00e2y gi\u1edd gi\u1ea3i th\u00eam v\u1ec1 n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tuy \u0111\u00e3 c\u00f3 gi\u1ea3i \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc nh\u01b0ng \u0111\u00e2y xin gi\u1ea3i th\u00eam c\u00f3 v\u00e0i s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 \u00c2u ch\u00e2u. Nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea1o ra ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n linh hay m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00faa t\u1ec3 n\u00e0o c\u00f3 to\u00e0n n\u0103ng, to\u00e0n gi\u00e1c hay do s\u1ef1 vui th\u00edch c\u1ee7a m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a. Nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean, n\u00f3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t c\u00e1ch h\u00f2a \u0111i\u1ec7u \u0103n nh\u1ecbp v\u1edbi c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a nh\u00e2n v\u00e0 qu\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft mu\u1ed1n gi\u1ea3i th\u00edch v\u00e0 hi\u1ec3u bi\u1ebft nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1eafc v\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y ch\u00fang ta n\u00ean bi\u1ebft qua m\u1ed9t v\u00e0i th\u00ed d\u1ee5: Nh\u01b0 s\u1ef1 th\u00f4ng b\u00e1o r\u1eb1ng \u201c\u0110\u1ee9c vua \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn\u201d. B\u00e2y gi\u1edd ta th\u1eed ngh\u0129 \u0111\u1ee9c vua ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00f9y t\u00f9ng h\u1ea7u c\u1eadn hay sao? N\u1ebfu suy ngh\u0129 v\u00e0 \u1ee9c \u0111o\u00e1n nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 sai l\u1ea7m. Kh\u00f4ng hi\u1ec3u r\u00f5 l\u1eddi th\u00f4ng b\u00e1o \u1ea5y. M\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00e1c, c\u0169ng do s\u1ef1 th\u00f4ng b\u00e1o \u1ea5y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i hi\u1ec3u r\u1eb1ng \u201c\u0110\u1ee9c vua \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u00f9y t\u00f9ng h\u1ea7u h\u1ea1 \u0111\u1ec3 lo h\u00e0nh s\u1ef1 theo ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a m\u00ecnh\u201d, s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u00fang \u0111\u1eafn, r\u00f5 r\u1ec7t l\u1eddi th\u00f4ng b\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1ef1 \u00e1m ch\u1ec9 b\u1ea5t ng\u1edd, ng\u1eabu nhi\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta t\u1ef1 hi\u1ec3u cho \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0o trong n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean \u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u00e0:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><strong><em>Utu niy\u0101ma &#8211;<\/em>&nbsp;\u0111\u1ecbnh lu\u1eadt th\u1eddi ti\u1ebft (n\u00f3ng, l\u1ea1nh)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 khi n\u1eafng, khi gi\u00f3, khi m\u01b0a t\u1ef1 nhi\u00ean thay \u0111\u1ed5i m\u00f9a ti\u1ebft ho\u1eb7c c\u00f3 v\u00e0i lo\u1ea1i hoa n\u1edf trong m\u00f9a n\u00e0y kh\u00f4ng n\u1edf trong m\u00f9a kia, c\u00f3 th\u1ee9 th\u00ec n\u1edf tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. Nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y nhi\u1ec1u lo\u1ea1i tr\u00e1i c\u00e2y tr\u1ed5 qu\u1ea3 kh\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 nhau, c\u00f3 th\u1ee9 th\u00ec tr\u1ed5 s\u1edbm, c\u00f3 th\u1ee9 th\u00ec tr\u1ed5 mu\u1ed9n, nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng ph\u1ea3i do \u00fd mu\u1ed1n hay t\u00e1nh ng\u00f4ng cu\u1ed3ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt hay m\u1ed9t v\u1ecb Tr\u1eddi n\u00e0o sai khi\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo quan ni\u1ec7m c\u1ed5 truy\u1ec1n th\u00ec m\u1ed7i b\u1ed9 ph\u1eadn v\u00e0 m\u1ed7i t\u1ebf b\u00e0o ph\u1ea3i n\u1ea3y n\u1edf v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo m\u1ed7i lo\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f3, theo quan ni\u1ec7m \u1ea5y th\u00ec b\u00e2y gi\u1edd kh\u00f4ng c\u00f2n th\u1eadt s\u1ef1 n\u1eefa v\u00ec b\u00e1c s\u0129 J.Leob v\u00e0 Yes Delage c\u00f3 d\u1eabn ch\u1ee9ng r\u1eb1ng: C\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u1ecdc l\u00ean \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 ch\u00e2n. Nh\u01b0 t\u1ea1i Jurich (Th\u1ee5y S\u0129) v\u00e0 Standfuss, ch\u1ec9 thay \u0111\u1ed5i nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng m\u1eabu c\u1ee7a con b\u01b0\u1edbm gi\u1ed1ng nhau c\u1ee7a mi\u1ec1n nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi v\u00e0 mi\u1ec1n b\u1eafc c\u1ef1c. Nh\u01b0 v\u1eady do s\u1ef1 ch\u1ebf t\u1ea1o c\u1ee7a khoa h\u1ecdc m\u00e0 v\u1eadt l\u00fd chung quanh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn hay t\u1ebf b\u00e0o v\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i ki\u1ec3u m\u1eabu thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00fang ta t\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c s\u1ef1 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd chung quanh (l\u1ea1nh v\u00e0 n\u00f3ng) tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 sinh v\u1eadt. M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u1edf \u0111\u00e2y xin x\u00e1c nh\u1eadn d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a c\u1ee7a ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a l\u1ea1nh v\u00e0 n\u00f3ng m\u00e0 c\u00f3 s\u1ef1 k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng b\u1ed9 ph\u1eadn c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a sinh v\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng c\u00f3 t\u00e1nh t\u00ecnh c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi do hai y\u1ebfu t\u1ed1 l\u00e0: m\u1ed9t l\u00e0 s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng (nh\u01b0 c\u00e1c lo\u1ea1i gi\u1ed1ng, m\u1ea7m, t\u1ebf b\u00e0o), hai l\u00e0 do nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 l\u1ea1nh n\u00f3ng chung quanh n\u1ebfu cho s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng ch\u1ee7ng t\u1eed c\u1ee7a cha m\u1eb9 m\u00e0 kh\u00f4ng kh\u00e1c t\u00e1nh t\u00ecnh th\u00ec h\u1ecd d\u1ef1a v\u00e0o l\u00fd l\u1ebd th\u1ee9 nh\u00ec l\u00e0 do \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u1ef1 ti\u1ebfp x\u00fac nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ee7a s\u1ef1 l\u1ea1nh s\u1ef1 n\u00f3ng m\u00e0 ph\u00e1t sanh ra kh\u00e1c nhau. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00fang v\u00ec \u0111i\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111i\u1ec1u sau, th\u01b0\u1eddng c\u0169ng x\u1ea3y ra s\u1ef1 kh\u00e1c nhau v\u1ec1 t\u00e1nh t\u00ecnh v\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt. R\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra t\u00ednh t\u00ecnh con ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nhau trong khi sinh ra, d\u00f9 cho tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00e1p l\u1ef1c chung quanh l\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft n\u00f3ng l\u1ea1nh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y, s\u1ef1 ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u1ee7a m\u1ea7m, gi\u1ed1ng, h\u1ed9t ch\u1ec9 do ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e2m c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd m\u00e0 th\u00f4i, \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u1ee7a m\u1ea7m, gi\u1ed1ng v\u1eady th\u00f4i. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p v\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 gieo v\u00e0o b\u00e0o thai do cha m\u1eb9 c\u1ea5u sanh th\u00ec ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n ti\u1ebfn tri\u1ec3n h\u1ebft s\u1ee9c l\u1ea1 c\u1ee7a m\u1ea7m gi\u1ed1ng v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y. Y\u1ebfu t\u1ed1 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i do s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd, nh\u01b0ng m\u00e0 tinh th\u1ea7n l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng linh ho\u1ea1t c\u1ee7a m\u1ed9t c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi. V\u1eadt l\u00fd chung quanh ch\u1ec9 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u01a1 th\u1ec3 v\u1eadt l\u00fd m\u00e0 th\u00f4i, n\u00f3 kh\u00f4ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn ph\u1ea7n v\u00f4 h\u00ecnh quan tr\u1ecdng c\u1ee7a \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 ph\u1ea7n v\u00f4 h\u00ecnh quan tr\u1ecdng trong c\u01a1 th\u1ec3? C\u00e1i g\u00ec l\u00e0m cho s\u1ef1 h\u00e0nh vi v\u00e0 h\u1ea1nh ki\u1ec3m c\u1ee7a h\u1ecd nhi\u1ec1u c\u00e1ch kh\u00e1c nhau? C\u00e1i g\u00ec l\u00e0m cho h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t gia t\u1ed9c h\u1ea1nh ph\u00fac h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c? Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 gi\u1ea3i: T\u00e1nh t\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu m\u1ed9t ph\u1ea7n \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng cha m\u1eb9 ho\u1eb7c m\u1ed9t v\u00e0i \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a th\u1eddi ti\u1ebft chung quanh nh\u01b0 l\u1ea1nh n\u00f3ng, nh\u01b0ng n\u00f3 c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng th\u1ee9 ba quan tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1 nh\u00e2n do s\u1ef1 h\u00e0nh vi thi\u1ec7n ho\u1eb7c \u00e1c t\u1eeb trong ki\u1ebfp qu\u00e1 kh\u1ee9, s\u1ef1 h\u00e0nh vi \u1ea5y \u0111em l\u1ea1i s\u1ef1 vui s\u1ef1 kh\u1ed5 m\u00e0 h\u1ecd ph\u1ea3i ch\u1ecbu trong \u0111\u1eddi n\u00e0y. T\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 vi\u1ec7c kh\u00e1c nhau n\u00e0y l\u00e0 do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3 v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"2\"><li><strong><em>B\u012bja niy\u0101ma<\/em>&nbsp;&#8211; \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 m\u1ea7m, gi\u1ed1ng, ch\u1ed3i v\u00e0 t\u1ebf b\u00e0o<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng v\u1eadt n\u00e0y n\u1ea3y sinh ra c\u1ecf, c\u00e2y, tr\u00e1i kh\u00e1c nhau nhi\u1ec1u lo\u1ea1i. C\u00f3 th\u1ee9 th\u00ec xuy\u00ean v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng b\u1eafc, c\u00f3 th\u1ee9 th\u00ec chi\u1ec1u theo m\u1eb7t tr\u1eddi, c\u00f3 th\u1ee9 m\u1ecdc ngay l\u00ean, c\u00f3 th\u1ee9 b\u00f2 v\u00f2ng theo c\u00e2y kh\u00e1c, c\u00f3 th\u1ee9 h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 con m\u1eaft nh\u01b0 tr\u00e1i d\u1eeba t\u1ecf ra c\u00f3 t\u00e1nh t\u00ecnh kh\u00e1c nhau c\u1ee7a m\u1ed7i lo\u1ea1i\u2026 T\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a gi\u1ed1ng, m\u1ea7m, ch\u1ed3i, n\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00e0nh vi hay s\u1ea3n xu\u1ea5t theo \u00fd mu\u1ed1n b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt hay m\u1ed9t v\u1ecb Ch\u00faa t\u1ec3 n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng tr\u00e1i l\u1ea1i khi ch\u00fang ta n\u00f3i \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean v\u1ec1 m\u1ea7m, gi\u1ed1ng th\u00ec c\u0169ng n\u00ean hi\u1ec3u nh\u01b0 ch\u00fang ta n\u00f3i \u201c\u0110\u1ee9c vua \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn\u201d, c\u00e2u n\u00e0y ch\u00fang ta t\u1ef1 bi\u1ebft r\u1eb1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111\u1ee9c vua \u0111\u1ebfn m\u00e0 c\u00f2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u quan qu\u00e2n t\u00f9y t\u00f9ng h\u1ed9 v\u1ec7 n\u1eefa nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec khi ta n\u00f3i \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 m\u1ea7m, gi\u1ed1ng th\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f3 nh\u1eefng v\u1eadt ph\u1ee5 thu\u1ed9c gi\u00fap v\u00e0o nh\u01b0 ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ea5t, n\u01b0\u1edbc r\u1ed3i n\u1ea3y sanh ra c\u00e2y l\u00e1 b\u00f4ng tr\u00e1i\u2026 C\u00f3 lo\u1ea1i th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ecba ch\u1ed7 n\u00e0y, c\u00f3 lo\u1ea1i l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ea1p m\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi ch\u1ed7 kia. C\u00f3 lo\u1ea1i th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi phong th\u1ed5 th\u1eddi ti\u1ebft n\u00e0y, c\u00f3 lo\u1ea1i l\u1ea1i kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi ti\u1ebft \u1ea5y. C\u00f3 lo\u1ea1i th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi phong th\u1ed5 th\u1eddi ti\u1ebft \u1edf \u00c2u ch\u00e2u, c\u00f3 lo\u1ea1i th\u00ec ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi th\u1eddi ti\u1ebft \u00c1 ch\u00e2u\u2026 Ho\u1eb7c m\u1ea7m gi\u1ed1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n phong th\u1ed5 th\u1eddi ti\u1ebft m\u00f9a m\u00e0ng \u0111\u1ec1u ph\u00f9 h\u1ea1p nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00e0y ng\u01b0\u1eddi gieo th\u00ec m\u1ea7m gi\u1ed1ng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o n\u1ea3y n\u1edf ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00e2y gi\u1edd, tinh tr\u00f9ng v\u00e0 no\u00e3n ch\u00e2u c\u1ee7a cha m\u1eb9 c\u0169ng thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt m\u1ea7m gi\u1ed1ng v\u00e0 t\u1ebf b\u00e0o, trong hai y\u1ebfu t\u1ed1 n\u00e0y c\u00f3 s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1eadt l\u00fd v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng chung quanh c\u1ee7a l\u1ea1nh v\u00e0 n\u00f3ng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a con c\u00e1i. N\u00f3i v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd th\u00ec h\u00ecnh t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb th\u01b0\u1eddng gi\u1ed1ng cha m\u1eb9, nh\u01b0ng t\u00ednh t\u00ecnh v\u00e0 c\u1eed ch\u1ec9 kh\u00e1c h\u1eb3n, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u0169ng do s\u1ef1 bi\u1ebfn chuy\u1ec3n c\u1ee7a th\u1ec3 ch\u1ea5t v\u00e0 b\u1ea5t ng\u1edd c\u1ee7a d\u00f2ng t\u00e2m th\u1ee9c th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng. Th\u1eadt v\u1eady, ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ea5y s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u1ee7a t\u00e1nh t\u00ecnh v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a nhi\u1ec1u lo\u1ea1i sanh v\u1eadt kh\u00e1c nhau nh\u01b0 m\u1ed9t c\u1eb7p song sinh c\u00f9ng m\u1ed9t cha m\u1eb9 gi\u1ed1ng cha m\u1eb9 nh\u01b0 khu\u00f4n \u0111\u00fac nh\u01b0ng v\u1ec1 t\u00ednh t\u00ecnh khi l\u1edbn l\u00ean th\u00ec kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. Nh\u01b0 m\u1ed9t con ch\u00f3 nh\u1ecf sanh ra b\u1edfi m\u1ed9t gi\u1ed1ng ch\u00f3 s\u0103n v\u00e0 ch\u00f3 \u00c1i Nh\u0129 Lan, n\u00f3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 con voi hay con th\u1ecf, n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng l\u1edbn l\u1eb9 nh\u01b0 con voi hay ch\u1eadm nh\u01b0 con th\u1ecf, n\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 b\u1ed1n ch\u00e2n, m\u1ed9t c\u00e1i \u0111u\u00f4i d\u00e0i, hai l\u1ed7 tai, hai con m\u1eaft nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1ec9 l\u1edbn l\u00ean theo h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ee7a n\u00f3 v\u00e0 khi n\u00f3 l\u1edbn l\u00ean th\u1eadt gi\u1ed1ng t\u00ednh t\u00ecnh nh\u01b0 c\u00e1c lo\u1ea1i ch\u00f3 s\u0103n. Theo t\u00e2n khoa h\u1ecdc c\u1ee7a ph\u00e9p t\u00ednh s\u1ed1 gi\u1ea3i hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y r\u1eb1ng: Nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a con ch\u00f3 nh\u1ecf l\u00e0 do n\u00f3 mang theo m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf v\u1eadt l\u00fd v\u1ec1 hai d\u00f2ng m\u00e1u c\u1ee7a cha m\u1eb9 qua s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i l\u00e0m l\u1ed9n x\u1ed9n ch\u1ee7ng t\u1eed (<em>gene<\/em>) tr\u1ea3i qua nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 r\u1ea5t l\u00e2u \u0111\u1eddi, c\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i sinh v\u1eadt v\u00e0 th\u1ea3o m\u1ed9c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a n\u00f3. S\u1ef1 n\u00e0y ng\u1eabu nhi\u00ean tr\u00f9ng h\u1ee3p theo kinh c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u01b0 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2y xo\u00e0i c\u00f3 tr\u00e1i r\u1ea5t ng\u1ecdt nh\u01b0ng khi n\u00f3 b\u1ecb gh\u00e9p v\u00e0 l\u00e0m l\u1ed9n x\u1ed9n v\u00e0o v\u1edbi lo\u1ea1i kh\u00e1c th\u00ec khi c\u00f3 tr\u00e1i m\u1edbi tr\u1edf n\u00ean chua \u0111\u1eafng. Th\u1eadt v\u1eady, nh\u00e0 to\u00e1n s\u1ed1 v\u1ec1 ch\u1ee7ng t\u1ed9c c\u1ee7a M\u1ef9 l\u00e0 \u00f4ng H.Morgan v\u1eeba m\u1edbi ch\u1ee9ng minh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, khi \u00f4ng s\u1ea3n xu\u1ea5t (tr\u00ecnh b\u00e0y) nhi\u1ec1u ki\u1ec3u c\u1ee7a tr\u00e1i c\u00e2y thay \u0111\u1ed5i h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb. Nh\u01b0 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0i lo\u1ea1i h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc nh\u01b0 h\u1ed9t l\u00faa s\u1ebd s\u1ea3n xu\u1ea5t ra h\u1ed9t l\u00faa g\u1ea1o, c\u00e2y m\u00eda s\u1ebd s\u1ea3n xu\u1ea5t ra v\u1ecb ng\u1ecdt l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1eadt v\u1eady khoa h\u1ecdc c\u00f2n \u0111i xa h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 do s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i v\u00e0 l\u00e0m x\u00e1o tr\u1ed9n nh\u1eefng ch\u1ee7ng t\u1eed m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ea3n xu\u1ea5t v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 nh\u1eefng lo\u1ea1i kh\u00e1c. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 con m\u00e8o giao t\u00ecnh v\u1edbi con th\u1ecf s\u1ebd sinh ra m\u1ed9t lo\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ecf m\u00e8o, n\u00f3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng con m\u00e8o m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng con th\u1ecf. Hai lo\u1ea1i t\u00ecnh nh\u00e2n kh\u00e1c gi\u1ed1ng s\u1ebd s\u1ea3n xu\u1ea5t m\u1ed9t th\u1ee9 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cInterlocked &#8211; lai c\u0103n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede \u0111\u00e2y, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n c\u1ee7a nh\u00e0 th\u00ed nghi\u1ec7m Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u1ec1 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean v\u1ec1 m\u1ea7m gi\u1ed1ng v\u00e0 t\u1ebf b\u00e0o c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e2m c\u1ee7a s\u1ef1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"3\"><li><strong><em>Kamma niy\u0101ma<\/em>&nbsp;&#8211; \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean v\u1ec1 nghi\u1ec7p b\u00e1o hay nh\u00e2n qu\u1ea3<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nghi\u1ec7p b\u00e1o ch\u1ec9 cho ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u00e1ch n\u00e0o s\u1ef1 t\u00edch tr\u1eef, ch\u1ea5t ch\u1ee9a h\u00e0nh v\u1ecb thi\u1ec7n v\u00e0 \u00e1c trong qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u00e0 s\u1ebd \u0111\u01b0a ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn s\u1ef1 vui ho\u1eb7c kh\u1ed5 c\u1ea3nh m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ea3i th\u1ecd l\u00e3nh trong m\u1ed9t l\u00fac n\u00e0o. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i th\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 nghi\u1ec7p \u00e1c qu\u00e1 kh\u1ee9 tr\u1ea3 qu\u1ea3 kh\u1ed5 \u0111au cho ch\u00fang ta th\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 trong th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf, c\u00f3 m\u1ed9t con qu\u1ea1 bay tr\u00ean m\u00e1i nh\u00e0 tranh \u0111ang b\u1ecb l\u1eeda ch\u00e1y v\u00ec b\u1ecb gi\u00f3 cu\u1ed1n lu\u00f4n v\u00f4 l\u1eeda n\u00ean con qu\u1ea1 ph\u1ea3i b\u1ecb ch\u1ebft ch\u00e1y theo. C\u00f3 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p kh\u00e1c, c\u00f3 m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecb ng\u1eebng l\u1ea1i gi\u1eefa b\u1ec3 kh\u01a1i kh\u00f4ng th\u1ec3 di chuy\u1ec3n t\u1edbi lui \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u1ea7u cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee7y th\u1ee7 c\u1ed1 g\u1eafng cho n\u00f3 di chuy\u1ec3n. Trong th\u1eddi \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng c\u00f3 l\u1ebd trong thuy\u1ec1n n\u00e0y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o nhi\u1ec1u t\u1ed9i l\u1ed7i cho n\u00ean m\u1edbi khi\u1ebfn cho con thuy\u1ec1n kh\u00f4ng th\u1ec3 di chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1ch k\u1ef3 l\u1ea1 nh\u01b0 th\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi b\u00e0y b\u1eaft s\u1ed1 th\u00ec ba l\u1ea7n \u0111\u1ec1u nh\u1eb1m v\u1ee3 c\u1ee7a \u00f4ng thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng v\u00ec b\u00e0 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 l\u00e0m nhi\u1ec1u t\u1ed9i l\u1ed7i. H\u1ebft s\u1ee9c n\u00e0i n\u1ec9 kh\u00f3c l\u00f3c nh\u01b0ng bu\u1ed9c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i b\u1ecf b\u00e0 xu\u1ed1ng bi\u1ec3n v\u1edbi m\u1ed9t t\u1ea5m v\u00e1n, v\u1eeba b\u1ecf b\u00e0 xong th\u00ec con thuy\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u di chuy\u1ec3n nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng. Tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p th\u1ee9 ba, c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb t\u1ef3 kh\u01b0u \u0111ang \u1edf trong m\u1ed9t c\u00e1i \u0111\u1ed9ng b\u1ecb \u0111\u00e1 t\u1ef1 nhi\u00ean l\u0103n xu\u1ed1ng ng\u1eebng l\u1ea1i che l\u1ea5p mi\u1ec7ng \u0111\u1ed9ng l\u00e0m cho v\u1ecb t\u1ef3 kh\u01b0u b\u1ecb ngh\u1eb9t th\u1edf h\u00e0ng b\u1ea3y ng\u00e0y. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u1ea3i r\u1eb1ng, x\u1ea3y ra \u0111\u1ec1u do \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u1ee7a nghi\u1ec7p v\u00e0 qu\u1ea3. V\u00ec con qu\u1ea1 m\u1ed9t ti\u1ec1n ki\u1ebfp l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nam c\u00f3 m\u1ed9t con b\u00f2 ng\u1ed7 ngh\u1ecbch kh\u00f4ng ch\u1ecbu nghe theo s\u1ef1 sai khi\u1ebfn c\u1ee7a y nh\u01b0 k\u00e9o xe\u2026, y b\u00e8n \u0111em r\u01a1m c\u1ecf \u0111\u1ed1t con b\u00f2 \u1ea5y \u0111\u1ebfn ch\u1ebft, c\u00e1i qu\u1ea3 \u1ea5y y ph\u1ea3i tr\u1ea3 nhi\u1ec1u ki\u1ebfp c\u0169ng b\u1ecb ch\u1ebft ch\u00e1y nh\u01b0 v\u1eady cho \u0111\u1ebfn ki\u1ebfp sanh l\u00e0m con qu\u1ea1 c\u0169ng kh\u00f4ng tho\u00e1t kh\u1ecfi tr\u1ea3 qu\u1ea3 ch\u1ebft ch\u00e1y \u1ea5y. V\u1ec1 b\u00e0 v\u1ee3 \u00f4ng thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng th\u00ec ki\u1ebfp tr\u01b0\u1edbc kia gi\u1eadn con ch\u00f3 r\u1ed3i c\u1ed9t c\u1ed5 n\u00f3 v\u1edbi m\u1ed9t n\u1ed3i c\u00e1t \u0111em th\u1ea9y xu\u1ed1ng s\u00f4ng cho n\u00f3 ch\u1ebft, v\u00ec v\u1eady y ph\u1ea3i tr\u1ea3 qu\u1ea3 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1. V\u1ec1 v\u1ecb t\u1ef3 kh\u01b0u, c\u00f3 m\u1ed9t ki\u1ebfp n\u1ecd \u00f4ng sanh l\u00e0m m\u1ed9t c\u1eadu trai th\u1ea5y m\u1ed9t con k\u1ef3 \u0111\u00e0 b\u00f2 tr\u00f4ng \u1ed5 m\u1ed1i, n\u00f3 m\u1edbi l\u1ea5y c\u1ecf l\u1ea5p l\u1ea1i mi\u1ec7ng \u1ed5 m\u1ed1i \u00fd ch\u01a1i ngh\u1ecbch v\u00e0 \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y mai s\u1ebd th\u1ea3 con k\u1ef3 \u0111\u00e0 ra, nh\u01b0ng v\u00ec qu\u00ean \u0111i n\u00ean qua b\u1ea3y ng\u00e0y m\u1edbi l\u1ea1i ch\u1ed7 \u1ea5y v\u00e0 m\u1edf mi\u1ec7ng \u1ed5 m\u1ed1i cho con k\u1ef3 \u0111\u00e0 ra, v\u00ec con k\u1ef3 \u0111\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ebft ch\u1ec9 y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i ki\u1ec7t s\u1ee9c v\u00ec thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng v\u00e0 v\u1eadt th\u1ef1c m\u00e0 th\u00f4i, v\u00ec v\u1eady m\u00e0 ki\u1ebfp sau l\u00ean l\u00e0m v\u1ecb t\u1ef3 kh\u01b0u c\u0169ng ph\u1ea3i b\u1ecb nh\u1ed1t v\u00e0o trong \u0111\u1ed9ng b\u1ea3y ng\u00e0y ngh\u1eb9t th\u1edf ki\u1ec7t s\u1ee9c v\u00ec thi\u1ebfu c\u01a1m n\u01b0\u1edbc, c\u0169ng nh\u01b0 \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u00e0m cho con k\u1ef3 \u0111\u00e0 tr\u01b0\u1edbc kia v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nghi\u1ec7p \u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ta sanh v\u00e0o gia \u0111\u00ecnh th\u1ea5p h\u00e8n nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi cha say s\u01b0a, ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 d\u00e2m lo\u1ea1n ph\u00f3ng \u0111\u00e3ng, trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec n\u00ean t\u00ecm c\u00e1ch gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho \u0111\u1ee9a tr\u1ebb \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u00e1nh t\u00ecnh trong l\u00fac c\u00f2n th\u01a1 \u1ea5u. Nh\u01b0 h\u1ed9t gi\u1ed1ng \u0111\u00e3 gieo xu\u1ed1ng mi\u1ebfng ru\u1ed9ng x\u1ea5u th\u00ec k\u1ebft qu\u1ea3 th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng t\u1ed1t, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u1ee9a tr\u1ebb \u0111\u00e3 sanh v\u00e0o d\u00f2ng \u00e1c x\u1ea5u th\u00ec th\u1ebf n\u00e0o ng\u01b0\u1eddi con \u1ea5y c\u0169ng ph\u1ea3i b\u1ecb suy \u0111\u1ed3i n\u1ebfu kh\u00f4ng t\u00ecm c\u00e1ch th\u00e2n c\u1eadn \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa cho ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. Nh\u01b0 th\u1ea7y t\u1ed1t kh\u00f4ng c\u00f3 g\u1eb7p \u0111\u00fang l\u00fac v\u00e0 tr\u1eddi m\u01b0a kh\u00f4ng \u0111\u00fang m\u00f9a ti\u1ebft th\u00ec \u0111\u1ee9a tr\u1ebb v\u00e0 m\u00f9a m\u00e0ng \u1ea5y ph\u1ea3i s\u1ee5p \u0111\u1ed5 kh\u00f4ng sai. C\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y, n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m s\u1ef1 l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a m\u00ecnh trong ng\u00e0y v\u1ecb lai cho \u0111\u00fang l\u00fac nh\u01b0 khi y ph\u1ea3i l\u00e0m \u0111i\u1ec1u g\u00ec c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m xong cho k\u1ecbp th\u1eddi th\u00ec s\u1ef1 l\u1ee3i \u00edch \u1ea5y m\u1edbi c\u00f3 k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ed1t, c\u00f2n nh\u01b0 qu\u00ean \u0111i hay l\u00e0m trong l\u00fac kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ed1t v\u1eady. Nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n, m\u1eb7c d\u00f9 tr\u1eddi m\u01b0a t\u1ed1t, gieo gi\u1ed1ng \u0111\u00fang m\u00f9a nh\u01b0ng g\u1eb7t h\u00e1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ed3i d\u00e0o l\u00e0 v\u00ec nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m ph\u1ee5 thu\u1ed9c nh\u01b0 l\u00e0m c\u1ecf, b\u00f3n ph\u00e2n\u2026 kh\u00f4ng l\u00e0m l\u00fac n\u00ean l\u00e0m th\u00ec s\u1ef1 g\u1eb7t h\u00e1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. C\u0169ng nh\u01b0 nghi\u1ec7p t\u1ed1t s\u1ebd \u0111em l\u1ea1i k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p d\u1ed3i d\u00e0o khi n\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ph\u1ee5 thu\u1ed9c (nh\u01b0 h\u1eb1ng nh\u1edb \u0111\u1ebfn s\u1ef1 l\u00e0nh \u0111\u00e3 l\u00e0m \u1ea5y lu\u00f4n lu\u00f4n, c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u00fang l\u00fac \u0111\u00fang k\u1ef3). Ch\u00ednh \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a nghi\u1ec7p b\u00e1o l\u00e0m cho ph\u00e1t sanh t\u00ednh t\u00ecnh, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c l\u1ea1 h\u01a1n d\u00f2ng gi\u1ed1ng \u00f4ng b\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p chung quanh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khi ch\u00fang ta quan s\u00e1t v\u1ec1 nghi\u1ec7p b\u00e1o xuy\u00ean qua m\u1ed9t v\u00e0i \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a s\u1ef1 ti\u1ebfn tri\u1ec3n trong l\u00e3nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc th\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u1eb1ng \u201cL\u00fd thuy\u1ebft c\u1ed5 truy\u1ec1n v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd ho\u00e0n to\u00e0n l\u1ed7i th\u1eddi v\u00ec h\u1ecd cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 s\u1ea3n xu\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t m\u00e0 th\u00f4i\u201d, l\u00fd thuy\u1ebft \u1ea5y c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tr\u1ee9 danh c\u1ee7a \u00c2u ch\u00e2u v\u00e0 M\u1ef9 ch\u00e2u \u0111\u1ec1u b\u00e1c b\u1ecf t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i. L\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a Darwinian v\u1ec1 s\u1ef1 truy\u1ec1n sang b\u1eb1ng m\u00e1y m\u00f3c cho r\u1eb1ng t\u00e1nh t\u00ecnh con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 do tinh tr\u00f9ng v\u00e0 huy\u1ebft th\u1ed1ng c\u1ee7a cha m\u1eb9 v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t m\u00e0 ra, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh ng\u00e3 b\u00e1c b\u1ecf v\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e2u h\u1ecd \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh v\u1eefng ch\u1eafc r\u00f5 r\u00e0ng, khi h\u1ecd ph\u1ed1i h\u1ee3p l\u1ea1i thai b\u00e0o h\u1ecdc v\u00e0 t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc. Nh\u01b0 v\u1eady to\u00e0n v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft b\u1eb1ng c\u00e1ch ph\u1ed1i h\u1ee3p trong m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n v\u1ec1 tinh th\u1ea7n v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t. Hai nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Ph\u00e1p v\u00e0 \u0110\u1ee9c l\u00e0 \u00f4ng H. Bergson v\u00e0 Hans Driesch ch\u1ec9 r\u00f5 v\u1ec1 s\u1ef1 nhu c\u1ea7u c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc l\u00e0 ph\u1ea3i h\u1ecdp l\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1i m\u00e3nh l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a ti\u1ec1n ki\u1ebfp n\u00f3 b\u1eaft bu\u1ed9c nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1eed v\u1eadt l\u00fd ph\u1ea3i t\u1ee5 t\u1eadp trung l\u1ea1i trong m\u1ed9t ki\u1ec3u m\u1eabu hay c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a th\u00e2n th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi. Nh\u01b0 v\u1eady b\u00e2y gi\u1edd khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 th\u1eeba nh\u1eadn \u201cC\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a s\u1ef1 t\u00e1i sanh\u201d l\u00e0 ph\u1ea3i ph\u1ed1i h\u1ee3p l\u1ea1i \u201cTinh th\u1ea7n v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t\u201d m\u1edbi t\u1ea1o th\u00e0nh ra m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi, h\u01b0\u1edbng d\u1eabn b\u1eb1ng tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u00e3 n\u1eb1m s\u00e2u trong ti\u1ec1m th\u1ee9c. Nh\u01b0 con t\u1eb1m t\u1ef1 \u0111\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y t\u1ed5 k\u00e9n hay l\u00e0 nh\u1eefng con chim con t\u1ef1 tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 l\u00e0m \u1ed5 th\u1eadt kh\u00e9o l\u00e9o kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ch\u1ec9 d\u1ea1y c\u1ee7a cha m\u1eb9 ch\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady ch\u00fang ta th\u1ea5y, n\u0103ng l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh m\u00e0 ch\u00fang ta g\u1ecdi l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi th\u1eadt g\u00ecn gi\u1eef b\u1ea3n th\u00e2n n\u00e0y trong tr\u1eadt t\u1ef1 cho t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u00e0ng l\u00e2u d\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu th\u00e2n th\u1ec3 m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n v\u1eb9n trong khi sanh, hay sau n\u00e0y th\u00ec \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 do n\u0103ng l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a nghi\u1ec7p b\u00e1o t\u1ea1o n\u00ean, c\u00f2n n\u1ebfu b\u1ed9 \u00f3c m\u00e0 c\u00f3 b\u1ec7nh ho\u1ea1n l\u00e0 do s\u1ef1 kh\u00f4ng l\u00e0nh m\u1ea1nh n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n hay ngu ng\u1ed1c. V\u00e0 khi th\u00e2n th\u1ec3 th\u00f4i kh\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e3nh s\u1ef1 to\u00e0n v\u1eb9n hay t\u00e0n ph\u1ebf th\u00ec n\u0103ng l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111\u1ea7u h\u00e0ng v\u00ec th\u00e2n th\u1ec3 \u1ea5y \u0111\u00e3 t\u00e0n ph\u1ebf. B\u1ea5t lu\u1eadn h\u00ecnh th\u1ee9c n\u00e0o c\u1ee7a th\u00e2n th\u1ec3 v\u1eadt l\u00fd ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 ph\u00f4 di\u1ec5n trung gian c\u1ee7a s\u1ee9c l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh v\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi khoa h\u1ecdc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0 t\u00e2m th\u1ee9c\u201d c\u00f2n Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 \u201cnghi\u1ec7p b\u00e1o\u201d v\u1eady. Cho n\u00ean \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i m\u1ed7i ch\u00fang sanh \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u00e1i nghi\u1ec7p l\u00e0 c\u1ee7a ta, n\u01a1i tr\u1ea3 qu\u1ea3 cho ta, l\u00e0 th\u00e2n quy\u1ebfn n\u01a1i sanh ta ra, n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd c\u1ee7a ta. Ch\u00fang ta th\u1ea5p h\u00e8n hay cao th\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c nhau c\u0169ng \u0111\u1ec1u do nghi\u1ec7p b\u00e1o c\u1ea3. T\u00f9y theo nghi\u1ec7p b\u00e1o kh\u00e1c nhau m\u00e0 n\u1ea3y sanh ra ch\u00fang sanh c\u0169ng kh\u00e1c nhau nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec cao th\u01b0\u1ee3ng, k\u1ebb th\u1ea5p h\u00e8n, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec h\u1ea1nh ph\u00fac, ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i kh\u1ed5 \u0111au, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec l\u1ecbch s\u1ef1, k\u1ebb l\u1ea1i x\u1ea5u xa, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec gi\u00e0u c\u00f3, k\u1ebb l\u1ea1i b\u1ea7n c\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec m\u1ea1nh kh\u1ecfe, k\u1ebb l\u1ea1i \u1ed1m \u0111au, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec danh v\u1ecdng, k\u1ebb l\u1ea1i v\u00f4 danh, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i, k\u1ebb l\u1ea1i b\u1ecb ch\u00ea bai khinh b\u1ec9 \u0111\u1ec1u do nghi\u1ec7p b\u00e1o kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u00e0 b\u00e1o h\u1ecdc G. Grimm trong \u201cQuy\u1ec3n gi\u00e1o l\u00fd \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt\u201d, \u00f4ng c\u00f3 vi\u1ebft: \u201cKh\u00f4ng kh\u00f3 trong c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho ph\u00f9 h\u1ea1p v\u1edbi t\u1ebf b\u00e0o m\u1edbi khi c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 ch\u1ebft x\u1ea3y ra nh\u01b0: Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00f2ng t\u1eeb m\u1eabn, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c th\u00fa th\u00ec y t\u1ef1 \u0111em theo trong ti\u1ec1m th\u1ee9c m\u1ed9t khuynh h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng ng\u1eafn ng\u1ee7i r\u1ed3i. Y t\u00ecm s\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n trong c\u00e1ch l\u00e0m cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng k\u1ebb kh\u00e1c y\u1ebfu t\u1eed th\u00ec t\u1ebf b\u00e0o \u1ea5y k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ef1 y\u1ebfu t\u1eed \u1ea5y sau khi s\u1ef1 ch\u1ebft c\u1ee7a y c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e1m n\u00edu v\u00e0o v\u1edbi t\u1ebf b\u00e0o m\u1edbi kh\u00e1c s\u1ebd l\u00e0m cho y b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i c\u1ee7a k\u1ebft qu\u1ea3 sau n\u00e0y. Nh\u01b0 v\u1eady n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a t\u1ebf b\u00e0o n\u1ea3y n\u1edf v\u00e0 c\u1ea5u t\u1ea1o ra h\u00ecnh th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n c\u1ea3 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ef1 vui th\u00edch l\u00e0m kh\u1ed5 ho\u1eb7c l\u00e0m tai h\u1ea1i k\u1ebb kh\u00e1c\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi s\u00e2n h\u1eadn t\u1ef1 n\u1ea3y sanh trong th\u00e2n t\u00e2m m\u00ecnh m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p c\u1ee7a s\u1ef1 x\u1ea5u xa cho m\u1ed9t c\u01a1 th\u1ec3 v\u00e0 nh\u1eefng c\u0103n nguy\u00ean tinh tr\u00f9ng k\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3 n\u1ea3y sinh ra l\u1ea7n h\u1ed3i l\u00e0m b\u1ed9 m\u1eb7t m\u00ecnh tr\u1edf n\u00ean x\u1ea5u x\u00ed do b\u1edfi \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a s\u1ef1 s\u00e2n h\u1eadn. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o m\u00e0 c\u00f3 t\u00ednh ganh t\u1ecb, b\u1ecfn x\u1ebbn, ng\u1ea1o m\u1ea1n th\u00ec t\u1ef1 nhi\u00ean trong th\u00e2n t\u00e2m y c\u00f3 mang theo m\u1ed9t khuynh h\u01b0\u1edbng th\u00f9 h\u1eb1n, o\u00e1n gh\u00e9t m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c v\u00e0 khinh b\u1ec9 h\u1ecd n\u1eefa, th\u00ec theo m\u1ea7m gi\u1ed1ng \u1ea5y s\u1ebd n\u1ea3y n\u1edf trong s\u1ef1 thi\u1ebfu th\u1ed1n, ngh\u00e8o kh\u00f3 \u0111\u00e3 ph\u1ed1i h\u1ee3p s\u1eb5n trong t\u00e2m y. V\u00ec v\u1eady m\u00e0 c\u00f3 khi nguy\u00ean nh\u00e2n \u1ea5y k\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0m cho c\u01a1 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i t\u1eeb nam ra n\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p A h\u00e0m c\u00f3 thu\u1eadt l\u1ea1i r\u1eb1ng \u201cC\u00f4 Gopik\u0101 l\u00e0 con g\u00e1i c\u1ee7a d\u00f2ng Th\u00edch Ca, sau khi ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i sanh l\u00e0m m\u1ed9t v\u1ecb Ch\u01b0 Thi\u00ean nam (<em>Gopaka devaputta<\/em>) b\u1edfi v\u00ec c\u00f4 ta r\u1ea5t nh\u00e0m ch\u00e1n th\u00e2n ph\u1eadn n\u1eef l\u01b0u v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f4 th\u1ecfa th\u00edch mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c sanh l\u00e0m nam gi\u1edbi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 c\u00f3 b\u00e0i k\u1ec7 v\u1ec1 nghi\u1ec7p b\u00e1o nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do nghi\u1ec7p b\u00e1o m\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do nghi\u1ec7p b\u00e1o m\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 s\u00fac sanh c\u00f3 li\u00ean \u0111\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ec do s\u1ef1 li\u00ean \u0111\u1edbi \u1ea5y m\u00e0 ch\u00fang sanh ph\u1ea3i lu\u00e2n h\u1ed3i m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do nghi\u1ec7p b\u00e1o m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 vinh quang khen ng\u1ee3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u0169ng do nghi\u1ec7p b\u00e1o m\u00e0 c\u00f3 k\u1ebb ph\u1ea3i l\u00e0m n\u00f4 l\u1ec7, suy s\u1ee5p, b\u1ea1o t\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi\u1ebft r\u1eb1ng nghi\u1ec7p b\u00e1o s\u1ebd tr\u1ea3 qu\u1ea3 nhi\u1ec1u c\u00e1ch kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ea1i sao c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng \u201cTrong \u0111\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 nghi\u1ec7p b\u00e1o?\u201d<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"4\"><li><strong><em>Citta niy\u0101ma<\/em>&nbsp;&#8211; \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 t\u00e2m th\u1ee9c<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean v\u1ec1 t\u00e2m th\u1ee9c n\u00e0y l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t sanh t\u01b0 t\u01b0\u1edfng do h\u00ecnh th\u1ee9c nh\u01b0 s\u1eafc, thinh, h\u01b0\u01a1ng, v\u1ecb, x\u00fac v\u00e0 nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng n\u1ea3y sanh ra t\u1eeb b\u00ean trong c\u1ee7a m\u1ed7i t\u00e2m th\u1ee9c, t\u00f9y theo c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 h\u1ecd c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u00e3 t\u1eebng kinh nghi\u1ec7m t\u1eeb trong ki\u1ebfp qu\u00e1 kh\u1ee9, nh\u1eefng hy v\u1ecdng, nh\u1eefng s\u1ef1 \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n, nh\u1eefng nguy\u1ec7n v\u1ecdng m\u00e0 h\u1ecd nh\u00ecn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 th\u1ef1c nghi\u1ec7m trong ki\u1ebfp v\u1ecb lai lu\u00f4n c\u1ea3 nh\u1eefng bi\u1ebfn chuy\u1ec3n kh\u00e1c l\u1ea1 m\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a ph\u00e1t minh ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0 s\u1ef1 huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a n\u0103ng l\u1ef1c v\u00f4 h\u00ecnh m\u00e0 do m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c, do s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 tinh th\u1ea7n m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y ho\u1eb7c ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng h\u00ecnh v\u00e0 ti\u1ebfng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 nghe th\u1ea5y ho\u1eb7c n\u00f3i tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 s\u1ebd x\u1ea3y ra trong th\u1eddi gian t\u1edbi r\u1ea5t \u0111\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u01a1n n\u1eefa B.S. B.Rhine v\u00e0 m\u1ed9t ban \u0111ang s\u01b0u t\u1ea7m v\u1ec1 n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a tinh th\u1ea7n (vi\u1ebft t\u1eaft l\u00e0 E.S.P. extra Sensory Perception) n\u01a1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Duke c\u1ee7a Hu\u00ea K\u1ef3. Nh\u01b0 \u00f4ng Kant n\u00f3i v\u1edbi ch\u00fang ta nh\u1eefng s\u1ef1 b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n v\u00e0 tri\u1ebft gia Swdenberg c\u00f3 m\u1ed9t m\u00e3nh l\u1ef1c tinh th\u1ea7n c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i cho ch\u00fang ta bi\u1ebft l\u1eeda \u0111ang ch\u00e1y c\u00e1ch \u0111\u00e2y 300 d\u1eb7m Anh. C\u00f2n Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn 10 n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a tinh th\u1ea7n m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c do s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 tinh th\u00f4ng nh\u1eefng khoa h\u1ecdc v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a \u0110\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng n\u0103ng l\u1ef1c \u0111\u00f3 trong Ph\u1eadt gi\u00e1o g\u1ecdi l\u00e0 \u201cth\u1ea7n th\u00f4ng\u201d (<em>iddhi<\/em>) v\u1ec1 ph\u00e9p th\u00f4i mi\u00ean c\u0169ng \u1edf trong n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a ph\u00e9p th\u1ea7n th\u00f4ng n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>vijj\u0101maya iddhi<\/em>&nbsp;&#8211; m\u1ed9t ti\u1ec1m t\u00e0ng n\u0103ng l\u1ef1c s\u1eb5n c\u00f3 trong con ng\u01b0\u1eddi do s\u1ef1 t\u00edch tr\u1eef c\u1ee7a nh\u1eefng h\u00e0nh vi trong ki\u1ebfp qu\u00e1 kh\u1ee9 g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>kammaj iddhi<\/em>&nbsp;&#8211; nh\u01b0 quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a phi nh\u01a1n, Ch\u01b0 Thi\u00ean v\u00e0 n\u0103ng l\u1ef1c bay l\u00ean h\u01b0 kh\u00f4ng c\u1ee7a lo\u00e0i gia c\u1ea7m\u2026 \u0111\u1ec1u \u1edf trong n\u0103ng l\u1ef1c n\u00e0y. C\u00f2n \u00f4ng Dr.Khine th\u00ec cho nh\u1eefng s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y do nh\u1eefng s\u1ef1 kinh nghi\u1ec7m m\u00e0 \u00f4ng x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng \u201cLo\u00e0i th\u00fa v\u1eadt c\u0169ng c\u00f3 m\u00e3nh l\u1ef1c c\u1ee7a tinh th\u1ea7n nh\u01b0 chim b\u1ed3 c\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111em th\u01b0 t\u1eeb xa x\u0103m r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 kh\u00f4ng h\u1ec1 sai l\u1ea1c\u201d. M\u1ed9t n\u0103ng l\u1ef1c kh\u00e1c s\u1eb5n c\u00f3 nh\u01b0 nh\u1eefng vi\u1ec7c thi\u1ec7n trong qu\u00e1 kh\u1ee9 m\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi sanh tr\u01b0\u1edfng trong m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh th\u1eadt ngh\u00e8o kh\u00f3 m\u00e0 y s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean gi\u00e0u sang trong l\u00fac g\u1ea7n gi\u00e0, s\u1ef1 ng\u1eabu nhi\u00ean ch\u1ee9ng t\u1ecf cho ta th\u1ea5y \u201cC\u00f3 v\u00e0i vi\u1ec7c l\u00e0nh trong s\u1ef1 \u00e1c x\u1ea5u c\u1ee7a ch\u00fang ta\u201d, nh\u01b0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi sinh ra t\u1eeb k\u1ebb \u0103n xin m\u00e0 sau l\u1ea1i tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ef7 ph\u00fa, c\u00e1i n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>punniddhi<\/em>&nbsp;&#8211; n\u0103ng l\u1ef1c ph\u01b0\u1edbc b\u00e1u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1ed9t bi\u1ebfn c\u1ed1 hi\u1ebfm c\u00f3 v\u00e0 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng c\u1ee7a n\u0103ng l\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 kh\u1ed5 v\u00e0 duy tr\u00ec s\u1ef1 ch\u1ebft l\u1ea1i, nh\u01b0 trong kinh c\u00f3 thu\u1eadt l\u1ea1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 ch\u1ebft m\u00e0 c\u00f2n thai trong b\u1ee5ng, khi s\u1eafp s\u1eeda thi\u00eau x\u00e1c c\u00f4 th\u00ec nghe ti\u1ebfng tr\u1ebb nh\u1ecf kh\u00f3c, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1ed9i v\u00e3 k\u00e9o t\u1eed thi ra coi th\u00ec th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb \u1edf trong b\u1ee5ng m\u1eb9 v\u1eeba b\u1ec3 b\u1ee5ng banh ra nh\u01b0ng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb v\u1eabn an to\u00e0n v\u00f4 h\u1ea1i, l\u1ebd d\u0129 nhi\u00ean nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0 v\u1eady th\u1eadt l\u00e0 hi\u1ebfm c\u00f3, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ri\u00eang cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec1u duy\u00ean l\u00e0nh c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ea7n \u0111\u1ebfn Ni\u1ebft-b\u00e0n. Th\u1eadt v\u1eady, \u0111\u1ee9a tr\u1ebb n\u00e0y sau tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u1ecb A-la-h\u00e1n t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ea1i \u0111\u1ee9c Sankicca. H\u01a1n n\u1eefa c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn h\u00f3a nhi\u1ec1u nh\u00e2n v\u1eadt kh\u00e1c nhau nh\u01b0 khi th\u00ec bi\u1ebfn ra gi\u00e0 l\u00fac th\u00ec h\u00f3a ra tr\u1ebb, khi th\u00ec ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, l\u00fac th\u00ec ra k\u1ebb kh\u00e1c\u2026 c\u00e1i n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>vikubb\u0101naiddhi &#8211;<\/em>&nbsp;c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec d\u00f9ng n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m h\u00f3a ra ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa gi\u1ed1ng h\u1ec7t nh\u01b0 m\u00ecnh, c\u00e1i n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0&nbsp;<em>mano maya iddhi<\/em>&nbsp;&#8211; ph\u00e2n t\u00e2m th\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng b\u00ed \u1ea9n th\u1ea5y v\u00e0 nghe kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng n\u00e0y m\u00e0 \u00f4ng Rhinne g\u1ecdi l\u00e0 E.S.P. n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a tinh th\u1ea7n, c\u00f2n Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 \u201cuy l\u1ef1c t\u1ef1 nhi\u00ean\u201d c\u1ee7a s\u1ef1 l\u00e0m l\u00e0nh c\u1ee7a ch\u00fang ta trong qu\u00e1 kh\u1ee9, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt g\u1ecdi uy l\u1ef1c \u0111\u00f3 l\u00e0 do s\u1ef1 tham thi\u1ec1n \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n cho tinh th\u1ea7n c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u01b0 trong kinh Ph\u00e1p c\u00fa c\u00f3 c\u00e2u:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cT\u00e2m l\u00e0 ph\u00e1p ph\u00e1t sanh l\u00ean tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u00e1c ph\u00e1p, t\u00e2m l\u00e0 ch\u1ee7, t\u00e2m l\u00e0 sanh s\u1ea3n ra m\u1ecdi v\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do t\u00e2m m\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ecb h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u00e0 l\u00f4i cu\u1ed1n m\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0 ch\u00ednh con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ch\u1ee7 c\u1ee7a t\u00e2m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 h\u1ecfi, c\u00e1i g\u00ec ng\u0103n c\u1ea3n ch\u00fang ta trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u1eefng n\u0103ng l\u1ef1c huy\u1ec1n b\u00ed s\u00e1ng su\u1ed1t \u1ea5y? Ch\u00ednh Dr. Rhinne c\u0169ng ph\u1ea3i b\u1ed1i r\u1ed1i trong c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y v\u00e0 hi\u1ec7n gi\u1edd h\u1ecd c\u0169ng t\u1ef1 h\u1ecfi c\u00e1i g\u00ec h\u1ea1n ch\u1ebf s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 n\u0103ng l\u1ef1c phi th\u01b0\u1eddng n\u00e0y? Nh\u1eefng \u00f4ng Dich, Tom v\u00e0 Harry n\u00f3i r\u1eb1ng: \u201cKh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u1ed5i nh\u1eefng n\u0103ng l\u1ef1c phi th\u01b0\u1eddng n\u1eb1m trong tinh th\u1ea7n con ng\u01b0\u1eddi tr\u1eeb khi con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng trau d\u1ed3i t\u1eeb nhi\u1ec1u ki\u1ebfp tr\u01b0\u1edbc m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng phi th\u01b0\u1eddng theo \u00fd nguy\u1ec7n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u01a1n n\u1eefa, do 10 \u0111i\u1ec1u phi\u1ec1n n\u00e3o l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1i m\u00ea, nh\u01a1 b\u1ea9n che l\u1ea5p kh\u00f4ng cho ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng phi th\u01b0\u1eddng nh\u01b0:&nbsp;<em>s\u1ef1 tham lam<\/em>&nbsp;l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi d\u00ednh l\u00edu v\u00e0o m\u1ecdi v\u1eadt v\u00e0 kh\u00f4ng cho c\u00e1c v\u1eadt kh\u00e1c cao qu\u00ed h\u01a1n;&nbsp;<em>s\u1ef1 s\u00e2n h\u1eadn<\/em>&nbsp;l\u00e0m cho t\u1ed1i t\u0103m m\u00f9 qu\u00e1ng kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00e1c vi\u1ec7c kh\u00e1c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n;&nbsp;<em>si m\u00ea<\/em>&nbsp;l\u00e0 ngu xu\u1ea9n t\u1ed1i m\u00ea n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ea5y g\u00ec xuy\u00ean qua s\u1ef1 t\u1ed1i t\u0103m \u1ea5y;&nbsp;<em>ng\u00e3 m\u1ea1n<\/em>&nbsp;l\u00e0 cho r\u1eb1ng \u201cta \u0111\u00e2y cao th\u01b0\u1ee3ng h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi\u201d v\u00ec v\u1eady n\u00ean kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u cao th\u01b0\u1ee3ng hay th\u1ea5p h\u00e8n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c;&nbsp;<em>t\u00e0 ki\u1ebfn<\/em>&nbsp;l\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft sai l\u1ea7m l\u1ea1i cho l\u00e0 \u0111\u00fang v\u00e0 c\u1ed1 ch\u1ea5p v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft \u1ea5y nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi m\u00f9 r\u1edd v\u00e0o con voi v\u1eady;&nbsp;<em>ho\u00e0i nghi<\/em>&nbsp;l\u00e0 kh\u00f4ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u00e1i n\u00e0o l\u00e0 ph\u1ea3i c\u00e1i n\u00e0o l\u00e0 qu\u1ea5y, kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eefa c\u00e1i n\u00e0y v\u00e0 c\u00e1i kia;&nbsp;<em>h\u00f4n tr\u1ea7m<\/em>&nbsp;l\u00e0 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng u\u1ec3 o\u1ea3i c\u1ee7a t\u00e2m l\u00e0m cho bu\u1ed3n ng\u1ee7 h\u00f4n m\u00ea t\u00e2m t\u00e1nh;&nbsp;<em>ph\u00f3ng t\u00e2m<\/em>&nbsp;l\u00e0 t\u00e2m lu\u00f4n lu\u00f4n v\u1ecdng \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng ng\u1eebng ngh\u1ec9 nh\u01b0 \u0111\u1ed1ng tro b\u1ee5i b\u1ecb gi\u00f3 cu\u1ed1n l\u00ean n\u00f3 c\u0169ng l\u00e0m cho t\u00e2m th\u1ea7n r\u1ed1i lo\u1ea1n kh\u00f4ng th\u1ea5y s\u1ef1 g\u00ec r\u00f5 r\u1ec7t;&nbsp;<em>kh\u00f4ng h\u1ed5 th\u1eb9n t\u1ed9i l\u1ed7i<\/em>&nbsp;l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ed5 th\u1eb9n trong khi l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u1ed9i l\u1ed7i nh\u01b0 con heo n\u1eb1m l\u0103n trong s\u00ecnh trong v\u0169ng c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft nh\u1eddn g\u1edbm;&nbsp;<em>kh\u00f4ng gh\u00ea s\u1ee3 t\u1ed9i l\u1ed7i<\/em>&nbsp;l\u00e0 d\u1ea7u khi l\u00e0m t\u1ed9i l\u1ed7i n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00f2ng gh\u00ea s\u1ee3 h\u1eadu qu\u1ea3, li\u1ec1u l\u0129nh l\u00e0m c\u00e0n nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t tr\u00ed. M\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u phi\u1ec1n n\u00e3o tr\u1edf ng\u1ea1i n\u00e0y n\u1ebfu n\u00f3i t\u00f3m l\u1ea1i th\u00ec c\u00f3 n\u0103m lo\u1ea1i:&nbsp;<em>s\u1ef1 tham lam hay tham d\u1ee5c trong ng\u0169 tr\u1ea7n<\/em>&nbsp;l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1i m\u00ea kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00e1i chi cho r\u00f5 r\u1ec7t, ch\u00ednh ph\u00e1p n\u00e0y l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi \u0111i sai l\u1ea1c c\u0103n b\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a tinh th\u1ea7n cao c\u1ea3 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tham thi\u1ec1n v\u00e0 n\u00f3 s\u1ebd d\u1eaft \u0111\u01b0a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn s\u1ef1 m\u01b0u m\u00f4, x\u1ea3o tr\u00e1 l\u1eeba d\u1ed1i k\u1ebb kh\u00e1c, sau c\u00f9ng h\u1ecd s\u1ebd m\u1ea5t kh\u1ea3 n\u0103ng cao qu\u00fd r\u00f5 r\u1ec7t, v\u00ec v\u1eady m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt th\u1ea5y xa n\u00ean c\u1ea5m c\u00e1c h\u00e0ng \u0111\u1ec7 t\u1eed kh\u00f4ng cho d\u00f9ng nh\u1eefng th\u1ea7n th\u00f4ng trong ch\u1ed7 qu\u1ea7n ch\u00fang c\u00f4ng c\u1ed9ng do s\u1ef1 tham v\u1ecdng;&nbsp;<em>s\u1ef1 s\u00e2n h\u1eadn<\/em>&nbsp;s\u1ebd l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb kh\u00edch \u0111\u1ed9ng trong khi d\u00f9ng t\u00e2m l\u1ef1c th\u00f4i mi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m h\u1ea1i k\u1ebb kh\u00e1c v\u00ec l\u00f2ng th\u00f9 o\u00e1n;&nbsp;<em>h\u00f4n tr\u1ea7m<\/em>&nbsp;l\u00e0 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, h\u00f4n m\u00ea, bu\u1ed3n ng\u1ee7 l\u00e0m cho kh\u00f4ng ti\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec;&nbsp;<em>ph\u00f3ng t\u00e2m<\/em>&nbsp;l\u00e0m cho ph\u00f3ng d\u1eadt b\u1ed3i h\u1ed3i b\u1ee9t r\u1ee9t do s\u1ef1 h\u00e0nh vi sai qu\u1ea5y hay luy\u1ebfn ti\u1ebfc vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m;&nbsp;<em>ho\u00e0i nghi<\/em>&nbsp;l\u00e0 s\u1ef1 ng\u1edd v\u1ef1c kh\u00f4ng hi\u1ec3u r\u00f5 r\u1ec7t \u0111i\u1ec1u g\u00ec, lu\u00f4n lu\u00f4n mong s\u1ef1 gi\u1ea3i th\u00edch c\u1ee7a k\u1ebb kh\u00e1c, ch\u1ed7 n\u00e0y \u00f4ng Rhinne nh\u1eadn th\u1ea5y t\u00ecnh tr\u1ea1ng ng\u1edd v\u1ef1c \u1ea5y s\u1ebd \u0111\u00e1nh d\u1ea5u h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u1ea5p h\u00e8n v\u1eady. N\u0103m ph\u00e1p n\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 ph\u00e1p che l\u1ea5p, ph\u00e1p ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i hay l\u00e0 ph\u00e1p c\u00e1i, c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c ng\u0103n c\u1ea3n thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng cho ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ec3 th\u1ea5y r\u00f5 m\u1ee5c ti\u00eau, c\u0169ng nh\u01b0 hai chuy\u1ebfn xe l\u1eeda ch\u1ea1y \u0111ua song song v\u1edbi nhau trong m\u1ed9t chi\u1ec1u. Nh\u01b0 trong s\u1ef1 bi\u1ebfn chuy\u1ec3n \u201ckh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i th\u1ea5y ho\u1eb7c kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m\u201d. Nh\u01b0 \u00f4ng Condorcet th\u1ee9c h\u1eb1ng m\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n m\u00e0 kh\u00f4ng xong, nh\u01b0ng khi ng\u1ee7 trong gi\u1ea5c chi\u00eam bao l\u1ea1i t\u1ef1 gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong Ph\u1eadt gi\u00e1o, khi t\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9 xong c\u00f3 th\u1ec3 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m l\u1ea1i nh\u1eefng s\u1ef1 h\u00e0nh vi hay kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u1eefng g\u00ec kh\u00f3 kh\u0103n kh\u00f4ng gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c trong l\u00fac c\u00f2n th\u1ee9c. Nh\u01b0 kh\u1ea3 n\u0103ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2m c\u1ee7a k\u1ebb kh\u00e1c xa t\u1eeb ng\u00e0n d\u1eb7m ho\u1eb7c t\u1ea1o \u00e1nh s\u00e1ng trong ch\u1ed7 t\u1ed1i t\u0103m, b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u phi th\u01b0\u1eddng n\u00e0y ph\u1ea3i \u0111\u00f2i h\u1ecfi con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1ed9t tinh th\u1ea7n ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo t\u1ed1c l\u1ef1c c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng th\u00ec nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u00f3 \u0111\u1ebfn 186.000 d\u1eb7m Anh trong m\u1ed9t gi\u00e2y \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. Nh\u01b0 v\u1eady t\u1ed1c l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? T\u1ed1c l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m th\u00ec v\u01b0\u1ee3t qua c\u1ea3 th\u1eddi gian l\u1eabn kh\u00f4ng gian, v\u00ec t\u1ed1c l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m th\u00ec v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y c\u00f3 n\u00eau r\u00f5 trong c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0110\u1ee9c vua Milinda h\u1ecfi v\u1ecb Na Ti\u00ean t\u1ef3 kheo. T\u00f4i xin thu\u1eadt l\u1ea1i v\u1eafn t\u1eaft nh\u01b0 sau. T\u1ef3 kh\u01b0u Na Ti\u00ean n\u00f3i: \u201cT\u00e2u \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng, v\u1eady ch\u1edb t\u1eeb \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4 th\u1ecb Alexandre trong bao xa?\u201d \u2013 \u0110\u1ee9c Vua Milanda tr\u1ea3 l\u1eddi: \u201cHai tr\u0103m d\u1eb7m?\u201d \u2013 \u201cV\u1eady \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng nh\u1edb l\u1ea1i v\u00e0i vi\u1ec7c l\u00e0m \u1edf \u0111\u00f3 coi.\u201d \u2013 \u201cTr\u1eabm nh\u1edb r\u1ed3i.\u201d \u2013 \u201cV\u1eady \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 200 d\u1eb7m qu\u00e1 l\u1eb9\u201d, r\u1ed3i ng\u00e0i h\u1ecfi ti\u1ebfp: \u201ct\u00e2u \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 \u0111\u00f4 th\u1ecb Kasali c\u00e1ch \u0111\u00e2y 200 d\u1eb7m n\u01a1i m\u00e0 Ng\u00e0i sanh tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 x\u1ee9 Kashmir ch\u1ec9 c\u00e1ch \u0111\u00e2y 12 d\u1eb7m v\u1eady n\u01a1i n\u00e0o xa h\u01a1n n\u1ebfu ng\u00e0i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn?\u201d \u2013 \u201cHai n\u01a1i n\u1ebfu suy ngh\u0129 th\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ed3ng m\u1ed9t th\u1eddi gian nh\u01b0 nhau.\u201d \u2013 \u201cT\u00e2u \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng t\u00e2m th\u1ee9c c\u0169ng nhanh l\u1eb9 nh\u01b0 v\u1eady.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u01a1n n\u1eefa v\u00ed hai con chim bay tr\u00ean h\u01b0 kh\u00f4ng s\u1ebd \u0111\u1eadu v\u00e0o nh\u00e1nh c\u00e2y, m\u1ed9t con bay cao, m\u1ed9t con bay th\u1ea5p, khi \u0111\u1eadu v\u00e0o c\u00e0nh c\u00e2y c\u0169ng trong m\u1ed9t l\u00fac, con \u0111\u1eadu nh\u00e1nh cao, con \u0111\u1eadu nh\u00e1nh th\u1ea5p nh\u01b0ng b\u00f3ng c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn m\u1eb7t \u0111\u1ea5t m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t nh\u01b0 nhau, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 hai ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f9ng ch\u1ebft m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00ec sanh v\u1ec1 c\u00f5i Ph\u1ea1m Thi\u00ean, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa th\u00ec sanh ra trong x\u1ee9 Kashmir n\u00e0y, n\u01a1i xa c\u00e1ch tuy kh\u00e1c nhau nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u1ed3ng sanh trong m\u1ed9t l\u00fac nh\u01b0 nhau, nh\u01b0 v\u1eady th\u1eadt kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1c l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m. Dr. Rhinne c\u00f3 x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng \u201cM\u00e3nh l\u1ef1c c\u1ee7a t\u00e2m c\u00f3 th\u1ec3 xuy\u00ean qua th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian th\u1eadt mau l\u1eb9\u201d. Do nhi\u1ec1u s\u1ef1 kinh nghi\u1ec7m v\u1edbi m\u1ed9t g\u00f3i l\u00e1 b\u00e0i \u0111\u1ec3 c\u00e1ch kho\u1ea3ng nhau m\u00e0 Dr. Rhinne kh\u00e1m ph\u00e1 ra s\u1ef1 xa c\u00e1ch c\u1ee7a th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian c\u00f3 tr\u1edf ng\u1ea1i cho kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 ch\u1ea5t \u0111\u1ec3 th\u1ea5y, nghe v\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 x\u1ea3y ra t\u1eeb xa x\u0103m m\u00e0 c\u01a1 quan th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. \u00d4ng Dr. Rhinne c\u00f2n n\u00f3i s\u1ef1 gieo con x\u00fac x\u1eafc (6 m\u1eb7t) c\u0169ng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a tinh th\u1ea7n l\u00e0m cho k\u1ebft qu\u1ea3 theo \u00fd mu\u1ed1n. N\u0103ng l\u1ef1c v\u1eadt l\u00fd m\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cP.K. Psycho kinesis\u201d \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc. Nh\u01b0 l\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ec1 m\u1ee5c nh\u00ecn th\u1eb3ng v\u00e0o l\u00e1 b\u00e0i v\u1edbi s\u1ef1 gom c\u1ea3 tinh th\u1ea7n suy ngh\u0129 trong khi \u1ea5y ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u00e3nh l\u1ea5y c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng \u1ea5y, Dr. Rhinne d\u00e1m qu\u1ea3 quy\u1ebft r\u1eb1ng \u201cth\u1ea7n giao c\u00e1ch c\u1ea3m\u201d \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n t\u1eeb \u0111\u1ec1 m\u1ee5c n\u00e0y sang qua \u0111\u1ec1 m\u1ee5c kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft, th\u1ea7n giao c\u00e1ch c\u1ea3m l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta h\u1ecfi t\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 chi\u00eam bao, Ch\u01b0 Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c phi nh\u01a1n v\u00f4 h\u00ecnh kh\u00e1c v\u1eady ch\u1edb nh\u1eefng v\u1eadt v\u00f4 h\u00ecnh \u1ea5y c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng chi \u0111\u1ebfn nh\u00e2n lo\u1ea1i kh\u00f4ng? V\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y \u00c2u ch\u1ec9 cho l\u00e0 \u201cnh\u00e2n v\u1eadt th\u1ea7n tho\u1ea1i\u201d m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0ng Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u00ecn nh\u1eadn nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt v\u00f4 h\u00ecnh \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea3nh n\u00e0o trong 31 c\u1ea3nh c\u1ee7a ch\u00fang sanh \u0111i t\u00e1i sinh. Nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u00e2n lo\u1ea1i. S\u1ef1 \u00e1m ch\u1ec9 n\u00e0y ch\u1ec9 nh\u00ecn nh\u1eadn c\u1ee7a s\u1ef1 h\u00e0nh vi \u201ctinh th\u1ea7n trong tinh th\u1ea7n\u201d v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ed9ng r\u00e3i. Nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i c\u00e0 l\u0103m, \u1ea5p \u00fang khi n\u1eb1m chi\u00eam bao th\u1ea5y m\u00ecnh n\u00f3i c\u00e0 l\u0103m c\u00e0ng x\u1ea5u t\u1ec7 h\u01a1n, ho\u1eb7c n\u1eb1m m\u1ed9ng m\u1ecb x\u1ea5u xa th\u00ec ng\u00e0y sau t\u00e1nh t\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vui v\u1ebb. C\u00f3 v\u00e0i s\u1ef1 m\u1ed9ng m\u1ecb l\u00e0m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u xa cho \u0111\u1ebfn su\u1ed1t \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a chi\u00eam bao m\u00e0 b\u1ecf nh\u00e0 c\u1eeda \u0111i m\u1ea5t, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i s\u1eeda \u0111\u1ed5i t\u00e1nh t\u00ecnh sau khi n\u1eb1m chi\u00eam bao, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ng\u1ee7 m\u00e0 v\u1eabn \u0111i nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng (m\u1ed9ng du). Th\u1eadt v\u1eady, theo khoa h\u1ecdc T\u00e2y \u00c2u \u0111i \u0111\u00e3 xa m\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 lu\u00f4n c\u1ea3 ch\u1ee5p nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ng\u1ea5m ng\u1ea7m b\u00ean trong. Nh\u01b0 gi\u00e1o s\u01b0 Baradue c\u00f3 d\u1eabn ch\u1ee9ng m\u1ed9t s\u1ef1 th\u00ed nghi\u1ec7m, \u00f4ng ta h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e2y g\u1eady m\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u00f3 th\u1ec3 ghi qua l\u1eafng s\u00f3ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o b\u0103ng. Ng\u1ed3i tr\u01b0\u1edbc d\u1ee5ng c\u1ee5 m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra l\u00e0 \u201cc\u00e2y g\u1eady l\u00e0m cho th\u1ea5y r\u00f5 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a tinh th\u1ea7n\u201d (Electro Encephalagraph) r\u1ed3i \u0111\u1ecbnh th\u1ea7n tr\u00ean c\u00e2y g\u1eady v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 n\u0103ng l\u1ef1c m\u00e0 y c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn v\u00e0 chi\u1ebfu n\u00f3 v\u00e0o trong ki\u1ebfng ch\u1ee5p h\u00ecnh. K\u1ebf \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u, khi khui ki\u1ebfng \u1ea5y ra, th\u00ec h\u00ecnh c\u00e2y g\u1eady hi\u1ec7n ra gi\u1ed1ng h\u1ec7t tr\u00ean ki\u1ebfng h\u00ecnh (c\u00e2y g\u1eady thi\u1ec7t th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 trong v\u00f2ng ki\u1ebfng h\u00ecnh \u1ea5y). Nh\u1eefng tin t\u1ee9c kh\u00e1c nhau c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e2u v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u1ec7t, cao hay th\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u1ee7a s\u1ef1 rung \u0111\u1ed9ng khi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn g\u1ea7n m\u00e1y d\u1ee5ng c\u1ee5 b\u00e9n nh\u1ea1y c\u1ee7a \u00f4ng gi\u00e1o s\u01b0 Baradue. B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e1c nh\u1eadn s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a P.K. v\u00e0 P.A. (Psi ability) v\u1edbi th\u1ea7n th\u00f4ng (<em>iddhi<\/em>) trong Ph\u1eadt ph\u00e1p nh\u01b0 ph\u01b0\u01a1ng ng\u00f4n m\u00e0 ta th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng l\u00e0 \u201cHoa h\u01b0\u1eddng d\u1ea7u g\u1ecdi l\u00e0 t\u00ean kh\u00e1c \u0111i nh\u01b0ng m\u00f9i th\u01a1m v\u1eabn l\u00e0 hoa h\u01b0\u1eddng\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady \u1edf \u0111\u00e2y m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa khoa h\u1ecdc l\u1ea1i ch\u1ee9ng minh ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u1ec1 tinh th\u1ea7n l\u00e0 t\u1ed9t \u0111\u1ec9nh, t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 h\u00e0nh vi qua t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 bi\u1ebfn h\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 n\u0103ng l\u1ef1c v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00e2m linh th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd lu\u1eadn cho r\u1eb1ng \u201cd\u00f2ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00e2m, c\u00e0ng nhi\u1ec1u n\u0103ng l\u1ef1c l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c khi n\u00f3 \u0111ang ti\u1ebfn h\u00e0nh ho\u1eb7c \u0103n s\u00e2u v\u00e0o nh\u1eefng t\u1ebf b\u00e0o r\u1ed3i c\u0169ng nh\u01b0 c\u1eed ch\u1ec9 v\u00e0 \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i tr\u00ean d\u1ee5ng c\u1ee5 b\u00e9n nh\u1ea1y \u0111\u1ec3 thu h\u00ecnh\u201d. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u1ea1c nhi\u00ean khi d\u1ea5u hi\u1ec7u v\u00e0 t\u00e1nh t\u00ecnh ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1ed9i h\u01a1n \u0111\u00e3 truy\u1ec1n xu\u1ed1ng b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0y t\u1eeb th\u1ebf h\u1ec7 n\u00e0y \u0111\u1ebfn th\u1ebf h\u1ec7 kh\u00e1c, kh\u1edfi s\u1ef1 t\u1ef1 m\u1edf ra c\u00e0ng s\u1eb5n s\u00e0ng v\u00e0 d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n k\u1ebb kh\u00e1c v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0m cho n\u00f3 ti\u1ebfn h\u00f3a l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng trong b\u1ee5ng m\u1eb9. Nh\u01b0 v\u1eady nh\u1eefng khuynh h\u01b0\u1edbng truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 \u0111\u1eb7c s\u1eafc c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 mang qua t\u1eeb \u0111\u1eddi n\u00e0y \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi kh\u00e1c v\u00e0 b\u1ecf l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m b\u00ed m\u1eadt trong c\u01a1 th\u1ec3 m\u1edbi l\u00fac t\u00e1i sanh. C\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi con kh\u00f4ng gi\u1ed1ng cha hay m\u1eb9, nh\u01b0ng l\u1ea1i gi\u1ed1ng \u00f4ng n\u1ed9i hay \u00f4ng c\u1ed1, \u00f4ng s\u01a1\u2026 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 th\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 chi l\u00e0 ng\u1ea1c nhi\u00ean c\u1ea3. Nh\u01b0 tinh th\u1ea7n c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecf l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a n\u00f3 tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t b\u1eb1ng s\u1ef1 bi\u1ebfn c\u1ed1 x\u1ea3y ra trong hi\u1ec7n t\u1ea1i do s\u1ef1 ch\u1ee9ng minh r\u1ed9ng r\u00e3i. Nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft, c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u1ee5 n\u1eef, nh\u1ee9t l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ed3ng l\u00e2u m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 con, c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u1edbi th\u1ea7n Ganesh cho \u0111\u01b0\u1ee3c sanh con v\u00e0 khi s\u1ef1 \u01b0\u1edbc nguy\u1ec7n th\u00e0nh t\u1ef1u th\u00ec \u0111\u1ee9a con sanh ra l\u1ed7 m\u0169i gi\u1ed1ng c\u00e1i v\u00f2i con voi (gi\u1ed1ng h\u00ecnh v\u1ecb th\u1ea7n \u1ea5y m\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u voi), l\u00fd do l\u1ea1 l\u00f9ng n\u00e0y l\u00e0 v\u00ec v\u1ecb Th\u1ea7n th\u1edd \u0111\u00f3 m\u1eb7t nh\u01b0 Ch\u01b0 Thi\u00ean m\u00e0 m\u0169i l\u1ea1i gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1i v\u00f2i voi, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m n\u00e0y \u0111\u00e3 in s\u00e2u v\u00e0o tinh th\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 khi mang thai cho n\u00ean khi sinh \u0111\u1ee9a con ra c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i l\u1ea1i, nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y \u00edt c\u00f2n s\u1ed1ng s\u00f3t \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u1ee5 n\u1eef th\u1edd h\u00ecnh treo tr\u00ean t\u01b0\u1eddng hay \u0111\u1ea7u gi\u01b0\u1eddng h\u00ecnh t\u1ed1t \u0111\u1eb9p ho\u1eb7c c\u1ea3nh, t\u1ef1 nhi\u00ean nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u1ea5y l\u00e0m cho c\u00e1c \u0111\u1eb7c s\u1eafc c\u1ee7a h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 trong khi sanh \u0111\u1ee9a tr\u1ebb ra sau n\u00e0y c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t \u1ea5y. Nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u1ec1 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a th\u1ea7n giao c\u00e1ch c\u1ea3m v\u00e0 th\u00f4i mi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 truy\u1ec1n sang qua b\u1edfi ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p c\u1ee7a s\u1ef1 gom tinh th\u1ea7n tr\u00ean s\u1ef1 c\u1ea5u t\u1ea1o v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ee9a tr\u1ebb. Th\u00f4i mi\u00ean h\u1ecdc cung c\u1ea5p cho ch\u00fang ta m\u1ed9t d\u1ecbp \u0111\u1ec3 h\u1ecdc h\u1ecfi s\u1ef1 bi\u1ebfn chuy\u1ec3n d\u01b0\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n th\u1ef1c h\u00e0nh th\u1eed coi. Nh\u01b0 hi\u1ec7n gi\u1edd m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch c\u1ee7a ph\u00e9p tr\u1ecb b\u1ec7nh b\u1eb1ng th\u00f4i mi\u00ean m\u00e0 ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng c\u00e1c h\u1ed9i y h\u1ecdc tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00e1nh th\u1ee9c nh\u00ecn nh\u1eadn. Th\u1eadt v\u1eady, s\u1ef1 kinh nghi\u1ec7m v\u1ec1 y h\u1ecdc d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 th\u00f4i mi\u00ean hi\u1ec7n nay gi\u00fap kh\u00e1m ph\u00e1 ra nh\u1eefng h\u00e0nh vi b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a tinh th\u1ea7n tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t n\u00e0y c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 s\u1ef1 khuy\u00ean nh\u1ee7 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u1edbi th\u1ea7n Ganesh l\u00e0m cho s\u1ef1 ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e2m v\u1eadt l\u00fd. Khi t\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u01b0 trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a s\u1ef1 kinh nghi\u1ec7m v\u1ec1 th\u00f4i mi\u00ean b\u1ea5t lu\u1eadt s\u1ef1 khuy\u1ebfn nh\u1ee7 n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m trong s\u1ef1 tin c\u1eady r\u1eb1ng: T\u00e2m linh c\u1ee7a \u0111\u1ec1 m\u1ee5c s\u1ebd \u00e1p d\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110i\u1ec1u h\u1ebft s\u1ee9c ng\u1ea1c nhi\u00ean l\u00e0 ch\u1eb3ng nh\u1eefng tinh th\u1ea7n ph\u1ea3i nghe l\u1eddi theo ta m\u00e0 c\u00f2n th\u1ec3 ch\u1ea5t n\u00e0y c\u0169ng h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng theo lu\u00f4n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh nh\u01b0 \u00fd ngh\u0129 \u0111\u1ed1t tr\u00ean da th\u1ecbt ai m\u1ed9t ch\u1ed7 n\u00e0o th\u00ec ch\u1ed7 \u1ea5y li\u1ec1n hi\u1ec7n l\u00ean m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u00e1y xem y nh\u01b0 ngay ch\u1ed7 ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f2n nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, nh\u01b0 gi\u00e1o s\u01b0 Gates ch\u1ee9ng minh nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u00e1ch n\u00e0o tinh th\u1ea7n c\u01a1 th\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn th\u1ec3 ch\u1ea5t d\u1ea7u cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh. \u00d4ng th\u1ea5y s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a tinh th\u1ea7n v\u1ec1 t\u00e1nh t\u00ecnh y h\u1ecdc c\u1ee7a s\u1ef1 to\u00e1t m\u1ed3 h\u00f4i, nh\u01b0 \u0111\u1ec3 cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111ang c\u01a1n gi\u1eadn th\u1edf v\u00e0o trong \u1ed1ng th\u00ed nghi\u1ec7m trong n\u0103m ph\u00fat khi ngu\u1ed9i v\u00e0 \u0111\u1eb7t l\u1ea1i th\u00ec th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ea5t n\u00e2u, ch\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 m\u00e3nh l\u1ef1c v\u00f4 c\u00f9ng \u0111\u1ed9c, c\u00f2n khi \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi v\u00ec bu\u1ed3n phi\u1ec1n th\u1edf v\u00e0o th\u00ec c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ea5t x\u00e1m xanh\u2026 M\u1ed9t c\u1eadu b\u00e9 16 tu\u1ed5i c\u00f3 da d\u00e0y v\u00e0 x\u00e1m, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 \u201cTh\u1eb1ng Voi\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eefa tr\u1ecb ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0nh b\u1ecbnh b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u00f4i mi\u00ean. M\u00f4 t\u1ea3 s\u1ef1 ch\u1eefa tr\u1ecb n\u00e0y trong t\u1edd nh\u1ef1t b\u00e1o British Medical do \u00f4ng Dr. Mason tr\u1ecb cho t\u1ea1i d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1eddng Queen Victoria thu\u1eadt l\u1ea1i r\u1eb1ng: T\u1eeb da d\u00e0y x\u00e1m \u0111en tr\u1edf n\u00ean h\u1ed3ng h\u00e0o v\u00e0 m\u1ec1m m\u1ea1i trong v\u00f2ng 10 ng\u00e0y v\u00e0 10 ng\u00e0y \u1ea5y c\u00e1nh tay t\u1eeb vai ra \u0111\u1ebfn b\u00e0n tay ho\u00e0n to\u00e0n t\u1ed1t \u0111\u1eb9p trong tr\u1eafng. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng \u201cc\u0103n b\u1ea3n v\u1eefng ch\u1eafc c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u00fang ta l\u00e0 c\u1ea3m gi\u00e1c, suy ngh\u0129 v\u00e0 \u01b0\u1edbc nguy\u1ec7n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng t\u1ebf b\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho h\u1ec7 th\u1ed1ng n\u1ed9i t\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng h\u1ea1ch (gland) v\u00e0 c\u01a1 quan trong th\u00e2n con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn. V\u1ec1 t\u00e1nh t\u00ecnh y h\u1ecdc c\u00f3 ch\u1ec9 cho ta c\u00e1i k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng do n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1ch ti\u1ebft ra trong su\u1ed1t \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta. S\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng l\u00e0m \u0111\u1ea3o l\u1ed9n tr\u1ecdn s\u1ef1 qu\u00e2n b\u00ecnh c\u1ee7a \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 khu\u1ea5y r\u1ed1i nh\u1eefng h\u00e0nh vi c\u1ee7a c\u01a1 quan trong th\u00e2n th\u1ec3. Khoa h\u1ecdc ch\u1ee9ng minh nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 d\u1ea1y r\u1eb1ng \u201cCh\u00fang ta l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ch\u00fang ta\u201d. Th\u1eadt v\u1eady, khi s\u1ef1 v\u00e1i van c\u1ea7u kh\u1ea9n cho ph\u1ee5c h\u01b0ng l\u00e0nh m\u1ea1nh l\u1ea1i th\u00ec ph\u1ea3i c\u1ea7n trong th\u1eddi gian l\u00e2u m\u1edbi l\u00e0nh m\u1ea1nh v\u00ec trong l\u00fac \u1ea5y ch\u1ea5t n\u01b0\u1edbc trong nh\u1eefng h\u1ea1ch bi\u1ebfn chuy\u1ec3n thay \u0111\u1ed5i do ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a y khoa, th\u00ec s\u1ef1 \u01b0\u1edbc nguy\u1ec7n m\u1edbi k\u1ebft qu\u1ea3. Nh\u01b0ng v\u1ec1 nh\u1eefng v\u1ecb Tr\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng c\u1ea7u nguy\u1ec7n nh\u01b0 v\u1eady v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 v\u1ecb Tr\u1eddi n\u00e0o ph\u1ee5c h\u01b0ng l\u1ea1i sau s\u1ef1 c\u01b0a tay, ch\u00e2n hay m\u1ed9t ng\u00f3n tay \u0111\u01b0\u1ee3c do ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f2n n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 \u201cti\u00ean tri\u201d th\u00ec s\u1ef1 n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec s\u1ef1 b\u1ec1n l\u00f2ng trong nh\u1eefng b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a l\u1eafng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng kh\u00e1c nhau m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u201cti\u00ean tri &#8211; seer\u201d. Tinh th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean tri kh\u00f4ng ph\u1ea3i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong ph\u1ea1m vi nh\u1ecf h\u1eb9p t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 tinh th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng hai m\u00e1y thu thanh \u1edf c\u00e1ch xa ng\u00e0n d\u1eb7m m\u00e0 ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin t\u1ee9c nhau li\u1ec1n \u2013 n\u1ebfu kh\u00f4ng nh\u1edd s\u1ef1 truy\u1ec1n tin b\u1eb1ng v\u00f4 tuy\u1ebfn \u1ea5y th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1edd \u0111\u1ebfn gi\u00e0 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tin do ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eb1ng thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn, c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u201cti\u00ean tri\u201d tinh th\u1ea7n h\u1ecd ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong ph\u1ea1m vi kh\u00e1c nhau do n\u01a1i s\u1ef1 rung \u0111\u1ed9ng nhi\u1ec1u l\u1ea7n li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0 ch\u1ea5t \u201ctinh kh\u00ed \u2013 ether\u201d v\u1eabn c\u00f3 nh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a kh\u00e1m ph\u00e1 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng tr\u00ean m\u1ed9t ch\u1ed7 n\u00e0o cao c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u1ea5t xa c\u1ea3nh v\u1eadt chung quanh m\u00ecnh nhi\u1ec1u h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng d\u01b0\u1edbi th\u1ea5p. C\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf \u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u201cti\u00ean tri\u201d tinh th\u1ea7n h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng su\u1ed1t n\u00ean h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y xa nh\u01b0 v\u1eady. Tr\u01b0\u1edbc khi m\u00e3nh l\u1ef1c phi th\u01b0\u1eddng n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng th\u00ec \u0111\u1ed3 d\u00f9ng trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m tinh th\u1ea7n cho trong s\u1ea1ch c\u0169ng ph\u1ea3i l\u00e0m xong tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f3 v\u00e0i quan ni\u1ec7m cho r\u1eb1ng l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 tinh th\u1ea7n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong l\u00e0n s\u00f3ng xa v\u1eddi kh\u00e1c nhau c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y r\u1ea5t d\u1ec5 l\u00e0 mu\u1ed1n quan s\u00e1t th\u00ec n\u00ean quan s\u00e1t qua t\u01b0 t\u01b0\u1edfng chi\u00eam bao. B\u00e2y gi\u1edd m\u1ed9t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng chi\u00eam bao r\u00f5 r\u1ec7t l\u00e0 l\u00e2u v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang n\u1eb1m chi\u00eam bao nh\u01b0ng th\u1eadt ra n\u00f3 ch\u1ec9 \u1edf trong v\u00e0i gi\u00e2y \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 m\u00e0 th\u00f4i. S\u1ef1 n\u00e0y r\u1ea5t r\u00f5 r\u1ec7t l\u00e0 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi khi nghe ti\u1ebfng n\u00f3i \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n r\u1ed3i ng\u1ee7 qu\u00ean v\u00e0 chi\u00eam bao th\u1ea5y trong chi\u00eam bao th\u1eadt d\u00e0i, nh\u01b0ng khi th\u1ee9c l\u1ea1i th\u00ec c\u00e2u chuy\u1ec7n thu\u1eadt l\u1ea1i ch\u01b0a ch\u1ea5m d\u1ee9t. Th\u1eadt v\u1eady t\u01b0 t\u01b0\u1edfng trong chi\u00eam bao c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i v\u00f2ng quanh th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 gh\u00e9 Bombay, Cairo, Aden London, Rome, New York\u2026 v\u00e0 tr\u1edf l\u1ea1i ch\u1ed7 c\u0169 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, tr\u01b0\u1edbc khi m\u1eb7t tr\u1eddi m\u1ecdc. M\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00e1c, m\u1ed9t chi\u1ebfc Jet ph\u1ea3n l\u1ef1c c\u01a1 mau nh\u1ea5t bi\u1ec3u di\u1ec5n nh\u01b0 tr\u00ean ph\u1ea3i m\u1ea5t m\u1ed9t th\u1eddi gian th\u1eadt l\u00e2u m\u1edbi xong. Nh\u01b0 v\u1eady ch\u00fang ta r\u00e1ng t\u00ecm hi\u1ec3u s\u1ef1 nh\u1ea1y b\u00e9n c\u1ee7a kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ch\u00fang ta tr\u00ean l\u00e3nh v\u1ef1c t\u00e2m l\u00fd kh\u00e1c nhau v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua l\u00e3nh v\u1ef1c tr\u00ed tu\u1ec7 m\u00e0 l\u00fd lu\u1eadn kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e2m linh \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn m\u1ee9c si\u00eau ph\u00e0m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i g\u00ec thay \u0111\u1ed5i l\u1eb9 l\u00e0ng nh\u01b0 t\u00e2m th\u1ee9c v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i \u0111\u1ec3 so s\u00e1nh s\u1ef1 bi\u1ebfn chuy\u1ec3n mau l\u1eb9 c\u1ee7a t\u00e2m. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng t\u1ef1 kinh nghi\u1ec7m l\u1ea5y m\u00ecnh \u2013 c\u0169ng nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ec9 ra, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eam bao th\u1ea5y kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau vi\u1ec7c trong m\u1ed9t gi\u00e2y \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 ho\u1eb7c \u0111i v\u00f2ng quanh th\u1ebf gi\u1edbi r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 trong v\u00e0i ph\u00fat. D\u1ea7u cho phi c\u01a1 Jet si\u00eau nhanh nh\u1ea5t trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u0169ng ph\u1ea3i m\u1ea5t \u00edt nh\u1ea5t trong m\u1ea5y ng\u00e0y, trong khi t\u00e2m th\u1ee9c th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1edbi h\u1ea1n v\u1edbi tinh th\u1ea7n gi\u1ea3i tho\u00e1t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i gi\u1ea3i ra \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u n\u1eb1m trong \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u1ea1y (<em>citta niy\u0101ma<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"5\"><li><strong><em>Dhamma niy\u0101ma<\/em>&nbsp;&#8211; \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 qui ph\u1ea1m hay ph\u00e1p<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 trong \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y gi\u1ea3i v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t rung chuy\u1ec3n v\u0169 tr\u1ee5 ho\u1eb7c s\u1ef1 l\u1ea1 l\u00f9ng kh\u00e1c ph\u00e1t sanh l\u00ean khi m\u1ed9t v\u1ecb B\u1ed3 t\u00e1t l\u00e2m ph\u00e0m gi\u00e1ng sanh v\u00e0o l\u00f2ng m\u1eb9, khi \u0111\u1eafc V\u00f4 th\u01b0\u1ee3ng Ch\u00e1nh gi\u00e1c, khi chuy\u1ec3n ph\u00e1p lu\u00e2n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0 khi ng\u00e0i nh\u1eadp Ni\u1ebft-b\u00e0n\u2026 v\u00e0 nh\u01b0 lu\u1eadt nh\u1eb9 bay n\u1ed5i l\u00ean c\u00f2n n\u1eb7ng ch\u00ecm r\u1edbt xu\u1ed1ng\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tin v\u00e0o \u0111\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a v\u00e0 t\u1ea1o v\u1eady kh\u00f4ng hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng nguy\u00ean ch\u1ea5t (element) c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, n\u01b0\u1edbc, l\u1eeda, gi\u00f3 m\u00e0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u1ea1y. C\u00e1c ch\u1ea5t \u1ea5y l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ed1i h\u1ee3p chung l\u1ea1i \u0111\u1ec3 g\u00ecn gi\u1eef cho n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 gi\u1ea3ng gi\u1ea3i. Tuy nhi\u00ean ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t \u00edt v\u1ec1 minh s\u00e1t tu\u1ec7 ho\u1eb7c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng s\u00e2u xa c\u1ee7a \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u00c2u ch\u00e2u c\u1ed1 g\u1eafng t\u00ecm hi\u1ec3u \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt m\u00e0 l\u00e0m cho v\u0169 tr\u1ee5 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y d\u1ea7u kh\u00f4ng c\u00f3 tin \u201c\u0111\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a\u201d ho\u1eb7c h\u1ecd \u1edf trong s\u1ef1 ho\u00e0i nghi c\u1ee7a nh\u1eefng s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n cho h\u1ecd. V\u00e0 th\u00f4ng qua s\u1ef1 s\u01b0u t\u1ea7m m\u00e0 h\u1ecd ch\u1eb3ng nh\u1eefng \u0111i v\u00f2ng quanh th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 c\u00f2n l\u00ean \u0111\u1ebfn cung tr\u0103ng. Th\u1eadt v\u1eady con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 kh\u1edfi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft n\u0103ng l\u1ef1c thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 r\u00f5 r\u1ec7t m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f2n mu\u1ed1n nh\u00ecn xem s\u1ef1 h\u00e0nh tr\u00ecnh l\u00ean H\u1ecfa Tinh v\u00e0 Kim Tinh. M\u1eb7c d\u00f9 h\u1ecd \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 hay kh\u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c sau n\u00e0y s\u1ebd bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 kh\u0103n m\u00e0 h\u1ecd tin t\u01b0\u1edfng r\u1ea5t d\u00f5ng m\u00e3nh, nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi tin v\u00e0o \u0111\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 ho\u00e0n t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c khi h\u1ecd c\u00e0ng ng\u1eafm nh\u00ecn v\u00e0o, nh\u01b0ng h\u1ecd kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 ph\u1ee5 xen v\u00e0o v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 v\u1edbi s\u1ef1 t\u1ea1o t\u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd. V\u00ec s\u1ef1 ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u1ec1 s\u1ef1 th\u0103ng b\u1eb1ng c\u1ee7a s\u1ee9c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u00f4i sao hay nh\u1eefng h\u00e0nh tinh v\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c h\u00f2a h\u1ee3p v\u00e0 c\u1ed9ng t\u00e1c ho\u00e0n to\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo th\u1eddi trung c\u1ed5, \u00f4ng b\u00e0 ch\u00fang ta l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 v\u1ec1 s\u1ef1 v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 h\u1ecd \u0111ang \u1edf, l\u00e0m c\u00e1ch n\u00e0o m\u00e0 n\u00f3 c\u00f2n sanh t\u1ed3n ho\u00e0i, th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 c\u00f3 ch\u00fang sanh \u0111\u1ebfn \u1edf, c\u00e2y c\u1ed1i s\u1ed1ng theo th\u1ee9 l\u1edbp c\u1ee7a n\u00f3, gi\u00f3 th\u1ed5i b\u1ed1n m\u00f9a, l\u00e0m sao n\u00f3 l\u1ea1i tr\u1edf n\u00ean l\u1ea1nh n\u00ean n\u00f3ng\u2026 C\u00f3 v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi th\u00ec tin r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 do s\u1ef1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a \u201cth\u1ea7n M\u1eb7t tr\u0103ng\u201d, ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i cho l\u00e0 do s\u1ef1 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u201cth\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi\u201d, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u00f3 l\u00e0 do n\u01a1i \u201cth\u1ea7n Gi\u00f3\u201d\u2026 Cu\u1ed1i c\u00f9ng, kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng n\u00e0o l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi v\u1eeba l\u00f2ng r\u1ed3i h\u1ecd \u0111\u1eb7t s\u1ef1 c\u1ea7u van v\u00e0 tr\u00e1ch c\u1ee9 tr\u00ean m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng Ch\u00faa Tr\u1eddi cao c\u1ea3\u201d hay l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng t\u1ea1o h\u00f3a\u201d. D\u1ea7u h\u1ecd \u0111\u1eb7t s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o \u0110\u1ea5ng Ch\u00faa Tr\u1eddi cao c\u1ea3 nh\u01b0ng h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ecfa m\u00e3n s\u1ef1 gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 r\u1eafc r\u1ed1i c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi. H\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 s\u1ef1 b\u1ea5t c\u00f4ng trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00ec v\u1eady m\u00e0 h\u1ecd d\u00e1m \u0111\u1ed5 th\u1eeba c\u1ea3nh c\u00e1o \u0111\u1ebfn th\u1ea7n gi\u00f3 v\u00e0 h\u1ecd c\u0169ng lo\u1ea1i b\u1ecf ra ngo\u00e0i nh\u1eefng v\u1ecb th\u1ea7n m\u00e0 h\u1ecd t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebfn. H\u1ecd tr\u1ecdn v\u1eb9n l\u1ef1a theo \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 c\u00f3 trong tay v\u00e0 th\u1ea5y r\u00f5 s\u1ef1 kh\u00f4ng \u0111\u00fang c\u1ee7a s\u1ef1 b\u00ed m\u1eadt v\u00e0 nh\u1eefng huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 xuy\u00ean qua s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 n\u00f3i th\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 \u0110\u1ea5ng Tr\u1eddi t\u1ea1o h\u00f3a v\u00e0 nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i r\u1eb1ng \u201cNg\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 th\u1ea5y r\u00f5 h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 con m\u1eaft \u0111au (l\u00e0 k\u00e9m tr\u00ed tu\u1ec7), t\u1ea1i sao v\u1ecb Tr\u1eddi Ph\u1ea1m Thi\u00ean hay \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o H\u00f3a kh\u00f4ng t\u1ea1o ra ch\u00fang sanh cho \u0111\u00fang \u0111\u1eafn ho\u00e0n to\u00e0n?\u201d. N\u1ebfu Ng\u00e0i c\u00f3 quy\u1ec1n n\u0103ng r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00f4 h\u1ea1n t\u1ea1i sao kh\u00f4ng \u0111\u01b0a tay ra t\u1ebf \u0111\u1ed9 ch\u00fang sanh? T\u1ea1i sao nh\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ea1i b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t \u0111au kh\u1ed5? T\u1ea1i sao \u00f4ng kh\u00f4ng ban h\u1ea1nh ph\u00fac cho h\u1ecd? T\u1ea1i sao s\u1ef1 x\u1ea3o tr\u00e1, l\u00e1o kho\u00e9t v\u00e0 ngu xu\u1ea9n l\u1ea1i th\u1ea1nh h\u00e0nh? T\u1ea1i sao s\u1ef1 th\u1eafng k\u1ebb gi\u1ea3 d\u1ed1i, ch\u00e2n th\u1eadt v\u00e0 s\u1ef1 c\u00f4ng b\u1eb1ng l\u1ea1i b\u1ecb th\u1ea5t b\u1ea1i? V\u1ecb v\u1eady m\u00e0 t\u00f4i cho Tr\u1eddi Ph\u1ea1m Thi\u00ean t\u1ea1o h\u00f3a b\u1ea5t c\u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang sanh v\u00e0 \u00d4ng t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y v\u1edbi n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n sai l\u1ea7m \u201c<em>bhuridatta j\u0101taka<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt l\u1ea1i gi\u1ea3i th\u00eam: N\u1ebfu c\u00f3 v\u00e0i nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f3 to\u00e0n quy\u1ec1n to\u00e0n n\u0103ng l\u00e0m \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 cho ch\u00fang sanh h\u1ea1nh ph\u00fac hay \u0111au kh\u1ed5 v\u00e0 h\u00e0nh vi thi\u1ec7n ho\u1eb7c \u00e1c th\u00ec nh\u00e2n v\u1eadt \u1ea5y l\u1eabn l\u1ed9n v\u1edbi t\u1ed9i \u00e1c v\u00ec con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m theo \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a \u00f4ng ta (<em>mah\u0101bodhi j\u0101taka<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00edch theo khoa h\u1ecdc th\u00ec Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang t\u00ecm theo s\u1ef1 th\u1eadt c\u1ee7a khoa h\u1ecdc. V\u00ec Ph\u1eadt gi\u00e1o r\u1ea5t th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, c\u0169ng kh\u1ea3o s\u00e1t s\u1ef1 vi\u1ec7c v\u00e0 ch\u1ee9ng nh\u1eadn s\u1ef1 k\u1ebft qu\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dr. Rhinne v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nh\u01b0 \u00f4ng \u0111ang theo \u0111u\u1ed5i s\u1ef1 t\u00ecm ki\u1ebfm v\u1ec1 l\u00e3nh v\u1ef1c \u201ctinh th\u1ea7n si\u00eau di\u1ec7t\u201d s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt theo \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a h\u1ecd, v\u00ec khi gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a n\u0103ng l\u1ef1c th\u0103ng b\u1eb1ng trong v\u0169 tr\u1ee5, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u1ecb Tr\u1eddi ban h\u1ea1nh ph\u00fac cho ch\u00fang v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo g\u01b0\u01a1ng v\u00e0 gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Ng\u00e0i kh\u00f4ng c\u1ea7n v\u00e0i s\u1ef1 m\u01a1 h\u1ed3 sau n\u00e0y v\u1ec1 m\u1ed9t c\u00f5i thi\u00ean \u0111\u00e0ng t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng Tr\u1eddi T\u1ea1o H\u00f3a \u2013 nh\u01b0ng \u0111\u00fang th\u1ec9nh tho\u1ea3ng ngay b\u00e2y gi\u1edd. V\u00ec v\u1eady \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 danh hi\u1ec7u l\u00e0 \u201cTh\u1ea7y c\u1ea3 Ch\u01b0 Thi\u00ean v\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i\u201d. Tuy v\u1eady, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tin theo nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a \u201c\u0110\u1ea5ng Tr\u1eddi t\u1ea1o h\u00f3a\u201d c\u00f3 th\u00e2n h\u00ecnh v\u00e0 ng\u0169 quan hay kh\u00f4ng, nh\u01b0ng n\u0103ng l\u1ef1c huy\u1ec1n b\u00ed kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a b\u1ea3n ch\u1ea5t thi\u00ean nhi\u00ean ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt t\u1eed kh\u00f4ng c\u1ea7n c\u00e3i c\u1ecd \u0111\u1ebfn. V\u00ec nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y v\u00e0 tin c\u00e1i th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a tinh th\u1ea7n v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111ang h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u00e0 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a ch\u1eb3ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t n\u0103ng l\u1ef1c nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 c\u1ea3 n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean kh\u00e1c n\u1eefa ph\u1ee5 tr\u1ee3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sau c\u00f9ng, t\u00f4i xin nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa l\u00e0 n\u0103m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean (<em>pa\u00f1ca niy\u0101ma<\/em>) h\u01b0\u1edbng d\u1eabn hay th\u1ed1ng tr\u1ecb th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean trong v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 b\u00e0n lu\u1eadn t\u00f3m t\u1eaft trong quy\u1ec3n kinh nh\u1ecf b\u00e9 n\u00e0y n\u00f3 l\u00e0m vi\u1ec7c bi\u1ebfn chuy\u1ec3n theo h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u1ee7a \u201cL\u00fd nh\u00e2n qu\u1ea3\u201d v\u00e0 c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi nhau nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 b\u00e1o tin r\u1eb1ng \u201c\u0110\u1ee9c vua \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn\u201d v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>So\u1ea1n xong t\u1ea1i K\u1ef3 Vi\u00ean t\u1ef1, r\u1eb1m th\u00e1ng Ch\u00edn \u2013 m\u00f9a thu n\u0103m Nh\u00e2m T\u00fd nh\u1eb1m 21\/10\/1972<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u2013 D\u1ee9t t\u00e1c ph\u1ea9m \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u2013<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/phatgiaonguyenthuy.com\/media\/cats\/tac-pham\/dinh-luat-thien-nhien\/dinh-luat-thien-nhien-cua-vu-tru-BChon.pdf\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/phatgiaonguyenthuy.com\/media\/logo\/icon-pdf-2.jpg\" alt=\"Nh\u00e2n qu\u1ea3 li\u00ean quan - icon-pdf-2.jpg (28552 KB)\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"http:\/\/phatgiaonguyenthuy.com\/thu-vien-pgnt.html\">Th\u01b0 vi\u1ec7n Ph\u1eadt Gi\u00e1o Nguy\u00ean Th\u1ee7y<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cNg\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean\u201d hay l\u00e0 \u201c\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u201d (pa\u00f1ca niy\u0101ma) l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 s\u1eb5n, d\u1ea7u cho ai kh\u00e1m ph\u00e1\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16509,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[101,106],"tags":[],"td_series":[],"class_list":["post-16508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-phat-giao-nguyen-thuy-dong-truyen-thua","category-tai-lieu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16508"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16510,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16508\/revisions\/16510"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16508"},{"taxonomy":"td_series","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/td_series?post=16508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}