{"id":25794,"date":"2022-05-27T01:15:19","date_gmt":"2022-05-26T18:15:19","guid":{"rendered":"https:\/\/tamhoc.org\/?p=25794"},"modified":"2022-05-27T01:37:11","modified_gmt":"2022-05-26T18:37:11","slug":"lich-su-phat-giao-wiki-27-05-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/2022\/05\/27\/lich-su-phat-giao-wiki-27-05-2022\/","title":{"rendered":"L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o ( Wiki 27-05-2022)"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"25794\" class=\"elementor elementor-25794\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-section-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-0532522 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"0532522\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-8f51d5b\" data-id=\"8f51d5b\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8c5685c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"8c5685c\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p>\t\t<div data-elementor-type=\"header\" data-elementor-id=\"25183\" class=\"elementor elementor-25183\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-section-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-76499aa elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"76499aa\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-ea293c0\" data-id=\"ea293c0\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e3ddc6e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e3ddc6e\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<header id=\"header\" class=\"site-header header-layout-primary-widget-area header-layout-secondary-bottom tablemenu\" role=\"banner\" itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/WPHeader\">\n<div id=\"header-primary\" class=\" header-part header-primary-widget-area\">\n<div class=\"hgrid\">\n<div class=\"table hgrid-span-12\">\n<div id=\"branding\" class=\"site-branding branding table-cell-mid\">\n<div id=\"site-logo\" class=\"site-logo-mixedcustom\">\n<div id=\"site-logo-mixedcustom\" class=\"site-logo-with-image\"><div class=\"site-logo-mixed-image\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/\" class=\"custom-logo-link\" rel=\"home\" aria-current=\"page\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"81\" height=\"74\" src=\"https:\/\/tamhoc.org\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/logo.png\" class=\"custom-logo\" alt=\"T\u00e2m h\u1ecdc\"><\/a><\/div><div class=\"site-logo-mixed-text\"><h1 id=\"site-title\" class=\"site-title ftwp-heading\" itemprop=\"headline\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\" rel=\"home\" itemprop=\"url\"><span class=\"customblogname\"><span class=\"site-title-line site-title-line1\">PH\u1eacT H\u1eccC \u0110\u1ea0I C\u01af\u01a0NG<em> <\/em><\/span><\/span><\/a><\/h1><h2 id=\"site-description\" class=\"site-description ftwp-heading\" itemprop=\"description\">T\u00e2m H\u1ecdc 2022<\/h2><\/div><\/div> <\/div>\n<\/div>\n<div id=\"header-aside\" class=\" header-aside table-cell-mid  header-aside-widget-area\"> <div class=\"header-sidebar  inline-nav hgrid-stretch\">\n<aside id=\"sidebar-header-sidebar\" class=\"sidebar sidebar-header-sidebar\" role=\"complementary\" itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/WPSideBar\">\n<section id=\"media_image-1\" class=\"widget widget_media_image\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"image attachment-full alignnone wp-image-953\" src=\"https:\/\/tamhoc.org\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/tamhoc2022.jpg\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"31\"><\/section> <\/aside>\n<\/div>\n<\/div> <\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"header-supplementary\" class=\" header-part header-supplementary-bottom header-supplementary-left  menu-side\">\n<div class=\"hgrid\">\n<div class=\"hgrid-span-12\">\n<div class=\"navarea-table  table\"><div class=\"menu-nav-box  table-cell-mid\"> <div class=\"screen-reader-text\">Secondary Navigation Menu<\/div>\n<nav id=\"menu-secondary\" class=\"menu menu-secondary nav-menu mobilemenu-fixed mobilesubmenu-click\" role=\"navigation\" itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/SiteNavigationElement\">\n<a class=\"menu-toggle\" href=\"#\"><span class=\"menu-toggle-text\">Menu<\/span><i class=\"fas fa-bars\"><\/i><\/a>\n<ul id=\"menu-secondary-items\" class=\"menu-items sf-menu menu menu-highlight sf-js-enabled sf-arrows\" style=\"touch-action: auto;\"><li id=\"menu-item-25201\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25201\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Kh\u00e1i qu\u00e1t<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25213\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25213\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u00e1ch<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25214\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25214\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/1-so-dac-diem-cua-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">C\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25215\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25215\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/lich-su-phat-giao-wiki-27-05-2022\"><span class=\"menu-title\">L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25216\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25216\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/tam-tang-kinh-dien-cua-phat-giao-khai-niem-phan-loai-nhung-ky-kiet-tap-lich-su-chung\/\"><span class=\"menu-title\">Kinh \u0111i\u1ec3n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25218\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25218\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/30\/tam-thua-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">D\u00f2ng truy\u1ec1n th\u1eeba<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25219\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25219\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/30\/cac-phap-mon-trong-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00e1p m\u00f4n tu t\u1eadp<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25220\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25220\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/26\/cac-vi-phat-va-bo-tat-trong-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">C\u00e1c v\u1ecb Ph\u1eadt v\u00e0 B\u1ed3 t\u00e1t<\/span><\/a><\/li>\n\n<li id=\"menu-item-25221\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25221\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/phat-su-la-gi-cac-hoat-dong-phat-su-chinh\/\"><span class=\"menu-title\">Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng Ph\u1eadt s\u1ef1<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25222\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25222\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">\u0110\u1ea1o Ph\u1eadt v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25202\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25202\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Quy Y<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25223\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25223\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/quy-y-tam-bao\/\"><span class=\"menu-title\">Quy y Tam B\u1ea3o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25286\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25286\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/duc-tin-cua-nguoi-phat-tu\/\"><span class=\"menu-title\">\u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a l\u00f2ng tin<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25288\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25288\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/30\/duc-phat-va-tu-chung\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 ch\u00fang \u0111\u1ec7 t\u1eed<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25225\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25225\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/tu-la-gi-tu-trong-dao-phat-la-tu-nhung-gi\/\"><span class=\"menu-title\">Tu l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25224\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25224\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/phuong-thuc-niem-phat-cua-phat-giao-nam-tong-va-bac-tong\/\"><span class=\"menu-title\">Ni\u1ec7m Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25246\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25246\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/05\/06\/phuoc-phuc-bau-la-gi-va-o-dau\"><span class=\"menu-title\">Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c v\u00e0 C\u00f4ng \u0111\u1ee9c<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25247\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25247\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u Ph\u1eadt t\u1eed n\u00ean bi\u1ebft<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25204\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25204\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 di\u1ec7u \u0111\u1ebf<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25226\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25226\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/tu-dieu-de-cattara-ariya-sacca\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ed5ng quan v\u1ec1 T\u1ee9 di\u1ec7u \u0111\u1ebf<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25227\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25227\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/tim-hieu-ve-tam-phap-an-trong-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">Tam Ph\u00e1p \u1ea4n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25231\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25231\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/kinh-chuyen-phap-luan\/\"><span class=\"menu-title\">Kinh chuy\u1ec3n ph\u00e1p lu\u00e2n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25205\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25205\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">37 ph\u1ea9m tr\u1ee3 \u0111\u1ea1o<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25298\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25298\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">T\u00f3m t\u1eaft 37 ph\u1ea9m tr\u1ee3 \u0111\u1ea1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25239\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25239\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/bat-chanh-dao-a%e1%b9%ad%e1%b9%adha%e1%b9%85gika-magga\/\"><span class=\"menu-title\">B\u00e1t ch\u00e1nh \u0111\u1ea1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25240\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25240\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/tu-nhu-y-tuc-cattara-iddhipada\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 nh\u01b0 \u00fd t\u00fac<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25241\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25241\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/that-giac-chi-satta-bojjha%e1%b9%85ga\/\"><span class=\"menu-title\">Th\u1ea5t gi\u00e1c chi ( th\u1ea5t b\u1ed3 \u0111\u1ec1 ph\u1ea7n)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25242\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25242\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Ng\u0169 c\u0103n- Ng\u0169 l\u1ef1c<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25244\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25244\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/tu-niem-xu-cattara-satipa%e1%b9%ad%e1%b9%adhana\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 ni\u1ec7m x\u1ee9<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25245\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25245\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/tu-chanh-can-cattara-sammappadhana\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 ch\u00e1nh c\u1ea7n<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25203\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25203\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Gi\u1edbi h\u1ecdc<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25233\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25233\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/11\/28\/nguyen-nhan-duc-phat-che-gioi-luat\/\"><span class=\"menu-title\">Duy\u00ean kh\u1edfi v\u1ec1 gi\u1edbi<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25228\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25228\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/ngu-gioi-5-phuong-phap-song-lanh-manh\/\"><span class=\"menu-title\">5 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u01b0 s\u0129<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25229\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25229\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/muoi-nghiep-lanh-phap-sanh-thien-gioi\/\"><span class=\"menu-title\">M\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n l\u00e0nh<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25295\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25295\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/bo-tat-gioi-la-gi-tho-gioi-bo-tat-nhu-the-nao\/\"><span class=\"menu-title\">B\u1ed3 t\u00e1t gi\u1edbi lu\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25230\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25230\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/09\/08\/348-gioi-ty-kheo-ni-bac-duoc-dich-va-chu-giai-boi-hoa-thuong-thich-tri-quang\/\"><span class=\"menu-title\">Gi\u1edbi h\u1ecdc Tu s\u0129<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25280\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25280\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">V\u1ea5n \u0111\u1ec1 chay \u2013 m\u1eb7n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25279\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25279\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/bat-quan-trai-gioi\/\"><span class=\"menu-title\">B\u00e1t quan trai gi\u1edbi<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25232\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25232\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/11\/22\/mangala-sutta-hanh-phuc-kinh\/\"><span class=\"menu-title\">B\u00e0i kinh h\u1ea1nh ph\u00fac<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25281\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25281\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/05\/08\/5-ac-kien-than-kien-bien-kien-ta-kien-gioi-cam-thu-kien-kien-thu-kien\/\"><span class=\"menu-title\">Bi\u00ean ki\u1ebfn \u2013 T\u00e0 ki\u1ebfn \u2013 Gi\u1edbi c\u1ea5m th\u1ee7<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25310\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25310\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Th\u1ecd th\u1ef1c ng\u1ee7 ngh\u1ec9 th\u1eddi Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25234\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25234\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Ng\u01b0\u1eddi tr\u00ec gi\u1edbi c\u00f3 tr\u00ed<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25206\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25206\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Duy\u00ean kh\u1edfi<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25235\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25235\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/chu-duyen-trong-phat-giao-nghia-la-gi\/\"><span class=\"menu-title\">Ch\u1eef duy\u00ean trong \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25235\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25235\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/04\/01\/the-nao-la-tuy-duyen-thuan-phap\/\"><span class=\"menu-title\">Hi\u1ec3u \u0111\u00fang v\u1ec1 t\u00f9y duy\u00ean thu\u1eadn ph\u00e1p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25236\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25236\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/tom-luoc-1-so-loai-duyen-trong-phat-giao-va-dan-gian\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i duy\u00ean<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25237\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25237\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/thap-nhi-nhan-duyen-paticca-samuppada\/\"><span class=\"menu-title\">Thuy\u1ebft th\u1eadp nh\u1ecb nh\u00e2n duy\u00ean<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25238\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25238\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/ngu-uan-panca-khandha\/\"><span class=\"menu-title\">Ng\u0169 u\u1ea9n v\u00e0 th\u00e2n t\u1ee9 \u0111\u1ea1i<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25207\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25207\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Nghi\u1ec7p<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25256\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25256\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/nghiep-la-gi\/\"><span class=\"menu-title\">Kh\u00e1t qu\u00e1t nghi\u1ec7p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25257\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25257\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/co-bao-nhieu-loai-nghiep\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00e2n lo\u1ea1i v\u1ec1 nghi\u1ec7p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25315\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25315\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/luc-can-luc-tran-va-luc-thuc-la-gi\/\"><span class=\"menu-title\">L\u1ee5c c\u0103n l\u00e0 g\u00ec<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25258\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25258\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/ngu-luat-cua-thien-nhien\/\"><span class=\"menu-title\">Ng\u0169 lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25259\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25259\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Lu\u00e2n h\u1ed3i<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25307\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25307\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/hien-tuong-chet-va-tai-sanh-2\/\"><span class=\"menu-title\">Ch\u1ebft v\u00e0 t\u00e1i sinh<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25319\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25319\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/05\/25\/tam-8-phap-the-gian-8-ngon-gio-doi\/\"><span class=\"menu-title\">T\u00e1m ng\u1ecdn gi\u00f3 \u0111\u1eddi<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25260\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25260\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/luan-hoi-luc-dao\/\"><span class=\"menu-title\">Lu\u00e2n h\u1ed3i l\u1ee5c \u0111ao<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25318\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25318\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/luan-hoi-luc-dao\/#ftoc-heading-7\"><span class=\"menu-title\">Thi\u00ean Long b\u00e1t b\u1ed9<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25308\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25308\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/25365\/\"><span class=\"menu-title\">Tam gi\u1edbi<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25316\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25316\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/su-thuc-ve-ma-theo-quan-niem-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">C\u00e1c lo\u1ea1i ma trong Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25317\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25317\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/03\/25\/benh-duoi-lang-kinh-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">B\u1ec7nh trong Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25262\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25262\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Th\u00e1nh qu\u1ea3<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25261\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25261\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/30\/tim-hieu-ve-than-thong-trong-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">T\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 th\u1ea7n th\u00f4ng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25276\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25276\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/30\/tam-minh-luc-thong-than-thong-cua-bac-a-la-han\/\"><span class=\"menu-title\">Tam Minh \u2013 L\u1ee5c th\u00f4ng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25314\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25314\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/31\/cac-danh-hieu-va-cap-do-tu-chung-thanh-qua-trong-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">Th\u00e1nh qu\u1ea3 trong Ph\u1eadt ph\u00e1p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25320\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25320\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/31\/niet-ban-la-gi-niet-ban-huu-du-vo-du\/\"><span class=\"menu-title\">Ni\u1ebft b\u00e0n<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25209\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25209\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">T\u00e2m<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25248\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25248\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/26\/tam-la-gi-dac-tinh-va-vai-tro\/\"><span class=\"menu-title\">Kh\u00e1i qu\u00e1t v\u1ec1 T\u00e2m<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25249\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25249\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/26\/1-so-loai-bat-thien-tam-trong-vi-dieu-phap\/\"><span class=\"menu-title\">T\u00e2m ( Vi Di\u1ec7u Ph\u00e1p)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25250\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25250\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/23\/vo-luong-tam-cattara-appamanna\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng t\u00e2m<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25273\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25273\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/09\/25\/that-thanh-tai-7-tai-san-cua-bac-thanh\/\"><span class=\"menu-title\">7 t\u00e0i s\u1ea3n tinh th\u1ea7n ( th\u1ea5t th\u00e1nh t\u00e0i)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25496\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25496\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/tam-tanh-va-su-tu-tap\/\"><span class=\"menu-title\">T\u00e2m t\u00e1nh v\u00e0 s\u1ef1 tu t\u1eadp<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25208\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25208\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00e1p<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25263\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25263\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/phap-dhamma-la-gi-cach-hieu-khai-niem-phap-trong-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ed5ng quan v\u1ec1 Ph\u00e1p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25264\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25264\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/phap-vo-vi-va-phap-huu-vi-1-so-dac-tinh-cua-phap\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00e1p h\u1eefu vi \u2013 Ph\u00e1p v\u00f4 vi<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25285\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25285\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Tam ph\u00e1p h\u1ecdc<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25283\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25283\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/01\/29\/tin-hanh-nguyen-tam-tu-luong\/\"><span class=\"menu-title\">Tam t\u01b0 l\u01b0\u01a1ng ( T\u00edn \u2013 h\u1ea1nh \u2013 nguy\u1ec7n)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25282\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25282\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/12\/15\/qua-trinh-van-tu-tu\/\"><span class=\"menu-title\">Tam h\u1ecdc ( V\u0103n \u2013 T\u01b0 \u2013 tu)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25284\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25284\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/12\/15\/gioi-dinh-tue\/\"><span class=\"menu-title\">Tam v\u00f4 l\u1eadu h\u1ecdc ( Gi\u1edbi \u2013 \u0110\u1ecbnh \u2013 Tu\u1ec7)<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25265\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25265\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/24\/sau-phap-hoa-kinh\/\"><span class=\"menu-title\">6 ph\u00e1p h\u00f2a k\u00ednh<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25266\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25266\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/03\/06\/tim-hieu-ve-tu-nhiep-phap-bo-thi-ai-ngu-loi-hanh-dong-su-trong-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 nhi\u1ebfp ph\u00e1p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25267\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25267\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/09\/28\/kien-van-giac-tri\/\"><span class=\"menu-title\">Ki\u1ebfn \u2013 v\u0103n \u2013 gi\u00e1c \u2013 tri<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25268\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25268\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/hanh-cua-dat-nuoc-lua-gio\/\"><span class=\"menu-title\">Tu nh\u01b0 t\u1ee9 \u0111\u1ea1i<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25271\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25271\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">S\u00e1m h\u1ed1i \u2013 H\u1ed3i h\u01b0\u1edbng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25296\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25296\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/25\/bo-tat-dao-la-gi-ly-tuong-cua-bo-tat-theo-quan-diem-dao-phat\/\"><span class=\"menu-title\">B\u1ed3 t\u00e1t \u0111\u1ea1o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25272\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25272\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Nghe ph\u00e1p \u2013 h\u00e0nh ph\u00e1p<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25275\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25275\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Nh\u00e2n c\u00e1ch x\u00e3 h\u1ed9i<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25301\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25301\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/09\/04\/tu-vo-so-uy\/\"><span class=\"menu-title\">T\u1ee9 v\u00f4 s\u1edf \u00fay<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25300\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25300\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/03\/06\/muoi-ba-la-mat-dasa-parami-trong-dao-phat-la-gi\/\"><span class=\"menu-title\">10 ba la m\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25338\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25338\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">B\u00e1t Nh\u00e3 T\u00e2m kinh v\u00e0 t\u00e1nh kh\u00f4ng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25337\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25337\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">C\u00e1c b\u00e0i ch\u00fa Ph\u1eadt m\u00f4n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25294\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25294\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">C\u00e1c ph\u00e1p kh\u00e1c<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25313\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25313\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Th\u1edd Ph\u1eadt cho ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i gia<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25312\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25312\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Th\u1edd c\u00fang \u00f4ng b\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25270\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25270\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/11\/10\/y-nghia-cau-nguyen-trong-phat-giao\/\"><span class=\"menu-title\">C\u1ea7u nguy\u1ec7n \u2013 Ph\u00e1t nguy\u1ec7n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25293\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25293\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">C\u1ea7u ti\u00eau tr\u1eeb nghi\u1ec7p ch\u01b0\u1edbng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25292\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25292\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">C\u1ea7u si\u00eau ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25289\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25289\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Ni\u1ec7m Ph\u1eadt th\u00e0nh Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25290\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25290\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Tr\u1ee3 ni\u1ec7m v\u00e3ng sanh<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25291\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25291\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">Khai th\u1ecb l\u00e2m chung<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25302\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25302\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/04\/16\/ban-khoan-la-gi-khi-nao-nen-gui-con-vao-chua\/\"><span class=\"menu-title\">B\u00e1n kho\u00e1n \u0110\u1ee9c \u00d4ng<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25303\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25303\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/01\/18\/tong-quan-ve-quan-dinh-kim-cuong-thua-2-phan\/\"><span class=\"menu-title\">Qu\u00e1n \u0111\u1ec9nh<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25304\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25304\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/04\/16\/le-hang-thuan-la-gi-nguon-goc-va-y-nghia-viec-to-chuc-le-hang-thuan-tai-chua-cuoi-hoi\/\"><span class=\"menu-title\">L\u1ec5 h\u1eb1ng thu\u1eadn<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25305\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25305\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/06\/nguon-goc-cua-le-tam-phat-tich-phat-dan-sanh\/\"><span class=\"menu-title\">L\u1ec5 t\u1eafm Ph\u1eadt<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25306\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25306\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/02\/25\/khong-dat-hang-khong-bat-dong-vat-chinh-la-phong-sinh\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u00f3ng sinh \u0111\u00fang c\u00e1ch<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25309\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25309\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/03\/24\/xuat-xu-cua-le-dang-y-kathina\/\"><span class=\"menu-title\">L\u1ec5 d\u00e2ng y kathina<\/span><\/a><\/li>\n\n<li id=\"menu-item-25309\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25309\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/11\/09\/y-nghia-cua-xuat-gia-gieo-duyen-ht-phap-tong\/\"><span class=\"menu-title\">Xu\u1ea5t gia gieo duy\u00ean<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25274\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25274\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/kho-tang-phap-hoc\/\"><span class=\"menu-title\">Kho T\u00e0ng Ph\u00e1p H\u1ecdc<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25211\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25211\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Thi\u1ec1n h\u1ecdc<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n<li id=\"menu-item-25251\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25251\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/tong-quan-ve-thien\/\"><span class=\"menu-title\">Kh\u00e1t qu\u00e1t chung v\u1ec1 thi\u1ec1n<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25252\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25252\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/07\/07\/phuong-phap-thuc-hanh-thien-chi-sakyong-mipham-rinpoche\/\"><span class=\"menu-title\">Thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh ( ch\u1ec9)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25253\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25253\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2021\/07\/07\/thien-quan-la-gi\/\"><span class=\"menu-title\">Thi\u1ec1n tu\u1ec7 ( qu\u00e1n)<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25299\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25299\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2020\/12\/31\/than-hanh-niem\/\"><span class=\"menu-title\">Th\u00e2n h\u00e0nh ni\u1ec7m<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25254\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25254\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/2022\/05\/27\/mot-so-loai-thien-tren-the-gioi-2\/\"><span class=\"menu-title\">D\u00f2ng thi\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25255\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25255\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">C\u1ea3nh gi\u1edbi thi\u1ec1n<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li id=\"menu-item-25210\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-has-children menu-item-25210\"><a href=\"#\" class=\"sf-with-ul\"><span class=\"menu-title\">Ph\u1ee5 l\u1ee5c<\/span><\/a>\n<ul class=\"sub-menu\" style=\"display: none;\">\n\n\n<li id=\"menu-item-25277\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25277\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/phan-muc-luc-phat-hoc-dai-cuong\/\"><span class=\"menu-title\">Ph\u1ea7n ph\u1ee5 l\u1ee5c<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25277\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25277\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">T\u00e1c ph\u1ea9m tham kh\u1ea3o<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25278\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25278\"><a href=\"https:\/\/tamhoc.org\/phat-phap-dai-cuong-tam-hoc-2022\/\"><span class=\"menu-title\">L\u1eddi ng\u1ecf t\u00e1c gi\u1ea3<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-25297\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-25297\"><a href=\"#\"><span class=\"menu-title\">1 s\u1ed1 kh\u00e1i ni\u1ec7m kh\u00e1c<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/nav>\n<\/div><div class=\"menu-side-box  table-cell-mid inline-nav social-icons-invert\"><section id=\"nav_menu-1\" class=\"widget widget_nav_menu\"><div class=\"menu-menu-side-container\"><ul id=\"menu-menu-side\" class=\"menu\">\n<li id=\"menu-item-1271\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1271\"><a rel=\"noopener\" onclick=\"history.back()\" href=\"#\"><span class=\"menu-title\">B\u00e0i tr\u01b0\u1edbc<\/span><\/a><\/li>\n<li id=\"menu-item-1272\" class=\"menu-item menu-item-type-custom menu-item-object-custom menu-item-1272\"><a rel=\"noopener\" onclick=\"history.forward()\" href=\"#\"><span class=\"menu-title\">B\u00e0i k\u1ebf<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul><\/div><\/section><section id=\"search-4\" class=\"widget widget_search\"><div class=\"searchbody\"><form method=\"get\" class=\"searchform\" action=\"https:\/\/tamhoc.org\/\"><label class=\"screen-reader-text\">Search<\/label><i class=\"fas fa-search\"><\/i><input type=\"text\" class=\"searchtext\" name=\"s\" placeholder=\"Type Search Term \u2026\" value=\"\"><input type=\"submit\" class=\"submit\" name=\"submit\" value=\"Search\"><span class=\"js-search-placeholder\"><\/span><\/form><\/div><\/section><\/div><\/div> <\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/header>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-c3df66c elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"c3df66c\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-a3fff18\" data-id=\"a3fff18\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3a6dff2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3a6dff2\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p>\t\t<div data-elementor-type=\"section\" data-elementor-id=\"25189\" class=\"elementor elementor-25189\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-section-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-90d78cb elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"90d78cb\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-5d2ea0a\" data-id=\"5d2ea0a\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-53b6f2e elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"53b6f2e\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-335aa8a\" data-id=\"335aa8a\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-9caf154 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"9caf154\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p><span style=\"text-decoration: underline; color: #ff6600;\"><em><strong>Ph\u1eadt h\u1ecdc \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng T\u00e2m H\u1ecdc 2022\u00a0<\/strong><\/em><\/span><\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/p><div>\u00a0<\/div>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5e4bd8e0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5e4bd8e0\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p><style> div.tright, div.floatright, table.floatright {\n    clear: right;\n    float: right;\n}<\/style><\/p>\n<!-- wp:paragraph {\"className\":\"mw-body\"} --><main id=\"content\" class=\"mw-body\" role=\"main\"><a id=\"top\"><\/a><header class=\"mw-body-header\">\n<div id=\"p-lang-btn\" class=\"mw-portlet mw-portlet-lang vector-menu vector-menu-dropdown\">\n<div class=\"vector-menu-content\">\n<div class=\"after-portlet after-portlet-lang\">\u00a0<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h1 id=\"firstHeading\" class=\"firstHeading mw-first-heading\">L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/h1>\n<\/header>\n<div class=\"mw-body-subheader\">\n<div class=\"mw-indicators\">\u00a0<\/div>\n<div id=\"siteSub\" class=\"noprint\">B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 m\u1edf Wikipedia<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"bodyContent\" class=\"vector-body\">\n<div id=\"contentSub\">\u00a0<\/div>\n<div id=\"contentSub2\">\u00a0<\/div>\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-body-content mw-content-ltr\" dir=\"ltr\" lang=\"vi\">\n<div class=\"mw-parser-output\">\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 222px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg\/220px-Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg\/330px-Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6d\/Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg\/440px-Ajatashatru_of_Magadha_makes_a_midnight_call.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"294\" data-file-width=\"2288\" data-file-height=\"3054\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nB\u1ee9c \u1ea3nh n\u00e0y tr\u00edch trong m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> trong cu\u1ed1n <i>C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 c\u00e1c qu\u1ed1c gia c\u1ee7a Hutchison<\/i>, m\u00f4 t\u1ea3 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ajatashatru\" href=\"\/wiki\/Ajatashatru\">Ajatashatru<\/a> \u0111\u1ebfn th\u0103m <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BB%A9c_Ph%E1%BA%ADt\">\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt<\/a> \u0111\u1ec3 gi\u00e1c ng\u1ed9 t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><b><a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o\">Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/a><\/b> \u0111\u01b0\u1ee3c <a class=\"mw-redirect\" title=\"Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni\" href=\"\/wiki\/Th%C3%ADch_Ca_M%C3%A2u_Ni\">Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni<\/a> (<i>Shakyamuni<\/i>) truy\u1ec1n gi\u1ea3ng \u1edf mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 6 TCN. \u0110\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n b\u00e1 trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian 49 n\u0103m khi \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf ra nhi\u1ec1u n\u01a1i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ch\u1ee7ng t\u1ed9c n\u00ean l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt kh\u00e1 \u0111a d\u1ea1ng v\u1ec1 c\u00e1c b\u1ed9 ph\u00e1i c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c nghi th\u1ee9c hay ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p tu h\u1ecdc. Ngay t\u1eeb bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, Th\u00edch Ca, ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt, \u0111\u00e3 t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t gi\u00e1o h\u1ed9i v\u1edbi c\u00e1c gi\u1edbi lu\u1eadt ch\u1eb7t ch\u1ebd. Nh\u1edd v\u00e0o s\u1ef1 uy\u1ec3n chuy\u1ec3n c\u1ee7a gi\u00e1o ph\u00e1p, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 th\u00edch nghi v\u1edbi nhi\u1ec1u ho\u00e0n c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i, nhi\u1ec1u d\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi, nhi\u1ec1u t\u1eadp t\u1ee5c \u1edf c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 kh\u00e1c nhau, v\u00e0 do \u0111\u00f3 ng\u00e0y nay <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o\">Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/a> v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ed9ng r\u00e3i tr\u00ean to\u00e0n <a title=\"Th\u1ebf gi\u1edbi\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi\">th\u1ebf gi\u1edbi<\/a>, ngay c\u1ea3 trong c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u00f3 n\u1ec1n khoa h\u1ecdc ti\u00ean ti\u1ebfn nh\u01b0 <a title=\"Hoa K\u1ef3\" href=\"\/wiki\/Hoa_K%E1%BB%B3\">Hoa K\u1ef3<\/a> v\u00e0 <a title=\"T\u00e2y \u00c2u\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_%C3%82u\">T\u00e2y \u00c2u<\/a>.<\/p>\n<h2><span id=\"B.E1.BB.91i_c.E1.BA.A3nh_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD\"><\/span><span id=\"B\u1ed1i_c\u1ea3nh_l\u1ecbch_s\u1eed\" class=\"mw-headline\">B\u1ed1i c\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed<\/span><span class=\"mw-editsection\"><span class=\"mw-editsection-bracket\">[<\/span><a class=\"mw-editsection-visualeditor\" title=\"S\u1eeda \u0111\u1ed5i ph\u1ea7n \u201cB\u1ed1i c\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed\u201d\" href=\"\/w\/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o&amp;veaction=edit&amp;section=1\">s\u1eeda<\/a><span class=\"mw-editsection-divider\"> | <\/span><a title=\"S\u1eeda \u0111\u1ed5i ph\u1ea7n \u201cB\u1ed1i c\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed\u201d\" href=\"\/w\/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o&amp;action=edit&amp;section=1\">s\u1eeda m\u00e3 ngu\u1ed3n<\/a><span class=\"mw-editsection-bracket\">]<\/span><\/span><\/h2>\n<p>Mi\u1ec1n B\u1eafc <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> l\u00e0 d\u00e3y <a title=\"Himalaya\" href=\"\/wiki\/Himalaya\">Himalaya<\/a> cao l\u1edbn v\u00e0 d\u00e0i t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t h\u00e0ng r\u00e0o c\u00f4 l\u1eadp c\u00e1c v\u00f9ng b\u00ecnh nguy\u00ean c\u1ee7a x\u1ee9 n\u00e0y v\u1edbi c\u00e1c v\u00f9ng c\u00f2n l\u1ea1i. \u0110\u1ec3 li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 con \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai xuy\u00ean qua <a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>. N\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ch\u00ednh ng\u1ef1 tr\u1ecb th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 v\u0103n h\u00f3a <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kinh V\u1ec7 \u0110\u00e0\" href=\"\/wiki\/Kinh_V%E1%BB%87_%C4%90%C3%A0\">V\u1ec7 \u0110\u00e0<\/a> (<i>Veda<\/i>). C\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c <a class=\"new\" title=\"D\u00e2n du m\u1ee5c (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=D%C3%A2n_du_m%E1%BB%A5c&amp;action=edit&amp;redlink=1\">du m\u1ee5c<\/a> <a class=\"new\" title=\"Ng\u01b0\u1eddi Aryan (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Aryan&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ng\u01b0\u1eddi Aryan<\/a> \u0111\u00e3 m\u1edf mang v\u00e0 x\u00e2m chi\u1ebfm c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 T\u00e2y B\u1eafc \u1ea4n v\u00e0 lan r\u1ed9ng ra h\u1ea7u h\u1ebft <a class=\"new\" title=\"B\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea4n \u0110\u1ed9 (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&amp;action=edit&amp;redlink=1\">b\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> kho\u1ea3ng 1000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean<\/p>\n<p>V\u0103n ho\u00e1 V\u1ec7 \u0110\u00e0 nghi\u00eang v\u1ec1 th\u1edd ph\u1ee5ng nhi\u1ec1u th\u1ea7n th\u00e1nh c\u0169ng nh\u01b0 c\u00f3 c\u00e1c quan \u0111i\u1ec3m th\u1ea7n b\u00ed v\u1ec1 <a title=\"V\u0169 tr\u1ee5\" href=\"\/wiki\/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5\">v\u0169 tr\u1ee5<\/a>. Nh\u1eefng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 sau \u0111\u00e3 bi\u1ebfn V\u1ec7 \u0110\u00e0 th\u00e0nh m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o (<a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n<\/a>) v\u00e0 ph\u00e2n ho\u00e1 x\u00e3 h\u1ed9i th\u00e0nh b\u1ed1n giai c\u1ea5p ch\u00ednh trong \u0111\u00f3 <a title=\"B\u00e0-la-m\u00f4n\" href=\"\/wiki\/B%C3%A0-la-m%C3%B4n\">\u0111\u1eb3ng c\u1ea5p B\u00e0 La M\u00f4n<\/a> l\u00e0 giai c\u1ea5p th\u1ed1ng tr\u1ecb. T\u01b0 t\u01b0\u1edfng <a title=\"Lu\u00e2n h\u1ed3i\" href=\"\/wiki\/Lu%C3%A2n_h%E1%BB%93i\">lu\u00e2n h\u1ed3i<\/a> cho r\u1eb1ng sinh v\u1eadt c\u00f3 c\u00e1c v\u00f2ng sinh t\u1eed tho\u00e1t thai t\u1eeb \u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n (hay s\u1edbm h\u01a1n t\u1eeb t\u01b0 t\u01b0\u1edfng V\u1ec7 \u0110\u00e0). \u0110\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n c\u00f2n cho r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt, \u0111\u00f3 l\u00e0 <a title=\"Brahman\" href=\"\/wiki\/Brahman\">Brahman<\/a> (hay Ph\u1ea1m Thi\u00ean).<\/p>\n<p>T\u00f4n gi\u00e1o g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u1edbi s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng tri\u1ebft l\u00fd v\u00e0 c\u00e1ch h\u00e0nh \u0111\u1ea1o kh\u00e1c nhau v\u00e0 \u0111\u00f4i khi ch\u1ed1ng ch\u1ecdi ph\u1ea3n b\u00e1c nhau. Trong th\u1eddi gian tr\u01b0\u1edbc khi Th\u00edch Ca th\u00e0nh \u0111\u1ea1o, \u0111\u00e3 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i tu luy\u1ec7n. C\u00e1c xu h\u01b0\u1edbng tri\u1ebft h\u1ecdc l\u00fd lu\u1eadn c\u0169ng ph\u00e2n ho\u00e1 m\u1ea1nh nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1c xu h\u01b0\u1edbng kho\u00e1i l\u1ea1c, ng\u1eabu nhi\u00ean, <a title=\"Ch\u1ee7 ngh\u0129a duy v\u1eadt\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt\">duy v\u1eadt<\/a>, <a title=\"Ch\u1ee7 ngh\u0129a ho\u00e0i nghi\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ho%C3%A0i_nghi\">ho\u00e0i nghi<\/a> m\u1ecdi th\u1ee9, huy\u1ec1n b\u00ed ma thu\u1eadt, <a title=\"Kh\u1ed5 tu\" href=\"\/wiki\/Kh%E1%BB%95_tu\">tu kh\u1ed5 h\u1ea1nh<\/a>, tu \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh, t\u1ee5ng kinh&#8230;<\/p>\n<h2><span id=\"Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_s.C6.A1_khai_v.C3.A0_Gi.C3.A1o_h.E1.BB.99i_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn\"><\/span><span id=\"Giai_\u0111o\u1ea1n_s\u01a1_khai_v\u00e0_Gi\u00e1o_h\u1ed9i_\u0111\u1ea7u_ti\u00ean\" class=\"mw-headline\">Giai \u0111o\u1ea1n s\u01a1 khai v\u00e0 Gi\u00e1o h\u1ed9i \u0111\u1ea7u ti\u00ean<\/span><\/h2>\n<h3><span id=\"Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_s.C6.A1_khai\"><\/span><span id=\"Giai_\u0111o\u1ea1n_s\u01a1_khai\" class=\"mw-headline\">Giai \u0111o\u1ea1n s\u01a1 khai<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 290px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Shakya.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/9\/9c\/Shakya.jpg\" alt=\"\" width=\"288\" height=\"136\" data-file-width=\"288\" data-file-height=\"136\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nM\u1ea3nh ti\u1ec1n b\u1eb1ng b\u1ea1c c\u1ee7a d\u00f2ng <a title=\"Shakya\" href=\"\/wiki\/Shakya\">Shakya<\/a> (Th\u00edch Ca) (600\u2013500 <a title=\"C\u00f4ng Nguy\u00ean\" href=\"\/wiki\/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn\">TCN<\/a>)<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Ngay sau khi th\u00e0nh \u0111\u1ea1o (v\u00e0o kho\u1ea3ng gi\u1eefa sau <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_6_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6 TCN<\/a> &#8211; c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u cho \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u00e0o n\u0103m <a title=\"544 TCN\" href=\"\/wiki\/544_TCN\">589<\/a> TCN theo Ph\u1eadt gi\u00e1o Nam T\u00f4ng hay n\u0103m 593 TCN theo Ph\u1eadt gi\u00e1o B\u1eafc T\u00f4ng) th\u00ec Th\u00edch Ca \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh thuy\u1ebft gi\u1ea3ng l\u1ea1i hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh. 60 \u0111\u1ec7 t\u1eed \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u1ea7n v\u1edbi Th\u00edch Ca \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u0103ng \u0111o\u00e0n (hay gi\u00e1o h\u1ed9i) \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Sau \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y chia nhau \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i v\u00e0 mang v\u1ec1 th\u00eam ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n theo tu h\u1ecdc. \u0110\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi theo tu h\u1ecdc ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00f4ng, Ph\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t chu\u1ea9n m\u1ef1c cho c\u00e1c \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 thu nh\u1eadn th\u00eam ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c chu\u1ea9n m\u1ef1c n\u00e0y ph\u1ea7n ch\u00ednh l\u00e0 vi\u1ec7c quy y tam b\u1ea3o &#8211; t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn theo h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a ch\u00ednh Ph\u1eadt, nh\u1eefng l\u1eddi ch\u1ec9 d\u1ea1y c\u1ee7a Ph\u1eadt (Ph\u00e1p), v\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u0103ng \u0111o\u00e0n.<\/p>\n<h3><span id=\"T.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c_.C4.91.E1.BA.A7u_ti.C3.AAn\"><\/span><span id=\"T\u1ed5_ch\u1ee9c_\u0111\u1ea7u_ti\u00ean\" class=\"mw-headline\">T\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ea7u ti\u00ean<\/span><\/h3>\n<p>Trong th\u1eddi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt Th\u00edch Ca c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf th\u00ec c\u00e1c tu s\u0129 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp h\u1ee3p trong t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 T\u0103ng \u0111o\u00e0n, tr\u1ef1c ti\u1ebfp ch\u1ecbu s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a Th\u00edch Ca v\u1ec1 gi\u00e1o l\u00fd v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch tu t\u1eadp. T\u0103ng \u0111o\u00e0n l\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c th\u1ed1ng nh\u1ea5t, b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng gi\u1eefa m\u1ecdi th\u00e0nh vi\u00ean kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1edbi t\u00ednh, tu\u1ed5i t\u00e1c, \u0111\u1ecba v\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 c\u00f3 m\u1ee5c ti\u00eau t\u1ed1i cao l\u00e0 \u0111em l\u1ea1i gi\u00e1c ng\u1ed9 cho m\u1ecdi th\u00e0nh vi\u00ean. Nh\u1edd v\u00e0o t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00f3 t\u00ednh b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng v\u00e0 qui c\u1ee7 n\u00ean T\u0103ng \u0111o\u00e0n tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u chia r\u1ebd.<\/p>\n<p>K\u1ef7 lu\u1eadt c\u1ee7a gi\u00e1o h\u1ed9i d\u1ef1a tr\u00ean nguy\u00ean t\u1eafc t\u1ef1 gi\u00e1c. Trong c\u00e1c k\u00ec h\u1ecdp, gi\u1edbi lu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau l\u00ean, sau \u0111\u00f3 th\u00e0nh vi\u00ean t\u1ef1 x\u00e9t v\u00e0 nh\u1eadn vi ph\u1ea1m n\u1ebfu c\u00f3. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp l\u00e0 nh\u1eabn nh\u1ee5c, h\u00e0nh thi\u1ec7n tr\u00e1nh \u00e1c, t\u1ef1 ch\u1ee7 v\u00e0 ki\u1ec1m ch\u1ebf trong \u0103n n\u00f3i v\u00e0 tinh t\u1ea5n.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t gia, Ph\u1eadt c\u00f2n c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ec7 t\u1eed t\u1ea1i gia hay c\u01b0 s\u0129.Gi\u1edbi c\u01b0 s\u0129 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u1eadt thuy\u1ebft gi\u1ea3ng v\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i tham gia \u1ee7ng h\u1ed9 t\u0103ng \u0111o\u00e0n v\u1ec1 nhi\u1ec1u m\u1eb7t..<\/p>\n<p>Sau khi Ph\u1eadt nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n th\u00ec T\u00f4n gi\u1ea3 <a title=\"Ma-ha-ca-di\u1ebfp\" href=\"\/wiki\/Ma-ha-ca-di%E1%BA%BFp\">Ma-ha-ca-di\u1ebfp<\/a> (<i>Maha Kassapa<\/i>) thay ph\u1ea7n l\u00e3nh \u0111\u1ea1o gi\u00e1o h\u1ed9i. Gi\u00e1o h\u1ed9i gi\u1eef nguy\u00ean c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh cho \u0111\u1ebfn k\u00ec k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 hai.<\/p>\n<h2><span id=\"C.C3.A1c_H.E1.BB.99i_ngh.E1.BB.8B_k.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_kinh_.C4.91i.E1.BB.83n_ch.C3.ADnh\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_H\u1ed9i_ngh\u1ecb_k\u1ebft_t\u1eadp_kinh_\u0111i\u1ec3n_ch\u00ednh\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c H\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n ch\u00ednh<\/span><\/h2>\n<h3><span id=\"K.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_l.E1.BA.A7n_th.E1.BB.A9_I\"><\/span><span id=\"K\u1ebft_t\u1eadp_l\u1ea7n_th\u1ee9_I\" class=\"mw-headline\">K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 I<\/span><\/h3>\n<div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\">B\u00e0i chi ti\u1ebft: <a title=\"\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_k%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADp_kinh_%C4%91i%E1%BB%83n_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t<\/a><\/div>\n<ul>\n<li><b>L\u00fd do<\/b>\n<ol>\n<li>Khi Ph\u1eadt c\u00f2n sinh ti\u1ec1n, c\u00e1c gi\u1ea3ng thuy\u1ebft \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 truy\u1ec1n mi\u1ec7ng. Ph\u1eadt l\u1ea1i t\u00f9y theo tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng h\u1ea5p th\u1ee5 \u0111\u1ec3 c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3ng th\u00edch h\u1ee3p. C\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p d\u00f9ng l\u1ea1i r\u1ea5t phong ph\u00fa t\u00f9y theo ho\u00e0n c\u1ea3nh v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n. Do \u0111\u00f3, s\u1ef1 d\u1ecb bi\u1ec7t kh\u00f3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi trong c\u00e1c l\u1eddi gi\u1ea3ng.<\/li>\n<li>Ngay sau khi Ph\u1eadt nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n, \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec7 t\u1eed cho r\u1eb1ng ph\u1ea3i l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u1ecd, kh\u00f4ng ch\u1ecbu r\u00e0ng bu\u1ed9c t\u00e2m \u00fd&#8230; \u0110\u1ec3 tr\u00e1nh s\u1ef1 sai bi\u1ec7t, v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n c\u00e1c gi\u00e1o ph\u00e1p v\u00e0 lu\u1eadt l\u1ec7 cho \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n v\u1eb9n, <a title=\"Ma-ha-ca-di\u1ebfp\" href=\"\/wiki\/Ma-ha-ca-di%E1%BA%BFp\">Ma-ha-ca-di\u1ebfp<\/a> (<i>Maha Kassapa<\/i>) \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp v\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i to\u00e0n b\u1ed9 l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Ph\u1eadt l\u1ea1i th\u00e0nh kinh \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh chia r\u1ebd, sai l\u1ea7m v\u1ec1 gi\u00e1o ph\u00e1p<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-1\">[1]<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<li><b>Di\u1ec5n bi\u1ebfn v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<p>Cu\u1ed9c k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n I \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng X\u00e1 (R\u0101jagaha), g\u1ed3m 500 A-la-han <a class=\"mw-redirect\" title=\"Arhat\" href=\"\/wiki\/Arhat\">Arhat<\/a>. \u0110\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a vua A X\u00e0 Th\u1ebf (<i>Ajatasatru<\/i>) l\u00e0 vua x\u1ee9 Ma Ki\u1ec7t \u0110\u00e0 (<i>Magadha<\/i>. Th\u1eddi gian: v\u00e0o m\u00f9a H\u1ea1 n\u0103m \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt Ni\u1ebft-b\u00e0n. Ng\u00e0i \u01afu Ba Ly (Upali) tr\u00f9ng tuy\u00ean Lu\u1eadt t\u1ea1ng tr\u01b0\u1edbc, Ng\u00e0i A Nan tr\u00f9ng tuy\u00ean Kinh t\u1ea1ng sau. B\u1ed9 lu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng t\u1ee5ng l\u00e0: B\u00e1t th\u1eadp t\u1ee5ng Lu\u1eadt. L\u00fd do ki\u1ebft t\u1eadp: T\u1ef3 kheo B\u1ea1t Nan \u0110\u00e0 vui m\u1eebng khi nghe tin \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p k\u1ebft t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u1ea1i b\u1eb1ng tr\u00ed nh\u1edb v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ghi th\u00e0nh v\u0103n b\u1ea3n. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ghi nh\u1eadn n\u00e0y sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft l\u1ea1i th\u00e0nh 4 b\u1ed9 kinh:<\/p>\n<ol>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"Kinh Tr\u01b0\u1eddng A H\u00e0m\" href=\"\/wiki\/Kinh_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_A_H%C3%A0m\">Kinh Tr\u01b0\u1eddng A H\u00e0m<\/a> (<i>Digha agama<\/i>)<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Kinh Trung A H\u00e0m (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kinh_Trung_A_H%C3%A0m&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kinh Trung A H\u00e0m<\/a> (<i>Majjhima agama<\/i>)<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Kinh T\u0103ng Nh\u1ea5t A H\u00e0m (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kinh_T%C4%83ng_Nh%E1%BA%A5t_A_H%C3%A0m&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kinh T\u0103ng Nh\u1ea5t A H\u00e0m<\/a> (<i>Anguttara agama<\/i>)<\/li>\n<li><a class=\"new\" title=\"Kinh T\u1ea1p A H\u00e0m (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kinh_T%E1%BA%A1p_A_H%C3%A0m&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kinh T\u1ea1p A H\u00e0m<\/a> (<i>Samyutta agama<\/i>)<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ed5 nh\u1ea5t c\u00f3 ghi l\u1ea1i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a Ph\u1eadt v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a T\u0103ng \u0111o\u00e0n, \u0111\u00e1nh d\u1ea5u b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u h\u00ecnh th\u00e0nh <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kinh (Ph\u1eadt gi\u00e1o)\" href=\"\/wiki\/Kinh_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)\">Kinh t\u1ea1ng<\/a> v\u00e0 <a title=\"Lu\u1eadt t\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Lu%E1%BA%ADt_t%E1%BA%A1ng\">Lu\u1eadt t\u1ea1ng<\/a>. C\u00e1c b\u1ed9 kinh v\u0103n tr\u00ean c\u0169ng l\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n cho <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Ph\u1eadt gi\u00e1o nguy\u00ean th\u1ee7y<\/a>.<\/p>\n<h3><span id=\"K.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_l.E1.BA.A7n_th.E1.BB.A9_II\"><\/span><span id=\"K\u1ebft_t\u1eadp_l\u1ea7n_th\u1ee9_II\" class=\"mw-headline\">K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 II<\/span><\/h3>\n<div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\">B\u00e0i chi ti\u1ebft: <a title=\"\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 hai\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_k%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADp_kinh_%C4%91i%E1%BB%83n_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 hai<\/a><\/div>\n<ul>\n<li><b>L\u00fd do<\/b>\n<ol>\n<li>Sau 100 n\u0103m (\u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 5 TCN) th\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec1u chi ti\u1ebft trong gi\u1edbi lu\u1eadt. \u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 II c\u1ed1t \u0111\u1ec3 b\u00e0n th\u1ea3o v\u1ec1 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y.<\/li>\n<li>\u0110\u1ea1i h\u1ed9i c\u00f2n nh\u1eb1m m\u1ee5c \u0111\u00edch ng\u0103n kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1o kh\u00e1c th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o gi\u00e1o l\u00fd Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<li><b>Di\u1ec5n bi\u1ebfn v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ed9i c\u00f3 700 v\u1ecb <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ec9-kh\u00e2u\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%89-kh%C3%A2u\">t\u1ef3 kheo<\/a>, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Vesali trong t\u00e1m th\u00e1ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a vua <a class=\"new\" title=\"Kalasoka (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kalasoka&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kalasoka<\/a>. Trong \u0111\u1ea1i h\u1ed9i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi vi\u1ec7c gi\u1eef nguy\u00ean gi\u1edbi lu\u1eadt ban \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 b\u1ecf ra \u0111\u1ec3 t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t h\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp ri\u00eang v\u00e0 th\u00e0nh l\u1eadp <a title=\"\u0110\u1ea1i ch\u00fang b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_ch%C3%BAng_b%E1%BB%99\">\u0110\u1ea1i ch\u00fang b\u1ed9<\/a> (<i>mah\u0101s\u0101\u1e45ghika<\/i>). S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n, sau \u0111\u00f3 h\u00ecnh th\u00e0nh <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a> (<i>Theravada<\/i>)<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-2\">[2]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3><span id=\"K.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_l.E1.BA.A7n_th.E1.BB.A9_III\"><\/span><span id=\"K\u1ebft_t\u1eadp_l\u1ea7n_th\u1ee9_III\" class=\"mw-headline\">K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 III<\/span><\/h3>\n<div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\">B\u00e0i chi ti\u1ebft: <a title=\"\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 ba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_k%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADp_kinh_%C4%91i%E1%BB%83n_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_ba\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 ba<\/a><\/div>\n<p><b>Asoka<\/b> (<a title=\"A-d\u1ee5c v\u01b0\u01a1ng\" href=\"\/wiki\/A-d%E1%BB%A5c_v%C6%B0%C6%A1ng\">A D\u1ee5c<\/a>) l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"\u0110\u1ebf ch\u1ebf Mauryan (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Mauryan&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u0111\u1ebf ch\u1ebf Mauryan<\/a>, ra \u0111\u1eddi kho\u1ea3ng n\u0103m <a title=\"273 TCN\" href=\"\/wiki\/273_TCN\">273 TCN<\/a>. Tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh Ph\u1eadt t\u1eed, \u00f4ng c\u00f3 t\u00ednh kh\u00ed r\u1ea5t hung b\u1ea1o, \u0111\u00e3 gi\u1ebft nhi\u1ec1u anh em c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i vua c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u00e3 xua qu\u00e2n chi\u1ebfm l\u00e3nh th\u1ed5 Kalinga (ng\u00e0y nay thu\u1ed9c bang <a class=\"mw-redirect\" title=\"Orissa\" href=\"\/wiki\/Orissa\">Orissa<\/a>) ph\u00eda \u0110\u00f4ng \u1ea4n \u0110\u1ed9. Nh\u01b0ng ngay sau \u0111\u00f3 nh\u1edd g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c Sa di Nigrodha, \u00f4ng theo Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ea3i h\u1ed1i v\u00e0 l\u00e0m r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n, ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u1ea1o l\u1ef1c. \u00d4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng l\u1edbn khuy\u1ebfn kh\u00edch Ph\u1eadt gi\u00e1o, x\u00e2y d\u1ef1ng h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ch\u00f9a chi\u1ec1n, b\u1ea3o th\u00e1p Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u00e1nh d\u1ea5u s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o ra ngo\u00e0i l\u00e3nh th\u1ed5 \u1ea4n \u0110\u1ed9. Nhi\u1ec1u \u0111o\u00e0n truy\u1ec1n gi\u00e1o \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed \u0111\u1ebfn kh\u1eafp n\u01a1i t\u1eeb <a title=\"Ch\u00e2u \u00c2u\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%A2u_%C3%82u\">\u00c2u<\/a> sang <a title=\"Ch\u00e2u \u00c1\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%A2u_%C3%81\">\u00c1<\/a>, \u0111\u1ebfn t\u1eadn <a title=\"Hy L\u1ea1p\" href=\"\/wiki\/Hy_L%E1%BA%A1p\">Hy L\u1ea1p<\/a>, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc t\u1ea1i <a title=\"Trung \u00c1\" href=\"\/wiki\/Trung_%C3%81\">Trung \u00c1<\/a>, <a title=\"Trung \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Trung_%C4%90%C3%B4ng\">Trung \u0110\u00f4ng<\/a>, c\u0169ng nh\u01b0 <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Qu\u1ed1c<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a> v\u00e0 <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">Sri Lanka<\/a>. Hi\u1ec7n c\u00f2n m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tranh lu\u1eadn l\u00e0 li\u1ec7u \u0111o\u00e0n thuy\u1ebft ph\u00e1p c\u1ee7a vua Asoka \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c <a title=\"Vi\u1ec7t Nam\" href=\"\/wiki\/Vi%E1%BB%87t_Nam\">Vi\u1ec7t Nam<\/a> hay kh\u00f4ng. C\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y c\u00f2n tr\u00f4ng ch\u1edd v\u00e0o vi\u1ec7c t\u00ecm ra th\u00eam c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u1edf Vi\u1ec7t Nam. Ngo\u00e0i ra, vua Asoka c\u00f2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o tr\u1ee3 cho k\u00ec k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 III.<\/p>\n<p><b>K\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 III v\u00e0 b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Pali c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Tam T\u1ea1ng kinh\" href=\"\/wiki\/Tam_T%E1%BA%A1ng_kinh\">Tam T\u1ea1ng kinh<\/a><\/b><\/p>\n<ul>\n<li><b>L\u00fd do<\/b>: Trong th\u1eddi gian vua Asoka tr\u1ecb v\u00ec v\u00e0o gi\u1eefa <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_3_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN<\/a>, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ed9ng ra nhi\u1ec1u n\u01a1i. M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u t\u1ea5t y\u1ebfu l\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 ph\u00e2n h\u00f3a ngay trong \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. Ngo\u1ea1i \u0111\u1ea1o tr\u00e0 tr\u1ed9n, s\u1eeda \u0111\u1ed5i Kinh T\u1ea1ng, kh\u00f4ng gi\u1eef gi\u1edbi lu\u1eadt, cho n\u00ean vua A D\u1ee5c \u0111\u00e3 c\u1eed h\u00e0nh cu\u1ed9c k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n n\u00e0y, vi\u1ebft b\u1eb1ng ti\u1ebfng Pali tr\u00ean l\u00e1 b\u1ed1i.<\/li>\n<li><b>Di\u1ec5n bi\u1ebfn v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3<\/b>: H\u1ed9i ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee7 tr\u00ec b\u1edfi Moggaliputta Tissa, kho\u1ea3ng 1.000 t\u00ec kheo \u01b0u t\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed \u0111\u1ebfn. H\u1ed9i ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m <a title=\"225 TCN\" href=\"\/wiki\/225_TCN\">225 TCN<\/a> v\u00e0 k\u00e9o d\u00e0i trong 9 th\u00e1ng. \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m k\u1ebft t\u1eadp l\u00e0 th\u00e0nh Pataliputta thu\u1ed9c v\u1ec1 <a class=\"new\" title=\"\u0110\u1ebf ch\u1ebf Magadhan (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Magadhan&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u0111\u1ebf ch\u1ebf Magadhan<\/a> d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u1ee7a vua Asoka. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean Tam T\u1ea1ng Kinh bao g\u1ed3m <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kinh (Ph\u1eadt gi\u00e1o)\" href=\"\/wiki\/Kinh_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)\">Kinh t\u1ea1ng<\/a>, <a title=\"Lu\u1eadt t\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Lu%E1%BA%ADt_t%E1%BA%A1ng\">Lu\u1eadt t\u1ea1ng<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Lu\u1eadn t\u1ea1ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Lu%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A1ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Lu\u1eadn t\u1ea1ng<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n thi\u1ec7n.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Cu\u1ed1i \u0111\u1ea1i h\u1ed9i, Moggaliputta Tissa \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra &#8220;Nh\u1eefng \u0110i\u1ec3m D\u1ecb Bi\u1ec7t&#8221; (<i>Kathavatthu<\/i>) \u0111\u1ec3 b\u00e1c b\u1ecf lu\u1eadn thuy\u1ebft kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7 c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ed9 ph\u00e1i. \u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp n\u00e0y c\u00f3 h\u1ea1n ch\u1ebf l\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 c\u00f4ng nh\u1eadn v\u1ec1 gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a t\u00f4ng ph\u00e1i <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a>, t\u00f4ng ph\u00e1i chi\u1ebfm \u0111a s\u1ed1 l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd.<br \/>Sau \u0111\u1ea1i h\u1ed9i, Tam T\u1ea1ng kinh c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c ch\u00fa gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c con trai vua Asoka l\u00e0 <a title=\"Ma-hi-\u0111\u00e0\" href=\"\/wiki\/Ma-hi-%C4%91%C3%A0\">Mahinda<\/a> \u0111em t\u1edbi <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a>. C\u00e1c kinh \u0111i\u1ec3n n\u00e0y sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch sang <a title=\"Ti\u1ebfng Pali\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Pali\">ti\u1ebfng Pali<\/a> v\u00e0 c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n cho \u0111\u1ebfn nay.<\/p>\n<div id=\"IV\">\u00a0<\/div>\n<h3><span id=\"K.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_l.E1.BA.A7n_th.E1.BB.A9_IV\"><\/span><span id=\"K\u1ebft_t\u1eadp_l\u1ea7n_th\u1ee9_IV\" class=\"mw-headline\">K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 IV<\/span><\/h3>\n<div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\">B\u00e0i chi ti\u1ebft: <a title=\"\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 t\u01b0\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_k%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADp_kinh_%C4%91i%E1%BB%83n_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_t%C6%B0\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea7n th\u1ee9 t\u01b0<\/a><\/div>\n<h4><span id=\".C4.90.E1.BA.A1i_h.E1.BB.99i_t.E1.BA.A1i_Sri_Lanka\"><\/span><span id=\"\u0110\u1ea1i_h\u1ed9i_t\u1ea1i_Sri_Lanka\" class=\"mw-headline\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i t\u1ea1i Sri Lanka<\/span><\/h4>\n<p>M\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ed9i c\u1ee7a ph\u00e1i <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a> di\u1ec5n ra v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 25 TCN t\u1ea1i ch\u00f9a <a class=\"new\" title=\"Th\u016bp\u0101rama (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%C5%ABp%C4%81rama&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Th\u016bp\u0101rama<\/a> \u1edf kinh \u0111\u00f4 <a title=\"Anuradhapura\" href=\"\/wiki\/Anuradhapura\">Anuradhapura<\/a> c\u1ee7a <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a>. C\u0169ng c\u00f3 thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea1i h\u1ed9i n\u00e0y di\u1ec5n ra v\u00e0o kho\u1ea3ng 400 n\u0103m sau khi Gautama qua \u0111\u1eddi v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vua <a class=\"new\" title=\"Vattag\u00e0mani (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Vattag%C3%A0mani&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Vattag\u00e0mani<\/a> b\u1ea3o tr\u1ee3.<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-3\">[3]<\/a><\/sup> L\u1ea1i c\u00f3 thuy\u1ebft n\u1eefa cho r\u1eb1ng \u0110\u1ea1i h\u1ed9i n\u00e0y di\u1ec5n ra v\u00e0o n\u0103m 232 TCN (n\u0103m Ph\u1eadt l\u1ecbch 313) th\u1eddi vua <a class=\"new\" title=\"Devanampiya Tissa (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Devanampiya_Tissa&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Devanampiya Tissa<\/a> (tr\u1ecb v\u00ec: 307 TCN \u2013 267 TCN, m\u1ea5t 267 TCN).<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-4\">[4]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Th\u1eddi gian k\u1ebft t\u1eadp l\u00e0 v\u00e0o kho\u1ea3ng 400 n\u0103m sau khi Ph\u1eadt nh\u1eadp <a title=\"Ni\u1ebft-b\u00e0n\" href=\"\/wiki\/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n\">Ni\u1ebft B\u00e0n<\/a>, do vua x\u1ee9 <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a> l\u00e0 Vattag\u00e0mani h\u1ed7 tr\u1ee3. K\u00ec k\u1ebft t\u1eadp n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc, hi\u1ec7u \u0111\u00ednh v\u00e0 s\u1eafp x\u1ebfp l\u1ea1i th\u1ee9 t\u1ef1 c\u1ee7a Tam T\u1ea1ng kinh, c\u0169ng nh\u01b0 d\u1ecbch b\u1ed9 kinh n\u00e0y sang <a title=\"Ti\u1ebfng Pali\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Pali\">ti\u1ebfng Pali<\/a>. Thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 c\u00f4ng nh\u1eadn ch\u00ednh l\u00e0 k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 IV c\u1ee7a <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda B\u1ed9<\/a> (<i>Theravada<\/i>). Th\u00e0nh qu\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed9c k\u1ebft t\u1eadp n\u00e0y c\u1ee7a ph\u00e1i Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 l\u00e0 b\u1ed9 kinh \u0111i\u1ec3n b\u1eb1ng ti\u1ebfng Pali, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft l\u00ean l\u00e1 c\u1ecd v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n b\u00e1 sang x\u1ee9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00f4n \u1edf Myanma, Th\u00e1i Lan, Campuchia, L\u00e0o ng\u00e0y nay.<\/p>\n<h4><span id=\".C4.90.E1.BA.A1i_h.E1.BB.99i_t.E1.BA.A1i_Kashmir\"><\/span><span id=\"\u0110\u1ea1i_h\u1ed9i_t\u1ea1i_Kashmir\" class=\"mw-headline\">\u0110\u1ea1i h\u1ed9i t\u1ea1i Kashmir<\/span><\/h4>\n<p>Vua <a title=\"Kanishka\" href=\"\/wiki\/Kanishka\">Kanishka<\/a> (Ca N\u1ecb S\u1eafc Ca V\u01b0\u01a1ng) l\u00e0 t\u00edn \u0111\u1ed3 trung th\u00e0nh v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o, r\u1ea5t \u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nghe gi\u1ea3ng kinh v\u0103n n\u00ean th\u01b0\u1eddng m\u1eddi nhi\u1ec1u v\u1ecb cao t\u0103ng \u0111\u1ebfn gi\u1ea3ng kinh. Tuy nhi\u00ean, \u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 c\u00e1c ki\u1ebfn gi\u1ea3i trong Ph\u1eadt gi\u00e1o n\u00ean kh\u1edfi t\u00e2m b\u1ea3o tr\u1ee3 cho k\u00ec k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 IV. Th\u1eddi gian k\u1ebft t\u1eadp l\u00e0 v\u00e0o kho\u1ea3ng 400 n\u0103m sau khi Ph\u1eadt nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n (<a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a>). \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m l\u00e0 v\u00f9ng <a class=\"new\" title=\"Kasmira (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kasmira&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kasmira<\/a> mi\u1ec1n T\u00e2y B\u1eafc \u1ea4n \u0110\u1ed9. V\u00ec m\u1ee5c \u0111\u00edch mu\u1ed1n th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u00e1c kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u00e0 tr\u00e1nh s\u1ef1 tr\u00e0 tr\u1ed9n nh\u01b0 c\u00e1c k\u1ebft t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc n\u00ean \u0110\u1ee9c vua Ca N\u1ecb S\u1eafc Ca V\u01b0\u01a1ng ra l\u1ec7nh tuy\u1ec3n ch\u1ecdn c\u00e1c v\u1ecb \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng \u0111\u1ea1o qu\u1ea3 nghi\u00eam ng\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ra 500 v\u1ecb A La H\u00e1n \u0111\u1ec3 k\u1ebft t\u1eadp Tam T\u1ea1ng kinh v\u00e0 do Vasamitra (B\u1ed3 T\u00e1t Th\u1ebf H\u1eefu) ch\u1ee7 t\u1ecda v\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a Parsva (Hi\u1ebfp T\u00f4n Gi\u1ea3).<\/p>\n<p>Sau khi k\u1ebft t\u1eadp, vua Kanishka \u0111\u00e3 ra l\u1ec7nh kh\u1eafc l\u1ea1i to\u00e0n b\u1ed9 Kinh t\u1ea1ng, Lu\u1eadt t\u1ea1ng v\u00e0 Lu\u1eadn t\u1ea1ng l\u00ean tr\u00ean nh\u1eefng l\u00e1 \u0111\u1ed3ng, b\u1ea3o qu\u1ea3n t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh, kh\u00f4ng cho mang ra ngo\u00e0i. Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng di v\u1eadt n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb th\u1ea5t l\u1ea1c, nay ch\u1ec9 c\u00f2n ph\u1ea7n th\u00edch lu\u1eadn <a class=\"new\" title=\"A T\u1ef3 \u0110\u1ea1t Ma \u0110\u1ea1i T\u1ef3 B\u00e0 Sa (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=A_T%E1%BB%B3_%C4%90%E1%BA%A1t_Ma_%C4%90%E1%BA%A1i_T%E1%BB%B3_B%C3%A0_Sa&amp;action=edit&amp;redlink=1\">A T\u1ef3 \u0110\u1ea1t Ma \u0110\u1ea1i T\u1ef3 B\u00e0 Sa<\/a> (<i>Abhidharma Mahavibhasa sastra<\/i>) m\u00e0 <a title=\"Huy\u1ec1n Trang\" href=\"\/wiki\/Huy%E1%BB%81n_Trang\">Tr\u1ea7n Huy\u1ec1n Trang<\/a> \u0111\u00e3 d\u1ecbch sang <a title=\"Ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c\">ti\u1ebfng H\u00e1n<\/a>, g\u1ed3m hai tr\u0103m quy\u1ec3n.<\/p>\n<h3><span id=\"C.C3.A1c_k.C3.AC_k.E1.BA.BFt_t.E1.BA.ADp_kh.C3.A1c\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_k\u00ec_k\u1ebft_t\u1eadp_kh\u00e1c\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c k\u00ec k\u1ebft t\u1eadp kh\u00e1c<\/span><\/h3>\n<p>C\u00e1c l\u1ea7n k\u1ebft t\u1eadp c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u1ee7a ri\u00eang b\u1ed9 ph\u00e1i Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda B\u1ed9 (c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Nam Truy\u1ec1n) ti\u1ebfn h\u00e0nh.<\/p>\n<ul>\n<li>K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 V \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1871\" href=\"\/wiki\/1871\">1871<\/a>, trong su\u1ed1t 5 th\u00e1ng t\u1ea1i th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a> l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 <a title=\"Mandalay\" href=\"\/wiki\/Mandalay\">Mandalay<\/a>. S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1 g\u1ed3m 2.400 cao t\u0103ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a vua <a class=\"new\" title=\"Mindon (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Mindon&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Mindon<\/a>. K\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 3 t\u1ea1ng kinh \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec7u \u0111\u00ednh l\u1ea1i v\u00e0 \u0111em kh\u1eafc tr\u00ean 729 phi\u1ebfn \u0111\u00e1 h\u00ecnh vu\u00f4ng c\u1ea5t v\u00e0o trong ch\u00f9a th\u00e1p <a class=\"new\" title=\"Kuthodaw (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kuthodaw&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kuthodaw<\/a>.<\/li>\n<li>K\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 VI b\u1eaft \u0111\u1ea7u ng\u00e0y <a title=\"17 th\u00e1ng 5\" href=\"\/wiki\/17_th%C3%A1ng_5\">17 th\u00e1ng 5<\/a>, nh\u00e2n d\u1ecbp <a title=\"L\u1ec5 Ph\u1eadt \u0110\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/L%E1%BB%85_Ph%E1%BA%ADt_%C4%90%E1%BA%A3n\">l\u1ec5 Ph\u1eadt \u0110\u1ea3n<\/a>, n\u0103m <a title=\"1954\" href=\"\/wiki\/1954\">1954<\/a>, trong su\u1ed1t th\u1eddi gian l\u00e0 2 n\u0103m. \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m k\u1ebft t\u1eadp l\u00e0 ph\u00eda B\u1eafc c\u1ee7a Ng\u01b0\u1ee1ng Quang (<a title=\"Yangon\" href=\"\/wiki\/Yangon\">Yangon<\/a>), tr\u00ean n\u00fai Ngh\u1ec7 C\u1ed1. D\u01b0\u1edbi s\u1ef1 kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"Gi\u00e1o h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Mi%E1%BA%BFn_%C4%90i%E1%BB%87n&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Gi\u00e1o h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a> v\u00e0 b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"Ch\u00ednh ph\u1ee7 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Mi%E1%BA%BFn_%C4%90i%E1%BB%87n&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ch\u00ednh ph\u1ee7 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a>. K\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 s\u1ef1 tham kh\u1ea3o l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c n\u01b0\u1edbc <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Nam truy\u1ec1n<\/a>, r\u1ed3i \u0111\u00fac k\u1ebft v\u00e0 \u0111em xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n b\u00e1.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\"Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o_suy_t.C3.A0n_t.E1.BA.A1i_.E1.BA.A4n_.C4.90.E1.BB.99\"><\/span><span id=\"Ph\u1eadt_gi\u00e1o_suy_t\u00e0n_t\u1ea1i_\u1ea4n_\u0110\u1ed9\" class=\"mw-headline\">Ph\u1eadt gi\u00e1o suy t\u00e0n t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9<\/span><\/h2>\n<p>S\u1ef1 suy t\u00e0n c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a> v\u00e0 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u00ednh th\u1ee9c bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00ean \u0111\u1ea5t \u1ea4n t\u1eeb cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 12\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 12<\/a>. M\u00e3i cho \u0111\u1ebfn gi\u1eefa <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 20\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 20<\/a> th\u00ec phong tr\u00e0o ch\u1ea5n h\u01b0ng Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u1ea4n m\u1edbi ch\u00ednh th\u1ee9c b\u1eaft \u0111\u1ea7u tr\u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 252px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Daihocnalanda.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/thumb\/9\/92\/Daihocnalanda.jpg\/250px-Daihocnalanda.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/thumb\/9\/92\/Daihocnalanda.jpg\/375px-Daihocnalanda.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/9\/92\/Daihocnalanda.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"183\" data-file-width=\"488\" data-file-height=\"357\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n\u0110\u1ea1i h\u1ecdc Nalanda m\u1ed9t trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o quan tr\u1ecdng \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 (b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y n\u0103m 1197)<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3><span id=\"S.E1.BB.B1_ph.C3.A2n_ho.C3.A1_c.E1.BB.A7a_Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o\"><\/span><span id=\"S\u1ef1_ph\u00e2n_ho\u00e1_c\u1ee7a_Ph\u1eadt_gi\u00e1o\" class=\"mw-headline\">S\u1ef1 ph\u00e2n ho\u00e1 c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/h3>\n<p>T\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a> tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ph\u00e2n ho\u00e1. Nhi\u1ec1u t\u00f4ng ph\u00e1i \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i d\u1ecb bi\u1ec7t v\u00e0 nhi\u1ec1u l\u00fac chia r\u1ebd nhau. Th\u1eddi gian \u0111\u00f3, c\u0169ng l\u00e0 l\u00fac ra \u0111\u1eddi c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i M\u1eadt t\u00f4ng. C\u00e1c ph\u00e1i n\u00e0y \u0111\u01b0a ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u00ecnh \u1ea3nh <a class=\"mw-redirect\" title=\"B\u1ed3 T\u00e1t\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93_T%C3%A1t\">B\u1ed3 T\u00e1t<\/a> v\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 h\u00ecnh th\u1ee9c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang th\u1ea7n linh c\u1ee7a \u1ea4n gi\u00e1o, do \u0111\u00f3, \u00edt nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u00e0m lu m\u1edd c\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. S\u1ef1 bao dung v\u00e0 t\u1ef1 do c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 cho s\u1ef1 suy t\u00e0n. C\u00e1c vua trong n\u01b0\u1edbc \u1ea4n m\u1eb7c d\u00f9 s\u1eb5n s\u00e0ng nghe thuy\u1ebft gi\u1ea3ng Ph\u1eadt ph\u00e1p nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng b\u1ecf qu\u00ean <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n<\/a> v\u00e0 kh\u00f4ng ng\u1eebng ph\u00e1t huy \u0111\u1ea1o n\u00e0y thay v\u00ec Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/p>\n<h3><span id=\"Quan_h.E1.BB.87_v.E1.BB.9Bi_.E1.BA.A4n_.C4.90.E1.BB.99_gi.C3.A1o\"><\/span><span id=\"Quan_h\u1ec7_v\u1edbi_\u1ea4n_\u0110\u1ed9_gi\u00e1o\" class=\"mw-headline\">Quan h\u1ec7 v\u1edbi \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/span><\/h3>\n<p><a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/a> (hay B\u00e0 La M\u00f4n) l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ra \u0111\u1eddi t\u1eeb <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 15 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_15_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 15 TCN<\/a>, v\u1edbi m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c th\u00f9 l\u00e0 n\u00f3 s\u1eb5n s\u00e0ng ti\u1ebfp thu c\u00e1c nguy\u00ean l\u00fd hay kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ee7a \u0111\u1ea1o kh\u00e1c. Trong s\u1ed1 t\u00edn \u0111\u1ed3 Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u tu s\u0129 ph\u00e1t g\u1ed1c t\u1eeb \u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n n\u00ean c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 n\u1ec1 n\u1ebfp c\u1ee7a \u1ea4n gi\u00e1o c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u00edt nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. M\u1eb7t kh\u00e1c quan tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 vi\u1ec7c \u1ea4n gi\u00e1o \u0111\u00e3 m\u1eb7c nhi\u00ean thu n\u1ea1p c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh t\u01b0 t\u01b0\u1edfng B\u00e0 La M\u00f4n. (Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 vi\u1ec7c <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Ph\u1eadt Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni<\/a> \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u1ecb ti\u00ean tri quan tr\u1ecdng c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y). Nh\u1eefng cu\u1ed9c t\u1ef1 \u0111\u1ed5i m\u1edbi c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o k\u1ec3 t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a> \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i sinh kh\u00ed cho t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y c\u0169ng nh\u01b0 l\u00e0m m\u1edd nh\u1ea1t d\u1ea7n h\u00ecnh \u1ea3nh Ph\u1eadt gi\u00e1o. S\u1ef1 pha tr\u1ed9n c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0o \u1ea4n gi\u00e1o s\u00e2u v\u00e0 r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh d\u00e2n r\u1ea5t kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng gi\u1eefa \u1ea4n gi\u00e1o v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o. M\u00e3i cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, khi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 \u1ea4n gi\u00e1o nhi\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng v\u1eabn c\u00f2n b\u1ed1i r\u1ed1i khi ph\u00e2n bi\u1ec7t hai t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y. Ngo\u00e0i ra, trong th\u1eddi gian \u0111\u00f3, v\u1edbi \u0111\u1eb7c t\u00ednh d\u1ec5 th\u00edch nghi v\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhu c\u1ea7u th\u1edd ph\u1ee5ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh d\u00e2n \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ee9 y\u1ebfu hay tr\u1edf th\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a t\u1ea7ng l\u1edbp tr\u00ed th\u1ee9c.<\/p>\n<h3><span id=\"B.E1.BB.8B_.E1.BA.A3nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_b.E1.BB.9Fi_s.E1.BB.B1_b.C3.A0nh_tr.C6.B0.E1.BB.9Bng_c.E1.BB.A7a_H.E1.BB.93i_gi.C3.A1o\"><\/span><span id=\"B\u1ecb_\u1ea3nh_h\u01b0\u1edfng_b\u1edfi_s\u1ef1_b\u00e0nh_tr\u01b0\u1edbng_c\u1ee7a_H\u1ed3i_gi\u00e1o\" class=\"mw-headline\">B\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi s\u1ef1 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng c\u1ee7a H\u1ed3i gi\u00e1o<\/span><\/h3>\n<p>V\u00e0o n\u1eeda cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 8<\/a>, vua <a class=\"new\" title=\"Al-Mahdi (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Al-Mahdi&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Al-Mahdi<\/a> (775-785) c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i <a title=\"H\u1ed3i gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o\">H\u1ed3i gi\u00e1o<\/a> Abbasad \u0111\u00e3 \u0111em qu\u00e2n t\u1ea5n c\u00f4ng \u1ea4n \u0110\u1ed9. H\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e1 h\u1ee7y, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u, c\u00f4ng tr\u00ecnh, ki\u1ebfn tr\u00fac Ph\u1eadt gi\u00e1o\u2014trong \u0111\u00f3 quan tr\u1ecdng l\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt h\u1ecdc Valabhi (<i>Valabh\u012b<\/i>). M\u1eb7c d\u00f9 sau \u0111\u00f3 h\u1ecd kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ee9c h\u1ea1i Ph\u1eadt gi\u00e1o, nh\u01b0ng d\u1ea7u sao \u0111\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u trong vi\u1ec7c h\u1ee7y ho\u1ea1i Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a>, <a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a> v\u00e0 <a title=\"Trung \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Trung_%C4%90%C3%B4ng\">Trung \u0110\u00f4ng<\/a>.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn n\u0103m <a title=\"1178\" href=\"\/wiki\/1178\">1178<\/a>, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i H\u1ed3i gi\u00e1o c\u1ee7a <a title=\"Muhammad c\u1ee7a Ghor\" href=\"\/wiki\/Muhammad_c%E1%BB%A7a_Ghor\">Muhammad Ghuri<\/a> \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh nhi\u1ec1u cu\u1ed9c chinh ph\u1ea1t \u1ea4n \u0110\u1ed9. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 b\u1ecb ti\u00eau h\u1ee7y. V\u00e0o n\u0103m <a title=\"1197\" href=\"\/wiki\/1197\">1197<\/a>, trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o N\u0101land\u0101 b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t ho\u00e0n to\u00e0n, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c t\u0103ng s\u0129. Vikrama\u015b\u012bla c\u0169ng b\u1ecb chi\u1ebfm n\u0103m <a title=\"1203\" href=\"\/wiki\/1203\">1203<\/a>, ch\u1ea5m d\u1ee9t ho\u00e0n to\u00e0n m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9.<\/p>\n<h2><span id=\"C.C3.A1c_b.E1.BB.99_ph.C3.A1i_ch.C3.ADnh_hi.E1.BB.87n_nay\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_b\u1ed9_ph\u00e1i_ch\u00ednh_hi\u1ec7n_nay\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c b\u1ed9 ph\u00e1i ch\u00ednh hi\u1ec7n nay<\/span><\/h2>\n<h3><span id=\"C.C3.A1c_nh.C3.A1nh_ch.C3.ADnh\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_nh\u00e1nh_ch\u00ednh\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c nh\u00e1nh ch\u00ednh<\/span><\/h3>\n<ul>\n<li><a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o Nguy\u00ean th\u1ee7y\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7y\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Nguy\u00ean th\u1ee7y<\/a> (<a title=\"Ti\u1ebfng Pali\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Pali\">ti\u1ebfng Pali<\/a>: <i>Theravada<\/i>, <a title=\"Ti\u1ebfng Ph\u1ea1n\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n\">ti\u1ebfng Ph\u1ea1n<\/a>: <i>Sthaviravada<\/i>), c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o Nam t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Nam_t%C3%B4ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Nam t\u00f4ng<\/a> hay <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o Ti\u1ec3u th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Ti%E1%BB%83u_th%E1%BB%ABa\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Ti\u1ec3u th\u1eeba<\/a>. T\u00f4ng ph\u00e1i n\u00e0y h\u00ecnh th\u00e0nh ngay trong th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean sau khi Th\u00edch Ca vi\u00ean t\u1ecbch. Ch\u1eef <i>Theravada<\/i> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;<i>l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a b\u1eadc tr\u01b0\u1edfng th\u01b0\u1ee3ng<\/i>&#8220;. Do \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u s\u00e1ch c\u00f2n g\u1ecdi nh\u00f3m n\u00e0y l\u00e0 Tr\u01b0\u1edfng L\u00e3o b\u1ed9. Ti\u1ec3u th\u1eeba kh\u00e1c v\u1edbi <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a> (<i>Theravada<\/i> &#8211; Ph\u1eadt gi\u00e1o nguy\u00ean th\u1ee7y hay <a title=\"Tr\u01b0\u1edfng l\u00e3o b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_l%C3%A3o_b%E1%BB%99\">Tr\u01b0\u1edfng l\u00e3o b\u1ed9<\/a>) v\u00ec Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n t\u1edbi <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a> v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u1edf \u0111\u00f3 v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_3_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN<\/a> (th\u1eddi vua Asoka) khi ch\u01b0a h\u1ec1 c\u00f3 c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m Ti\u1ec3u th\u1eeba v\u00e0 \u0110\u1ea1i th\u1eeba. \u0110\u1ebfn khi b\u1ed9 ph\u00e1i Ti\u1ec3u th\u1eeba h\u00ecnh th\u00e0nh \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 th\u00ec Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u1ed9c l\u1eadp \u1edf T\u00edch Lan. Ch\u00ednh x\u1ee9 <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">Sri Lanka<\/a> l\u00e0 n\u01a1i b\u1ea3o t\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o Nguy\u00ean th\u1ee7y m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt t\u1ea1i \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf th\u1eeba t\u1eeb trung t\u00e2m <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a>. Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u00e3 b\u1ecb suy t\u00e0n v\u00e0 bi\u1ebfn m\u1ea5t t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a> do s\u1ef1 lan r\u1ed9ng c\u1ee7a <a title=\"H\u1ed3i gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o\">H\u1ed3i gi\u00e1o<\/a> v\u00e0 <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/a>. Do \u0111\u00f3, <a class=\"new\" title=\"H\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u1ebf gi\u1edbi (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=H%E1%BB%99i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&amp;action=edit&amp;redlink=1\">H\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u1ebf gi\u1edbi<\/a> (<i>World Fellowship of Buddhists<\/i>, WFB) \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh xo\u00e1 b\u1ecf danh t\u1eeb n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1950\" href=\"\/wiki\/1950\">1950<\/a> v\u00ec n\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng li\u00ean quan t\u1edbi \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt hi\u1ec7n di\u1ec7n ng\u00e0y nay \u1edf Sri Lanka, Th\u00e1i Lan, Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, Campuchia, L\u00e0o&#8230;<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 172px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Kano_White-robed_Kannon,_Bodhisattva_of_Compassion.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg\/170px-Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg\/255px-Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/32\/Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg\/340px-Kano_White-robed_Kannon%2C_Bodhisattva_of_Compassion.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"289\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"1359\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nQu\u00e1n Th\u1ebf \u00c2m B\u1ed3 T\u00e1t<br \/>M\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i th\u1eeba \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc <a title=\"\u0110\u00f4ng Nam \u00c1\" href=\"\/wiki\/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81\">\u0110\u00f4ng Nam \u00c1<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<ul>\n<li><a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Ph\u00e1t tri\u1ec3n<\/a> (<i>Mahayana<\/i>), c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <a title=\"\u0110\u1ea1i ch\u00fang b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_ch%C3%BAng_b%E1%BB%99\">Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0110\u1ea1i ch\u00fang<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o B\u1eafc t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_B%E1%BA%AFc_t%C3%B4ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o B\u1eafc t\u00f4ng<\/a> hay <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a>. T\u1eeb <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_1_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN<\/a> c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i th\u1eeba \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0 thu\u1eadt ng\u1eef Mahayana, hay \u0110\u1ea1i th\u1eeba, ch\u1ec9 th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 khi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong b\u1ed9 kinh <a class=\"mw-redirect\" title=\"Di\u1ec7u ph\u00e1p li\u00ean hoa kinh\" href=\"\/wiki\/Di%E1%BB%87u_ph%C3%A1p_li%C3%AAn_hoa_kinh\">Di\u1ec7u Ph\u00e1p Li\u00ean Hoa<\/a>. N\u00f3i chung, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i th\u1eeba c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 t\u1ef1 do h\u01a1n c\u00e1c ph\u00e9p t\u1eafc r\u00e0ng bu\u1ed9c c\u1ee7a Ti\u1ec3u th\u1eeba (<i>Hinayana<\/i>). \u0110\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3<\/a>, kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0110\u1ea1i th\u1eeba m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng qua c\u00e1c tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u1ee7a b\u1ed3 t\u00e1t <a title=\"Long Th\u1ee5\" href=\"\/wiki\/Long_Th%E1%BB%A5\">Long Th\u1ecd<\/a> trong <a title=\"Trung lu\u1eadn\" href=\"\/wiki\/Trung_lu%E1%BA%ADn\">Trung Lu\u1eadn<\/a> (hay Trung Qu\u00e1n Lu\u1eadn), ch\u1ee9ng minh <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kh\u00f4ng t\u00ednh\" href=\"\/wiki\/Kh%C3%B4ng_t%C3%ADnh\">t\u00ednh kh\u00f4ng<\/a> c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt. C\u00e1c \u00fd n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Long Th\u1ecd khai tri\u1ec3n. B\u00ean trong \u0110\u1ea1i th\u1eeba, l\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i kh\u00e1c nh\u01b0 l\u00e0 <a title=\"Trung qu\u00e1n t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Trung_qu%C3%A1n_t%C3%B4ng\">Trung qu\u00e1n t\u00f4ng<\/a>, <a title=\"Duy th\u1ee9c t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Duy_th%E1%BB%A9c_t%C3%B4ng\">Duy th\u1ee9c t\u00f4ng<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Kim c\u01b0\u01a1ng th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%ABa\">Ph\u1eadt gi\u00e1o M\u1eadt t\u00f4ng<\/a> (<i>Vajrayana<\/i>), c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>, Ph\u1eadt gi\u00e1o Kim c\u01b0\u01a1ng th\u1eeba, <a class=\"new\" title=\"Ch\u00e2n ng\u00f4n b\u1ed9 (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ch%C3%A2n_ng%C3%B4n_b%E1%BB%99&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ph\u1eadt gi\u00e1o Ch\u00e2n ng\u00f4n<\/a>. M\u1eadt t\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng gi\u1eef b\u00ed m\u1eadt c\u00e1c th\u00f4ng tin n\u00ean kh\u00f3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a t\u00f4ng ph\u00e1i n\u00e0y. M\u1eadt t\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o kho\u1ea3ng <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a>, hay ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n l\u00e0 <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a>. M\u1eadt t\u00f4ng c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ph\u00e1p m\u00f4n th\u1ef1c h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1c <a class=\"new\" title=\"Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n (M\u1eadt T\u00f4ng) (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_(M%E1%BA%ADt_T%C3%B4ng)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n<\/a> hay ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n thi\u1ec7n x\u1ea3o, trong \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m <a title=\"M\u1ea1n-\u0111\u00e0-la\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%A1n-%C4%91%C3%A0-la\">M\u1ea1n \u0111\u00e0 la<\/a>, <a title=\"Ch\u00e2n ng\u00f4n\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%A2n_ng%C3%B4n\">Ch\u00e2n ng\u00f4n<\/a>, <a title=\"Th\u1ee7 \u1ea5n\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BB%A7_%E1%BA%A5n\">\u1ea4n<\/a>, <a title=\"Th\u1ea7n th\u1ec3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%A7n_th%E1%BB%83\">Th\u1ea7n th\u1ec3<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Ng\u0169 tr\u00ed nh\u01b0 lai (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ng%C5%A9_tr%C3%AD_nh%C6%B0_lai&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ng\u0169 tr\u00ed nh\u01b0 lai<\/a> (<i>Dhyani-Buddha<\/i>), <a title=\"Ch\u1ee7ng t\u1eed\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%AD\">Ch\u1ee7ng t\u1eed<\/a>, <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1ee7 \u1ea5n\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%A7_%E1%BA%A5n\">\u0110\u1ea1i th\u1ee7 \u1ea5n<\/a>, <a title=\"Kim c\u01b0\u01a1ng ch\u1eed\" href=\"\/wiki\/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng_ch%E1%BB%AD\">Kim c\u01b0\u01a1ng ch\u1eed<\/a> v\u00e0 <a title=\"Ki\u1ec1n tr\u00f9y\" href=\"\/wiki\/Ki%E1%BB%81n_tr%C3%B9y\">Ki\u1ec1n tr\u00f9y<\/a> (<i>Ghanta<\/i> &#8211; chu\u00f4ng nh\u1ecf).<br \/>Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng kinh \u0111i\u1ec3n M\u1eadt t\u00f4ng r\u1ea5t kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft h\u1ebft. Trong \u0111\u00f3, c\u1ea7n k\u1ec3 \u0111\u1ebfn <a title=\"\u0110\u1ea1i Nh\u1eadt kinh\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_Nh%E1%BA%ADt_kinh\">\u0110\u1ea1i Nh\u1eadt kinh<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Kim C\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ec9nh kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kim_C%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%89nh_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kim C\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ec9nh kinh<\/a>, <a class=\"new\" title=\"T\u00f4 T\u1ea5t \u0110\u1ecba kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=T%C3%B4_T%E1%BA%A5t_%C4%90%E1%BB%8Ba_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">T\u00f4 T\u1ea5t \u0110\u1ecba kinh<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Du k\u1ef3 kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Du_k%E1%BB%B3_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Du k\u1ef3 kinh<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Y\u1ebfu l\u01b0\u1ee3c ni\u00eam t\u1ee5ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_l%C6%B0%E1%BB%A3c_ni%C3%AAm_t%E1%BB%A5ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Y\u1ebfu l\u01b0\u1ee3c ni\u00eam t\u1ee5ng<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"C.C3.A1c_t.C3.B4ng_ph.C3.A1i_kh.C3.A1c\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_t\u00f4ng_ph\u00e1i_kh\u00e1c\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i kh\u00e1c<\/span><\/h3>\n<ul>\n<li><a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 t\u00f4ng<\/a> hay T\u1ecbnh th\u1ed5 t\u00f4ng (\u6de8\u571f\u5b97), c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">Li\u00ean t\u00f4ng<\/a> xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o gi\u1eefa <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 4\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 4<\/a> t\u1eeb s\u1ef1 truy\u1ec1n b\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 s\u01b0 <a title=\"Hu\u1ec7 Vi\u1ec5n\" href=\"\/wiki\/Hu%E1%BB%87_Vi%E1%BB%85n\">Hu\u1ec7 Vi\u1ec5n<\/a>. T\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n trong <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> nh\u01b0ng t\u1edbi khi sang <a title=\"T\u00ean g\u1ecdi Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Hoa<\/a>, n\u00f3 \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh m\u1ed9t t\u00f4ng ph\u00e1i l\u1edbn c\u1ee7a <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a>.<br \/>Kinh \u0111i\u1ec3n ph\u00e1i n\u00e0y ph\u1ea7n ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1c kinh <a class=\"mw-redirect\" title=\"A di \u0111\u00e0 kinh\" href=\"\/wiki\/A_di_%C4%91%C3%A0_kinh\">V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd<\/a>, <a title=\"Qu\u00e1n V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd kinh\" href=\"\/wiki\/Qu%C3%A1n_V%C3%B4_L%C6%B0%E1%BB%A3ng_Th%E1%BB%8D_kinh\">Qu\u00e1n V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"A di \u0111\u00e0 kinh\" href=\"\/wiki\/A_di_%C4%91%C3%A0_kinh\">kinh A Di \u0110\u00e0<\/a>, c\u1ed9ng v\u1edbi lu\u1eadn <a class=\"new\" title=\"V\u00e3ng sinh T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C3%A3ng_sinh_T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99&amp;action=edit&amp;redlink=1\">V\u00e3ng sinh T\u1ecbnh \u0111\u1ed9<\/a>. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p tu h\u1ecdc c\u00f3 3 nguy\u00ean t\u1eafc: <a title=\"T\u00edn (Ph\u1eadt gi\u00e1o)\" href=\"\/wiki\/T%C3%ADn_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)\">T\u00edn<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Nguy\u1ec7n (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Nguy%E1%BB%87n&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Nguy\u1ec7n<\/a> v\u00e0 <a title=\"H\u00e0nh (Ph\u1eadt gi\u00e1o)\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0nh_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)\">H\u00e0nh<\/a>. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i d\u1ec5 tu h\u1ecdc n\u00ean \u1edf <a title=\"\u0110\u00f4ng \u00c1\" href=\"\/wiki\/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81\">\u0110\u00f4ng<\/a> v\u00e0 <a title=\"Nam \u00c1\" href=\"\/wiki\/Nam_%C3%81\">Nam \u00c1<\/a> c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u Ph\u1eadt t\u1eed trong v\u00f9ng theo t\u00f4ng n\u00e0y, nh\u1ea5t l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn tu\u1ed5i.<\/li>\n<li><a title=\"Thi\u1ec1n t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng\">Thi\u1ec1n t\u00f4ng<\/a> (\u79aa\u5b97, <i>Zen<\/i>). Thi\u1ec1n l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p tu t\u1eadp c\u00f3 t\u1eeb khi Th\u00edch Ca truy\u1ec1n gi\u1ea3ng. T\u00f4ng ph\u00e1i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c <a title=\"B\u1ed3-\u0111\u1ec1-\u0111\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81-%C4%91%E1%BA%A1t-ma\">B\u1ed3 \u0110\u1ec1 \u0110\u1ea1t Ma<\/a> \u0111em sang Trung Hoa v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a>. \u0110\u1ebfn \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 8<\/a> th\u00ec Thi\u1ec1n t\u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 l\u1edbn m\u1ea1nh s\u00e2u r\u1ed9ng h\u01a1n c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i kh\u00e1c. Thi\u1ec1n t\u00f4ng c\u0169ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e1nh c\u1ee7a <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a>. Tuy nhi\u00ean, ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch tu h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5n m\u1ea1nh l\u00e0 vi\u1ec7c t\u1ef1 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 ph\u00e1 b\u1ecf c\u00e1c \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn ch\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c kinh nghi\u1ec7m hay l\u1ec1 l\u1ed1i suy di\u1ec5n c\u0169 c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n \u0111\u1ec3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp ch\u1ee9ng nghi\u1ec7m ch\u00e2n l\u00fd. Do s\u1ef1 l\u1edbn m\u1ea1nh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, Thi\u1ec1n t\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c chia ra th\u00e0nh nhi\u1ec1u t\u00f4ng ph\u00e1i nh\u1ecf, quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 <a title=\"L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%A2m_T%E1%BA%BF_t%C3%B4ng\">L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng<\/a> v\u00e0 <a title=\"T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A0o_%C4%90%E1%BB%99ng_t%C3%B4ng\">T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng<\/a>.<\/li>\n<li>Ngo\u00e0i ra c\u00e1c b\u1ed9 ph\u00e1i kh\u00e1c t\u1ea7m m\u1ee9c nh\u1ecf h\u01a1n \u0111\u00e1ng k\u1ec3 l\u00e0 <a title=\"Lu\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Lu%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">Lu\u1eadt t\u00f4ng<\/a> (<i>Vinaya<\/i>), <a title=\"Duy th\u1ee9c t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Duy_th%E1%BB%A9c_t%C3%B4ng\">Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng<\/a>, <a title=\"Thi\u00ean Thai t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%C3%AAn_Thai_t%C3%B4ng\">Thi\u00ean Thai t\u00f4ng<\/a>, <a title=\"Hoa Nghi\u00eam t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Hoa_Nghi%C3%AAm_t%C3%B4ng\">Hoa Nghi\u00eam t\u00f4ng<\/a> hay <a title=\"Hoa Nghi\u00eam t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Hoa_Nghi%C3%AAm_t%C3%B4ng\">Hi\u1ec1n Th\u1ee7 t\u00f4ng<\/a>, <a title=\"Th\u00e0nh th\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A0nh_th%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">Th\u00e0nh Th\u1eadt t\u00f4ng<\/a> v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ch\u00e2n Ng\u00f4n T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%A2n_Ng%C3%B4n_T%C3%B4ng\">Ch\u00e2n Ng\u00f4n t\u00f4ng<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\"C.C3.A1c_di_t.C3.ADch_v.C3.A0_trung_t.C3.A2m_Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o\"><\/span><span id=\"C\u00e1c_di_t\u00edch_v\u00e0_trung_t\u00e2m_Ph\u1eadt_gi\u00e1o\" class=\"mw-headline\">C\u00e1c di t\u00edch v\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/h2>\n<h3><span id=\".E1.BA.A4n_.C4.90.E1.BB.99\"><\/span><span id=\"\u1ea4n_\u0110\u1ed9\" class=\"mw-headline\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg\/200px-Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg\/300px-Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/86\/Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg\/400px-Bodhgaya_3639645087_6139b3fd99_t.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3000\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\n\u0110\u1ea1i th\u00e1p Gi\u00e1c Ng\u1ed9 t\u1ea1i th\u00e1nh \u0111\u1ecba <span dir=\"auto\">Bodh Gaya<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>L\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. C\u00e1c trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 ra \u0111\u1eddi ngay t\u1eeb th\u1eddi B\u1ed5n S\u01b0 Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni truy\u1ec1n \u0111\u1ea1o v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh v\u00e0o th\u1eddi vua Asoka. Ng\u00e0y nay, nh\u1eefng di t\u00edch quan tr\u1ecdng \u1edf <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> l\u00e0:<\/p>\n<ul>\n<li><b><a title=\"Bodh Gaya\" href=\"\/wiki\/Bodh_Gaya\">B\u1ed3-\u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1o tr\u00e0ng<\/a><\/b> (<i>BodhGaya<\/i>). \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 Th\u00edch Ca \u0111\u00e3 ng\u1ed3i thi\u1ec1n v\u00e0 th\u00e0nh \u0111\u1ea1o. <a class=\"new\" title=\"Alexander Cunningham (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Alexander_Cunningham&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Alexander Cunningham<\/a> v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9ng s\u1ef1 \u0111\u00e3 t\u00ecm ra c\u00e1c ch\u1ee9ng t\u00edch v\u1ec1 c\u00e1c c\u1ed9t tr\u1ee5 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o tr\u00e0ng n\u00e0y v\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 1880. Th\u00e1p B\u1ed3 \u0110\u1ec1 ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng l\u1ea1i t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a>. Bodh Gaya c\u00e1ch th\u00e0nh ph\u1ed1 Gaya 12\u00a0km b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 qua ng\u00f5 Gaya b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0ng kh\u00f4ng hay d\u00f9ng xa l\u1ed9 Deli-Calcuta.<\/li>\n<li><b>Sarnath<\/b>, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 <b>Mrigadava<\/b> (<i>Deer park<\/i>). \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 Ph\u1eadt b\u1eaft \u0111\u1ea7u thuy\u1ebft gi\u1ea3ng gi\u00e1o l\u00fd cho 5 anh em Ki\u1ec1u Tr\u1ea7n Nh\u01b0 (v\u01b0\u1eddn L\u1ed9c Uy\u1ec3n). Di t\u00edch c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i l\u00e0 th\u00e1p Dhamekh \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o <a title=\"\u0110\u1ebf qu\u1ed1c Gupta\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Gupta\">tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Gupta<\/a> th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 6 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean. (Ch\u1eef Ph\u1ea1n <i>dharmekh<\/i> ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00e1p.)<br \/>Sarnath ch\u1ec9 c\u00e1ch Varanasi \u1edf Uttar Pradesh kho\u1ea3ng 8\u00a0km v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 t\u1eeb Varanasi b\u1edfi \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0ng kh\u00f4ng, hay xe l\u1eeda.<\/li>\n<li><b>Kusinagara<\/b> \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 Ph\u1eadt nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n. Qua c\u00e1c khai qu\u1eadt th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c m\u1ea3nh v\u1ee1 c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng ph\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9t tr\u1ee5 m\u00e0 vua Asoka \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng. N\u01a1i n\u00e0y ng\u00e0y nay l\u00e0 Kasia, thu\u1ed9c v\u1ec1 Deoria c\u1ee7a bang Utta Pradesh.<\/li>\n<li>Trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o <b>Nalanda<\/b>. \u0110\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. Nalanda n\u1eb1m c\u00e1ch Patna 90\u00a0km. c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn Patna b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0ng kh\u00f4ng hay \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. Sau \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn Nalanda b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng t\u00e0u ho\u1ea3. Tr\u1ea1m Nalanda n\u1eb1m tr\u00ean nh\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Bhaktiyarpur-Rajgir trong ph\u1ea7n Eastern Railway. Ho\u1eb7c t\u1eeb Patna, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng xe bus \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn Nalanda.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Sri_Lanka_.28T.C3.ADch_Lan.29\"><\/span><span id=\"Sri_Lanka_(T\u00edch_Lan)\" class=\"mw-headline\">Sri Lanka (T\u00edch Lan)<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Zahntempel_Kandy.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Zahntempel_Kandy.jpg\/200px-Zahntempel_Kandy.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Zahntempel_Kandy.jpg\/300px-Zahntempel_Kandy.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/42\/Zahntempel_Kandy.jpg\/400px-Zahntempel_Kandy.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"2048\" data-file-height=\"1536\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCh\u00f9a Kandy, Sri Lanka, t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n l\u00e0 n\u01a1i ch\u1ee9a x\u00e1 l\u1ee3i r\u0103ng Ph\u1eadt.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u1ede <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">Sri Lanka<\/a> c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e1c di t\u00edch Ph\u1eadt gi\u00e1o. Quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t bao g\u1ed3m.<\/p>\n<ul>\n<li><b>Anuradhapura<\/b>: \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u1ed1 \u0111\u00f4 c\u1ee7a Sri Lanka (th\u1eddi \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a>, hay Ceylon) c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u di t\u00edch Ph\u1eadt gi\u00e1o. Trong s\u1ed1 \u0111\u00f3, \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd><b>C\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1<\/b> \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft c\u00e0nh t\u1eeb c\u00e2y <a class=\"mw-disambig\" title=\"B\u1ed3 \u0111\u1ec1 (\u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng)\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%81_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)\">b\u1ed3 \u0111\u1ec1<\/a> g\u1ed1c n\u01a1i m\u00e0 Th\u00edch Ca \u0111\u00e3 th\u00e0nh \u0111\u1ea1o. C\u00e2y n\u00e0y c\u00f3 tu\u1ed5i th\u1ecd h\u01a1n 2100 n\u0103m. C\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1 ch\u00ednh \u1edf \u1ea4n \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e1nh b\u1ed3 \u0111\u1ec1 hi\u1ec7n t\u1ea1i chi\u1ebft ra v\u1ec1 c\u00e1c n\u01a1i kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1 con n\u00e0y.<\/dd>\n<dd>\u0110\u1ec1n <b>Thuparama<\/b>, \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u00f4i \u0111\u1ec1n c\u1ed5 nh\u1ea5t c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Sri Lanka, x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_3_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN<\/a> d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i vua Devanmpiyatissa. \u0110\u1ec1n n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u1ee5n x\u01b0\u01a1ng vai ph\u1ea3i c\u1ee7a Ph\u1eadt. Ng\u00f4i \u0111\u1ec1n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu v\u00e0 x\u00e2y l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n. Ng\u00f4i \u0111\u1ec1n hi\u1ec7n t\u1ea1i l\u00e0 phi\u00ean b\u1ea3n n\u0103m <a title=\"1862\" href=\"\/wiki\/1862\">1862<\/a>.<\/dd>\n<dd>Khu \u0111\u1ec1n <b>Ruvanveli<\/b> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y c\u1ea5t b\u1edfi vua Dutugemunu v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_2_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2 TCN<\/a>. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ki\u1ebfn tr\u00fac kh\u1ed5ng l\u1ed3 cao 103 m\u00e9t v\u00e0 chi\u1ebfm chu vi 286 m\u00e9t. Khu di t\u00edch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 20\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20\">th\u1ebf k\u1ec9 20<\/a> v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c ch\u1ebf theo \u0111\u00fang k\u00edch th\u01b0\u1edbc ban \u0111\u1ea7u.<\/dd>\n<dd><b>Anuradhapura<\/b>, c\u00e1ch Colombo 250 km v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc. T\u1eeb Colombo c\u00f3 nhi\u1ec1u chuy\u1ebfn xe bu\u00fdt Colombo-Anuradhapura m\u1ed7i ng\u00e0y. Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n t\u00e0u ho\u1ea3 t\u1eeb Colombo \u0111\u1ebfn Anuradhapura c\u0169ng c\u00f3.<\/dd>\n<\/dl>\n<ul>\n<li>T\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt ng\u1ed3i thi\u1ec1n <i>Lord Buddha<\/i> t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf <b>Polonnaruwa<\/b>. T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c v\u00e0o th\u00e0nh n\u00fai \u0111\u00e1 b\u1eb1ng granit v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 12 (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_12&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 12<\/a> cao 14 m\u00e9t. G\u1ea7n \u0111\u00f3, c\u0169ng c\u00f3 hai kh\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh s\u01b0 Anan \u0111\u1ee9ng khoanh tay b\u00ean c\u1ea1nh Th\u00edch Ca t\u1ecbch di\u1ec7t trong t\u01b0 th\u1ebf n\u1eb1m. Polonnaruwa n\u1eb1m \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng Sigiriya, t\u1ed1n ch\u1eebng 1,5 gi\u1edd \u0111i xe bu\u00fdt.<\/li>\n<li>Qu\u1ea7n th\u1ec3 t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 tranh Ph\u1eadt trong c\u00e1c hang \u0111\u1ed9ng \u1edf <b>Dabulla<\/b>. \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n c\u1ee7a vua Valagam Bahu \u1edf <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_1_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN<\/a>. T\u1ed5ng c\u1ed9ng h\u01a1n 80 hang \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c s\u01b0 th\u1eddi \u0111\u00f3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 t\u1ecda thi\u1ec1n. 5 trong t\u1ed5ng s\u1ed1 c\u00e1c hang n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 tranh Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ebfn t\u1ea1o v\u00e0o th\u1eddi gian \u0111\u00f3. Dambulla n\u1eb1m c\u00e1ch Kandy 72\u00a0km v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng b\u1eafc v\u00e0 c\u00e1ch Anuradhapura 64\u00a0km v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng nam tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng n\u1ed1i hai th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y. T\u1eeb \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i \u0111i b\u1ed9 l\u00ean cao 150 m\u00e9t qua c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u00e1 tr\u1ecdc. N\u00ean mang theo d\u00f9 khi th\u0103m vi\u1ebfng.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Nepal\" class=\"mw-headline\">Nepal<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/93\/Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg\/200px-Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/93\/Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg\/300px-Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/93\/Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg\/400px-Eternal_peace_flame_Lumbini.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"1024\" data-file-height=\"768\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nTh\u00e1nh \u0111\u1ecba Lumbini<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><a title=\"Nepal\" href=\"\/wiki\/Nepal\">Nepal<\/a> c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o quan tr\u1ecdng nh\u01b0:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Lumbini<\/b>, n\u01a1i Ph\u1eadt Th\u00edch Ca ra \u0111\u1eddi. V\u00f9ng di t\u00edch t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf h\u01b0\u1edbng T\u00e2y Nam l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng \u1edf ch\u00e2n c\u1ee7a r\u1eb7ng n\u00fai Churia (xem th\u00eam b\u1ea3n \u0111\u1ed3 trong b\u00e0i <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni<\/a>). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecba danh n\u00e0y. M\u00e3i \u0111\u1ebfn <a title=\"1 th\u00e1ng 12\" href=\"\/wiki\/1_th%C3%A1ng_12\">1 th\u00e1ng 12<\/a> n\u0103m <a title=\"1886\" href=\"\/wiki\/1886\">1886<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95\">nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5<\/a> <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c\">ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c<\/a> Dr. <a class=\"new\" title=\"Alois A. Fuhrer (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Alois_A._Fuhrer&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Alois A. Fuhrer<\/a> m\u1edbi t\u00ecm th\u1ea5y c\u1ed9t th\u00e1p c\u1ee7a vua Asoka ghi l\u1ea1i l\u00e0m x\u00e1c nh\u1eadn n\u01a1i ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni.<br \/>\u0110\u1ec3 \u0111\u1ebfn Lumbini, d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0ng kh\u00f4ng t\u1eeb Kathmandu t\u1edbi Bhairawa. T\u1eeb n\u01a1i n\u00e0y c\u00f3 c\u00e1c lo\u1ea1i xe bu\u00fdt hay taxi \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn Lumbini c\u00e1ch \u0111\u00f3 22\u00a0km.<\/li>\n<li><b>Kathmandu<\/b>: \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 m\u00e0 c\u00f3 kho\u1ea3ng 1\/3 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo Ph\u1eadt gi\u00e1o. \u0110\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u00fd c\u00f3:<\/li>\n<\/ul>\n<dl>\n<dd>Th\u00e1p <b>Swayambhunath<\/b> (c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;t\u1ef1 t\u1ea1i&#8221;) \u1edf Kathmandu. N\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y c\u1ee7a trung t\u00e2m th\u00e0nh ph\u1ed1. Th\u00e1p n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 2000 n\u0103m tu\u1ed5i. Th\u00e1p n\u00e0y n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u1ec9nh c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ed3i cao 77 m\u00e9t v\u00e0 c\u00f3 350 b\u1eadc thang \u0111i b\u1ed9. \u0110\u1ec9nh th\u00e1p l\u00e0 c\u00e1c khung thi\u1ebfp v\u00e0ng c\u1ee7a c\u00e1c m\u1eaft Ph\u1eadt nh\u00ecn v\u1ec1 b\u1ed1n ph\u00eda. Gi\u1eefa hai m\u1eaft th\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u00eam m\u1eaft th\u1ee9 3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho kh\u1ea3 n\u0103ng thi\u00ean nh\u00e3n th\u00f4ng.<\/dd>\n<dd>Th\u00e1p <b>Bodhnath<\/b> (hay Boudhanath) \u1edf Kathmandu. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u00e1p l\u1edbn nh\u1ea5t <a title=\"Nam \u00c1\" href=\"\/wiki\/Nam_%C3%81\">Nam \u00c1<\/a> c\u00e1ch 5 km v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng c\u1ee7a Katmandu. \u0110\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 trung t\u00e2m <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a> quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t b\u00ean ngo\u00e0i <a title=\"T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>. Trong khu\u00f4n vi\u00ean c\u1ee7a th\u00e1p c\u00f3 35 thi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng. Th\u00e1p c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 14<\/a>.<\/dd>\n<dd>C\u00f3 m\u1ed9t \u00edt \u0111\u01b0\u1eddng bay \u0111\u1ebfn Kathmandu. S\u00e2n bay qu\u1ed1c t\u1ebf \u1edf \u0111\u00f3 l\u00e0 Tribhuvan.<\/dd>\n<\/dl>\n<h3><span id=\"Afghanistan_.28A_Ph.C3.BA_H.C3.A3n.29\"><\/span><span id=\"Afghanistan_(A_Ph\u00fa_H\u00e3n)\" class=\"mw-headline\">Afghanistan (A Ph\u00fa H\u00e3n)<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a title=\"\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t:\u0110\u01b0\u1eddng d\u1eabn t\u1eadp tin\/B\u00e2miy\u00e2n (grand Boudha).jpg\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_d%E1%BA%ABn_t%E1%BA%ADp_tin\/B%C3%A2miy%C3%A2n_(grand_Boudha).jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Buddha_of_Bamiyan.jpg\/200px-Buddha_of_Bamiyan.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Buddha_of_Bamiyan.jpg\/300px-Buddha_of_Bamiyan.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/46\/Buddha_of_Bamiyan.jpg\/400px-Buddha_of_Bamiyan.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"307\" data-file-width=\"508\" data-file-height=\"780\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nT\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt t\u1ea1c v\u00e0o n\u00fai \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u1edf Bamiyan<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a> n\u1eb1m tr\u00ean <a title=\"Con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a\" href=\"\/wiki\/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a\">con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a<\/a> (<i>the Silk Road<\/i>), \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 huy\u1ebft m\u1ea1ch giao th\u01b0\u01a1ng \u00c1-\u00c2u trong l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt tr\u01b0\u1edbc khi truy\u1ec1n sang <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung qu\u1ed1c<\/a> c\u0169ng \u0111\u00e3 lan \u0111\u1ebfn x\u1ee9 n\u00e0y t\u1eeb r\u1ea5t s\u1edbm, kho\u1ea3ng <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_2_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2 TCN<\/a>. Vua Kaniska, m\u1ed9t Ph\u1eadt t\u1eed, \u0111\u00e3 cai tr\u1ecb Afghanistan t\u1eeb <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_1_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1 TCN<\/a>. \u0110\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3<\/a>, th\u1eddi \u0111\u1ea1i vua Asoka, th\u00ec Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u0111\u00e2y tr\u1edf n\u00ean h\u01b0ng th\u1ecbnh. M\u1ed9t trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o quan tr\u1ecdng h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0o cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a> t\u1ea1i n\u01a1i n\u00e0y l\u00e0 Gandhara.<\/p>\n<p><b>Grandhara<\/b> l\u00e0 m\u1ed9t trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o r\u1ea5t l\u1edbn. Ngh\u1ec7 thu\u1eadt Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec9nh cao. C\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 ch\u00ednh c\u1ee7a v\u0103n minh Granhara bao g\u1ed3m Zaranj, Bamiyan, Paktia, Kabul, Zabul, v\u00e0 Peshawar. M\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh ngh\u1ec7 thu\u1eadt Ph\u1eadt gi\u00e1o ti\u00eau bi\u1ec3u l\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt t\u1ea1c v\u00e0o n\u00fai \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u1edf Bamiyan. C\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng kho\u1ea3ng <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 2\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2\">th\u1ebf k\u1ec9 2<\/a>&#8211;<a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 5\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5\">5<\/a>. Pho t\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn nh\u1ea5t cao kho\u1ea3ng 52 m\u00e9t (pho nh\u1ecf h\u01a1n cao 35 m\u00e9t). Ngh\u1ec7 thu\u1eadt n\u00e0y ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ki\u1ebfn tr\u00fac v\u0103n ho\u00e1 c\u1ee7a Hy L\u1ea1p, Ba T\u01b0, Trung v\u00e0 Nam \u00c1. C\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y m\u1ed9t l\u1ea7n b\u1edfi Hephthalites (<i>White Huns<\/i>, <i>Yanda<\/i>, \u538c\u54d2) v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a>. L\u1ea7n \u0111\u00f3, pho t\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn nh\u1ea5t v\u1eabn c\u00f2n. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00ednh quy\u1ec1n H\u1ed3i gi\u00e1o c\u1ef1c \u0111oan <a title=\"Taliban\" href=\"\/wiki\/Taliban\">Taliban<\/a> ph\u00e1 h\u1ee7y ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0o th\u00e1ng 3 n\u0103m <a title=\"2001\" href=\"\/wiki\/2001\">2001<\/a>.<br \/>Ngo\u00e0i ra, trong n\u0103m <a title=\"1994\" href=\"\/wiki\/1994\">1994<\/a> th\u00ec th\u01b0 vi\u1ec7n qu\u1ed1c gia Anh c\u00f4ng b\u1ed1 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t di ch\u1ec9 kinh Ph\u1eadt c\u1ed5 l\u1ea5y t\u1eeb Grandhara bao g\u1ed3m nhi\u1ec1u m\u1ea3nh g\u1ed1m. Ti\u1ebfp sau \u0111\u00f3, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Washington (<a title=\"Hoa K\u1ef3\" href=\"\/wiki\/Hoa_K%E1%BB%B3\">Hoa K\u1ef3<\/a>) v\u00e0o th\u00e1ng 8 n\u0103m <a title=\"2002\" href=\"\/wiki\/2002\">2002<\/a> c\u0169ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam 8 m\u1ea3nh v\u1ee1 c\u1ee7a c\u00f9ng m\u1ed9t di ch\u1ec9 n\u00e0y. Vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u gi\u1ea3i m\u00e3 n\u1ed9i dung \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh trong nhi\u1ec1u n\u0103m qua v\u00e0 \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1eeb t\u1eeb.<\/p>\n<h3><span id=\"T.C3.A2y_T.E1.BA.A1ng\"><\/span><span id=\"T\u00e2y_T\u1ea1ng\" class=\"mw-headline\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Potala.JPG\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Potala.JPG\/200px-Potala.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Potala.JPG\/300px-Potala.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0a\/Potala.JPG\/400px-Potala.JPG 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"3488\" data-file-height=\"2616\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCung \u0111i\u1ec7n <b>Potala, n\u01a1i t\u1eebng l\u00e0 ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a \u0110\u1ea1t Lai L\u1ea1t Ma<\/b><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><a title=\"T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a> l\u00e0 qu\u1ed1c gia m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc khi b\u1ecb <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Qu\u1ed1c<\/a> chi\u1ebfm (<a title=\"1951\" href=\"\/wiki\/1951\">1951<\/a>) c\u00f3 h\u01a1n 99% d\u00e2n s\u1ed1 theo Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u00e0 \u0111a s\u1ed1 l\u00e0 <a title=\"M\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">M\u1eadt t\u00f4ng<\/a>. Th\u1ee7 \u0111\u00f4 T\u00e2y T\u1ea1ng l\u00e0 <a title=\"Lhasa\" href=\"\/wiki\/Lhasa\">Lhasa<\/a> v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o quan tr\u1ecdng. Sau khi b\u1ecb chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng, h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ch\u00f9a chi\u1ec1n b\u1ecb ti\u00eau h\u1ee7y v\u00e0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u di s\u1ea3n qu\u00fd li\u00ean quan t\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u0111\u00e2y b\u1ecb c\u01b0\u1edbp ph\u00e1 nghi\u00eam tr\u1ecdng. S\u1ed1 di t\u00edch c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i hi\u1ec7n nay thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u00e0nh ph\u1ed1 Lhasa<br \/><b>Lhasa<\/b> Th\u00e0nh ph\u1ed1 \u1edf \u0111\u1ed9 cao g\u1ea7n 3700 m\u00e9t n\u00e0y c\u00f3 t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a> v\u00e0 ngay t\u1eeb khi th\u00e0nh l\u1eadp n\u00f3 \u0111\u00e3 dung n\u1ea1p Ph\u1eadt gi\u00e1o. Hai \u0111\u1ecba danh c\u00f2n gi\u1eef l\u1ea1i v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh quy\u1ec1n Trung Qu\u1ed1c tr\u00f9ng tu cho m\u1ee5c ti\u00eau du l\u1ecbch l\u00e0 \u0111\u1ec1n Jokhan v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Potala<br \/>Ch\u00f9a <b>Jokhan<\/b> (hay \u0110\u1ea1i Chi\u00eau) ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a b\u1ed9 ph\u00e1i Shakya (Th\u00edch Ca) thu\u1ed9c M\u1eadt t\u00f4ng. Tr\u00ean \u0111\u1ec9nh ch\u00f9a c\u00f3 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng b\u00e1nh xe Ph\u00e1p Lu\u00e2n. Ng\u00f4i ch\u00f9a l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u1edbi 3 t\u1ea7ng b\u00ean trong ph\u1ee7 \u0111\u1ea7y b\u1edfi c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt. \u0110\u00e1ng k\u1ec3 nh\u1ea5t l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng Jowo Shakya (Th\u00edch Ca khi 12 tu\u1ed5i). N\u01a1i n\u00e0y l\u00e0 trung t\u00e2m cho h\u00e0ng tr\u0103m ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y T\u1ea1ng \u0111\u1ebfn h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng.<br \/>\u0110i\u1ec7n <b>Potala<\/b>, ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;th\u00e1nh \u0111\u1ecba Ph\u1eadt gi\u00e1o&#8221;, l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u0110\u1ea1t-l\u1ea1i L\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1t-l%E1%BA%A1i_L%E1%BA%A1t-ma\">Dalai Lama<\/a> tr\u00fa ng\u1ee5. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>. \u0110i\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y c\u1ea5t t\u1eeb th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7. D\u00e1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 ki\u1ebfn tr\u00fac \u0111\u00e3 tr\u00f9ng tu v\u00e0o th\u1eddi gian c\u1ee7a Dalai Lama th\u1ee9 5. \u0110i\u1ec7n n\u00e0y c\u00f3 13 t\u1ea7ng cao 117 m\u00e9t g\u1ed3m g\u1ea7n 1000 ph\u00f2ng l\u00e0 n\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c ng\u00e0y x\u01b0a c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n T\u00e2y T\u1ea1ng.<\/p>\n<h3><span id=\"Mi.E1.BA.BFn_.C4.90i.E1.BB.87n\"><\/span><span id=\"Mi\u1ebfn_\u0110i\u1ec7n\" class=\"mw-headline\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/span><\/h3>\n<p><a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a>, nay l\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Myanma<\/a>, l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia m\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn r\u1ea5t s\u1edbm. Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 <a title=\"Qu\u1ed1c gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Qu%E1%BB%91c_gi%C3%A1o\">qu\u1ed1c gi\u00e1o<\/a> c\u1ee7a x\u1ee9 n\u00e0y. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 du nh\u1eadp x\u1ee9 n\u00e0y t\u1eeb khi Ph\u1eadt Th\u00edch Ca c\u00f2n s\u1ed1ng. Hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 Ph\u1eadt t\u1eed theo <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 352px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Shwe_Dagon_Pagoda,_2011.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg\/350px-Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg\/525px-Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/36\/Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg\/700px-Shwe_Dagon_Pagoda%2C_2011.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"263\" data-file-width=\"3264\" data-file-height=\"2448\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nTh\u00e1p Shwedagon t\u1ea1i Yangon Myanma, to\u00e0n th\u00e2n th\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e1t v\u00e0ng \u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng l\u00ean \u0111\u1ebfn 30 t\u1ea5n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<ul>\n<li><b><a title=\"Yangon\" href=\"\/wiki\/Yangon\">Yangon<\/a><\/b> (hay <i>Rangoon<\/i>) v\u00e0 v\u00f9ng ph\u1ee5 c\u1eadn. \u0110\u00e2y l\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn c\u00f2n gi\u1eef l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i, trong \u0111\u00f3 c\u00f3:\n<ul>\n<li>Th\u00e1p <b>Shwedagon<\/b>: Ng\u00f4i \u0111\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ea5t t\u1ea1i \u0111\u00e2y, to\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e1t <a title=\"V\u00e0ng\" href=\"\/wiki\/V%C3%A0ng\">v\u00e0ng<\/a> v\u00e0 trang tr\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u g\u1ed7, \u0111\u00e1 qu\u00fd. Chu vi c\u1ee7a ng\u00f4i th\u00e1p l\u00e0 1.420 <a title=\"Foot\" href=\"\/wiki\/Foot\">feet<\/a> v\u00e0 cao 326 feet. Xung quanh c\u00f3 64 \u0111\u1ec1n nh\u1ecf. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng \u0111\u1ec1n n\u00e0y c\u00f3 h\u01a1n 2500 n\u0103m, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y t\u1eeb th\u1eddi Th\u00edch Ca c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf. \u0110\u1ed9 cao nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a ng\u00f4i \u0111\u1ec1n l\u00e0 66 feet nh\u01b0ng sau nhi\u1ec1u l\u1ea7n tr\u00f9ng tu n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9 cao hi\u1ec7n t\u1ea1i.<\/li>\n<li>Th\u00e1p <b>Sule<\/b>: Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, \u0111\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i c\u1ea5t gi\u1eef 8 s\u1ee3i t\u00f3c c\u1ee7a Ph\u1eadt <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni<\/a> t\u1eb7ng cho 2 \u0111\u1ec7 t\u1eed mang v\u1ec1 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n. Th\u00e1p c\u00f3 ti\u1ebft di\u1ec7n d\u1ea1ng b\u00e1t gi\u00e1c, nh\u00ecn xa g\u1ea7n gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1i chu\u00f4ng \u0111\u1eb7t \u00fap, cao 152 feet, l\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu v\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 1880.<\/li>\n<li>\u0110\u1ec1n <b>Botataung<\/b> (ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;m\u1ed9t ng\u00e0n s\u0129 quan&#8221;) \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng g\u1ea7n nh\u01b0 c\u00f9ng l\u00fac v\u1edbi \u0111\u1ec1n Shwedagon. \u0110\u1ec1n cao 132 feet d\u00f9ng th\u1edd t\u00f3c Ph\u1eadt.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Th\u00e0nh ph\u1ed1 <b>Bago<\/b>, 80\u00a0km b\u1eafc Yangon l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00f3ng \u0111\u00f4 c\u1ee7a 42 v\u1ecb vua tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Bago. N\u01a1i n\u00e0y c\u00f3 nh\u1eefng di t\u00edch quan tr\u1ecdng l\u00e0:\n<ul>\n<li>T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0i <b>Kyaik Pun<\/b> \u0111\u01b0\u1ee3c gh\u00e9p t\u1eeb 4 h\u00ecnh t\u1ea1c Ph\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u00ecn v\u1ec1 4 h\u01b0\u1edbng. N\u1eb1m g\u1ea7n d\u01b0\u1eddng n\u1ed1i Yangon-Bago. T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y b\u1edfi vua Zedi n\u0103m <a title=\"1467\" href=\"\/wiki\/1467\">1467<\/a> ch\u01b0a b\u1ecb hu\u1ef7 ho\u1ea1i.<\/li>\n<li>Ch\u00f9a <b>Shwemawdaw<\/b>, \u0111\u00e2y l\u00e0 ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u1ea5t Bago c\u00f3 h\u01a1n 1000 n\u0103m tu\u1ed5i, cao 114 m\u00e9t v\u00e0 c\u00f3 th\u1edd hai c\u1ecdng t\u00f3c Ph\u1eadt trong b\u1ea3o th\u00e1p.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o <b>Bagan<\/b>, hay <b>pagan<\/b>. Th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 n\u00e0y thu\u1ed9c mi\u1ec1n Trung Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda t\u1ea3 ng\u1ea1n <a title=\"S\u00f4ng Ayeyarwaddy\" href=\"\/wiki\/S%C3%B4ng_Ayeyarwaddy\">s\u00f4ng Irrawaddy<\/a>. \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 cho l\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u di ch\u1ec9 nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 ch\u00ednh y\u1ebfu l\u00e0 di ch\u1ec9 Ph\u1eadt gi\u00e1o. C\u00e1c vua \u1edf n\u01a1i \u0111\u00e2y t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 11\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11\">th\u1ebf k\u1ec9 11<\/a> t\u1edbi <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ec9 13<\/a> \u0111\u00e3 cho x\u00e2y h\u00e0ng ng\u00e0n ch\u00f9a th\u00e1p. Anawrahta (<a title=\"1044\" href=\"\/wiki\/1044\">1044<\/a>&#8211;<a title=\"1077\" href=\"\/wiki\/1077\">1077<\/a>), v\u1ecb vua \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t Ph\u1eadt t\u1eed ph\u00e1i Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 sau khi h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a> v\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n x\u1ee9 Bagan theo Ph\u1eadt gi\u00e1o. \u0110\u1ebfn n\u0103m <a title=\"1287\" href=\"\/wiki\/1287\">1287<\/a> th\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i n\u00e0y s\u1ee5p \u0111\u1ed5 b\u1edfi qu\u00e2n <a title=\"Nh\u00e0 Nguy\u00ean\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn\">M\u00f4ng C\u1ed5<\/a> v\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Bagan b\u1ecb xo\u00e1 s\u1ed5.<br \/>Nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng cho c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac Ph\u1eadt gi\u00e1o. Th\u00e1p Shwezigon, th\u00e1p duy nh\u1ea5t ph\u1ee7 v\u00e0ng, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh ki\u1ec3u m\u1eabu cho nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1n th\u00e1p sau n\u00e0y.\n<ul>\n<li>\u0110\u1ec1n <b>Ananda<\/b>, \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u00f4i \u0111\u1ec1n c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y b\u1edfi Kyansittha v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1090\" href=\"\/wiki\/1090\">1090<\/a>. N\u00f3 l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho n\u0103ng l\u1ef1c tr\u00ed hu\u1ec7 v\u00f4 bi\u00ean c\u1ee7a Ph\u1eadt. Ng\u00f4i th\u00e1p \u1edf trung t\u00e2m khu \u0111\u1ec1n c\u00f3 m\u1eb7t c\u1eaft ngang h\u00ecnh vu\u00f4ng, \u0111\u1ed9 cao 175 feet. Trong trung t\u00e2m c\u1ee7a kh\u1ed1i l\u00e0 4 \u1ea3nh Ph\u1eadt cao 31 feet quay v\u1ec1 b\u1ed1n h\u01b0\u1edbng ch\u00ednh: Kakusanda (<a title=\"Ph\u1eadt C\u00e2u L\u01b0u T\u00f4n\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_L%C6%B0u_T%C3%B4n\">Ph\u1eadt C\u00e2u L\u01b0u T\u00f4n<\/a>) h\u01b0\u1edbng B\u1eafc, Konagamana (<a title=\"Ph\u1eadt C\u00e2u Na H\u00e0m M\u00e2u Ni\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_C%C3%A2u_Na_H%C3%A0m_M%C3%A2u_Ni\">Ph\u1eadt C\u00e2u Na H\u00e0m M\u00e2u Ni<\/a>) h\u01b0\u1edbng \u0110\u00f4ng, Kassapa (<a title=\"Ph\u1eadt Ca Di\u1ebfp\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_Ca_Di%E1%BA%BFp\">Ph\u1eadt Ca Di\u1ebfp<\/a>) h\u01b0\u1edbng Nam v\u00e0 Gotama (<a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Ph\u1eadt C\u1ed3 \u0110\u00e0m<\/a>) h\u01b0\u1edbng T\u00e2y.<\/li>\n<li>Th\u00e1p <b>Maha Bodhi<\/b>, \u0111\u00e2y l\u00e0 ng\u00f4i th\u00e1p r\u1eadp l\u1ea1i theo khu\u00f4n m\u1eabu c\u1ee7a th\u00e1p Bodhgaya v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t c\u00f9ng t\u00ean &#8220;B\u1ed3 \u0110\u1ec1 \u0110\u1ea1o Tr\u00e0ng&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o tri\u1ec1u vua Nadaungmya (<a title=\"1211\" href=\"\/wiki\/1211\">1211<\/a>&#8211;<a title=\"1234\" href=\"\/wiki\/1234\">1234<\/a>). T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n, ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 x\u00e2y th\u00e1p n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi sang \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c h\u1ed3i l\u1ea1i ng\u00f4i b\u1ea3o th\u00e1p nguy\u00ean th\u1ee7y Bodh Gaya.<\/li>\n<li>Ngo\u00e0i ra n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c th\u00e1p <b>Bupaya<\/b> (<a title=\"850\" href=\"\/wiki\/850\">850<\/a>), <b>Nathlaung Kyaung<\/b> (<a title=\"931\" href=\"\/wiki\/931\">931<\/a>), <b>Nga-kywe-na-daung<\/b> (kho\u1ea3ng <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 9\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 9<\/a>), <b>Shwezigon Paya<\/b> (cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 11\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11\">th\u1ebf k\u1ef7 11<\/a>), <b>Pahtothamya<\/b>&#8230;<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Trung_Hoa\" class=\"mw-headline\">Trung Hoa<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 205px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg\/203px-%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg\/305px-%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/38\/%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg\/406px-%E5%B0%91%E6%9E%97%E5%AF%BA.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"203\" height=\"150\" data-file-width=\"915\" data-file-height=\"678\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCh\u00f9a Thi\u1ebfu L\u00e2m (Thi\u1ebfu L\u00e2m T\u1ef1), n\u01a1i kh\u1edfi ngu\u1ed3n c\u1ee7a Thi\u1ec1n t\u00f4ng Trung Hoa v\u00e0 b\u1ed9 m\u00f4n kungfu Thi\u1ebfu L\u00e2m<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Ph\u1eadt gi\u00e1o ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ea5t s\u1edbm \u1edf <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Hoa<\/a>. Do \u0111\u1ecba b\u00e0n r\u1ed9ng l\u1edbn n\u00ean c\u00f3 nhi\u1ec1u di t\u00edch li\u00ean quan \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o. \u0110\u00e1ng k\u1ec3 l\u00e0:<\/p>\n<ul>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a Thi\u1ebfu L\u00e2m\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Thi%E1%BA%BFu_L%C3%A2m\">Ch\u00f9a Thi\u1ebfu L\u00e2m<\/a><\/b> (\u5c11\u6797\u5bfa &#8211; <i>Thi\u1ebfu L\u00e2m t\u1ef1<\/i>), \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y kho\u1ea3ng n\u0103m <a title=\"540\" href=\"\/wiki\/540\">540<\/a>. N\u01a1i \u0111\u00e2y, s\u01a1 t\u1ed5 ph\u00e1i Thi\u1ec1n t\u00f4ng Trung Hoa l\u00e0 <a title=\"B\u1ed3-\u0111\u1ec1-\u0111\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81-%C4%91%E1%BA%A1t-ma\">B\u1ed3 \u0110\u1ec1 \u0110\u1ea1t Ma<\/a> (<i>Bodhidharma<\/i>) \u0111\u00e3 tr\u1ee5 tr\u00ec v\u00e0 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1o cho <a title=\"Hu\u1ec7 Kh\u1ea3\" href=\"\/wiki\/Hu%E1%BB%87_Kh%E1%BA%A3\">Hu\u1ec7 Kh\u1ea3<\/a> c\u0169ng nh\u01b0 d\u1ea1y v\u00f5 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ee9c kho\u1ebb cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 vi\u1ec7c d\u1ecbch kinh Ph\u1eadt trong ch\u00f9a. Ch\u00f9a x\u00e2y tr\u00ean m\u1ed9t ph\u1ea7n r\u1eebng c\u00f2n l\u1ea1i sau khi c\u00e1nh r\u1eebng n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00e1y (Thi\u1ebfu L\u00e2m c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 r\u1eebng non) tr\u00ean n\u00fai <a title=\"Tung S\u01a1n\" href=\"\/wiki\/Tung_S%C6%A1n\">Tung S\u01a1n<\/a> (\u5d69\u5c71) t\u1ec9nh <a title=\"H\u00e0 Nam (Trung Qu\u1ed1c)\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0_Nam_(Trung_Qu%E1%BB%91c)\">H\u00e0 Nam<\/a> c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c ng\u00e0y nay. Ng\u00f4i ch\u00f9a nguy\u00ean th\u1ee7y \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y ho\u00e0n to\u00e0n trong th\u1eddi gian n\u1ed9i chi\u1ebfn gi\u1eefa qu\u00e2n \u0111\u1ed9i <a title=\"T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch\" href=\"\/wiki\/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch\">T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch<\/a> v\u00e0 <a title=\"Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng\">Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng<\/a>. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, ch\u00f9a \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nhi\u1ec1u l\u1ea7n do chi\u1ebfn tranh.<\/li>\n<li><b><a title=\"Nga Mi s\u01a1n\" href=\"\/wiki\/Nga_Mi_s%C6%A1n\">Nga Mi s\u01a1n<\/a><\/b> (\u5ce8\u7709\u5c71) \u1edf ph\u00eda Nam t\u1ec9nh <a title=\"T\u1ee9 Xuy\u00ean\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn\">T\u1ee9 Xuy\u00ean<\/a>, d\u00e3y n\u00fai n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m ng\u00f4i ch\u00f9a, v\u00e0 ch\u00f9a l\u1edbn nh\u1ea5t ki\u1ebfn tr\u00fac b\u1eb1ng g\u1ed7 l\u00e0 B\u00e1o Qu\u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 16\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16\">th\u1ebf k\u1ef7 16<\/a>. Ph\u1eadt gi\u00e1o truy\u1ec1n t\u1edbi T\u1ee9 Xuy\u00ean t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a>. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng n\u00fai Nga Mi l\u00e0 n\u01a1i tu luy\u1ec7n c\u1ee7a <a title=\"Ph\u1ed5 Hi\u1ec1n\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BB%95_Hi%E1%BB%81n\">Ph\u1ed5 Hi\u1ec1n B\u1ed3 T\u00e1t<\/a>. Pho t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169ng \u1edf t\u1ea1i \u0111\u00e2y, n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee5c v\u00e0o trong n\u00fai <a title=\"L\u1ea1c S\u01a1n \u0110\u1ea1i Ph\u1eadt\" href=\"\/wiki\/L%E1%BA%A1c_S%C6%A1n_%C4%90%E1%BA%A1i_Ph%E1%BA%ADt\">L\u1ea1c S\u01a1n<\/a> (\u6a02\u5c71) cao 71 m\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u0111\u1ea7u kh\u1edfi c\u00f4ng n\u0103m <a title=\"713\" href=\"\/wiki\/713\">713<\/a> v\u00e0 xong n\u0103m <a title=\"803\" href=\"\/wiki\/803\">803<\/a> (90 n\u0103m).<\/li>\n<li><b><a title=\"Ng\u0169 \u0110\u00e0i s\u01a1n\" href=\"\/wiki\/Ng%C5%A9_%C4%90%C3%A0i_s%C6%A1n\">Ng\u0169 \u0110\u00e0i s\u01a1n<\/a><\/b> (\u4e94\u53f0\u5c71), t\u1ec9nh <a class=\"mw-redirect\" title=\"S\u01a1n T\u00e2y (Trung Qu\u1ed1c)\" href=\"\/wiki\/S%C6%A1n_T%C3%A2y_(Trung_Qu%E1%BB%91c)\">S\u01a1n T\u00e2y<\/a>. N\u01a1i \u0111\u00e2y, t\u1eeb \u0111\u1eddi <a title=\"Nh\u00e0 H\u00e1n\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_H%C3%A1n\">nh\u00e0 H\u00e1n<\/a> (<a title=\"25\" href=\"\/wiki\/25\">25<\/a>&#8211;<a title=\"220\" href=\"\/wiki\/220\">220<\/a>) \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u00f4i ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee5c v\u00e0o trong n\u00fai. Ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 <a title=\"V\u0103n-th\u00f9-s\u01b0-l\u1ee3i\" href=\"\/wiki\/V%C4%83n-th%C3%B9-s%C6%B0-l%E1%BB%A3i\">V\u0103n Th\u00f9 B\u1ed3 T\u00e1t<\/a> \u0111\u00e3 h\u00f3a th\u00e2n. Hi\u1ec7n nay, v\u1eabn c\u00f2n kho\u1ea3ng 47 ng\u00f4i ch\u00f9a c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n. T\u1ed5ng c\u1ed9ng c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m ng\u00e0n t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 h\u00ecnh Ph\u1eadt l\u1edbn nh\u1ecf. Hai ng\u00f4i ch\u00f9a c\u1ed5 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 Nanchan (1200 tu\u1ed5i) v\u00e0 Foguang (\u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a>).<\/li>\n<li><b><a class=\"mw-redirect\" title=\"C\u1eedu Hoa S\u01a1n\" href=\"\/wiki\/C%E1%BB%ADu_Hoa_S%C6%A1n\">C\u1eedu Hoa s\u01a1n<\/a><\/b> (\u4e5d\u83ef\u5c71 &#8211; ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;9 to\u00e0 sen&#8221;) &#8212; t\u1ec9nh <a title=\"An Huy\" href=\"\/wiki\/An_Huy\">An Huy<\/a>, n\u01a1i n\u00e0y theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft l\u00e0 ch\u1ed7 m\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u0110\u1ecba T\u1ea1ng B\u1ed3 T\u00e1t\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BB%8Ba_T%E1%BA%A1ng_B%E1%BB%93_T%C3%A1t\">\u0110\u1ecba T\u1ea1ng V\u01b0\u01a1ng B\u1ed3 T\u00e1t<\/a> h\u00f3a th\u00e2n. Ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u1ea5t n\u01a1i \u0111\u00e2y l\u00e0 Huacheng.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ph\u1ed5 \u0110\u00e0 s\u01a1n\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BB%95_%C4%90%C3%A0_s%C6%A1n\">Ph\u1ed5 \u0110\u00e0 s\u01a1n<\/a><\/b> (\u666e\u9640\u5c71) n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u1ea3o nh\u1ecf g\u1ea7n <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng H\u1ea3i\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i\">Th\u01b0\u1ee3ng H\u1ea3i<\/a> thu\u1ed9c t\u1ec9nh <a title=\"Chi\u1ebft Giang\" href=\"\/wiki\/Chi%E1%BA%BFt_Giang\">Tri\u1ebft Giang<\/a>, l\u00e0 n\u01a1i <a title=\"Quan \u00c2m\" href=\"\/wiki\/Quan_%C3%82m\">Qu\u00e1n Th\u1ebf \u00c2m B\u1ed3 T\u00e1t<\/a> th\u1ecb hi\u1ec7n. Hai ch\u00f9a l\u1edbn l\u00e0 Ph\u00e1p V\u0169 Thi\u1ec1n T\u1ef1 v\u00e0 Ph\u1ed5 T\u1ebf Thi\u1ec1n T\u1ef1<\/li>\n<li>\u0110\u1ed9ng <b><a title=\"\u0110\u00f4n Ho\u00e0ng\" href=\"\/wiki\/%C4%90%C3%B4n_Ho%C3%A0ng\">\u0110\u00f4n Ho\u00e0ng<\/a><\/b> (\u6566\u714c) t\u1ea1i t\u1ec9nh <a title=\"Cam T\u00fac\" href=\"\/wiki\/Cam_T%C3%BAc\">Cam T\u00fac<\/a> n\u1eb1m tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a. T\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3 v\u00e0i ch\u1ee5c th\u1ea1ch \u0111\u1ed9ng m\u00e0 b\u00ean trong \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c t\u01b0\u1ee3ng, v\u1ebd tranh hay kinh v\u0103n Ph\u1eadt gi\u00e1o b\u1eb1ng nghi\u1ec1u th\u1ee9 ti\u1ebfng m\u00e0 \u0111a ph\u1ea7n l\u00e0 <a title=\"Ch\u1eef H\u00e1n\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n\">ch\u1eef H\u00e1n<\/a> c\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi <a title=\"T\u00e0o Ng\u1ee5y\" href=\"\/wiki\/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y\">Ng\u1ee5y<\/a> \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi <a title=\"Nh\u00e0 T\u1ed1ng\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng\">T\u1ed1ng<\/a>.<br \/>T\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t hang \u0111\u1ed9ng ch\u00ednh l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"M\u1ea1c Cao (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=M%E1%BA%A1c_Cao&amp;action=edit&amp;redlink=1\">M\u1ea1c Cao<\/a> (\u83ab\u9ad8\u7a9f) \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 s\u01b0 Nh\u1ea1c T\u00f4n (\u6a02\u5c0a) t\u00ecm th\u1ea5y v\u00e0 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u vi\u1ec7c t\u1ea1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt nh\u1eb1m ghi nh\u1edb l\u1ea1i s\u1ef1 vi\u1ec7c \u00f4ng th\u1ea5y \u00e1nh h\u00e0o quang nh\u01b0 c\u1ee7a ngh\u00ecn v\u1ecb ph\u1eadt ph\u00e1t ra t\u1ea1i \u0111\u00f3.<\/li>\n<li>Ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ed9ng <b><a class=\"mw-redirect mw-disambig\" title=\"Long M\u00f4n\" href=\"\/wiki\/Long_M%C3%B4n\">Long M\u00f4n<\/a><\/b> (\u9f8d\u9580\u77f3\u7a9f) t\u1ea1i t\u1ec9nh <a title=\"H\u1ed3 Nam\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93_Nam\">H\u1ed3 Nam<\/a> v\u00e0 \u0111\u1ed9ng <b><a title=\"V\u00e2n C\u01b0\u01a1ng\" href=\"\/wiki\/V%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng\">V\u00e2n C\u01b0\u01a1ng<\/a><\/b> (\u96f2\u5d17\u77f3\u7a9f) t\u1ea1i t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac hay ngh\u1ec7 thu\u1eadt Ph\u1eadt gi\u00e1o n\u1ed5i ti\u1ebfng.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Iran\" class=\"mw-headline\">Iran<\/span><\/h3>\n<p>Trong th\u1ebf k\u1ef7 qua, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u <a title=\"Iran\" href=\"\/wiki\/Iran\">Iran<\/a> cho bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 chuy\u1ec7n ti\u1ec1n th\u00e2n <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt<\/a> (Jataka stories) t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u1edf Iran d\u01b0\u1edbi nhan \u0111\u1ec1 l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Pancatantra (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Pancatantra&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pancatantra<\/a>, \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n d\u1ecbch sang <a title=\"Ti\u1ebfng Ba T\u01b0\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0\">ti\u1ebfng Ba T\u01b0<\/a> v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 6<\/a> theo chi\u1ebfu ch\u1ec9 c\u1ee7a vua <a class=\"new\" title=\"Khusru (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Khusru&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Khusru<\/a>, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch sang <a title=\"Ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp\">ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp<\/a> v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ti\u1ebfng Syria\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Syria\">ti\u1ebfng Syria<\/a> v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 8<\/a>, d\u01b0\u1edbi t\u1ef1a \u0111\u1ec1 l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Kalilag va Damnag (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kalilag_va_Damnag&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kalilag va Damnag<\/a>. B\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Ba T\u01b0 n\u00e0y v\u1ec1 sau l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n ng\u1eef sang <a title=\"Ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p\">ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Ti\u1ebfng La M\u00e3 (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_La_M%C3%A3&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ti\u1ebfng La M\u00e3<\/a> v\u00e0 <a title=\"Ti\u1ebfng Hebrew\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew\">ti\u1ebfng Do Th\u00e1i<\/a>. \u0110\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 8, quy\u1ec3n s\u00e1ch <a class=\"new\" title=\"Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%9Di_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c_Ph%E1%BA%ADt&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt<\/a> (The Life of Lord Buddha) \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng John d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p, t\u00e1c ph\u1ea9m r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc <a title=\"Trung \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Trung_%C4%90%C3%B4ng\">Trung \u0110\u00f4ng<\/a> th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd. Theo \u00f4ng <a class=\"new\" title=\"Rashid al-D\u00ecn (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Rashid_al-D%C3%ACn&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Rashid al-D\u00ecn<\/a>, m\u1ed9t nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc s\u1ed1ng v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ef7 13<\/a>, ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t b\u1ed9 Kinh Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n ng\u1eef v\u00e0 l\u01b0u h\u00e0nh r\u1ed9ng kh\u1eafp tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Ba T\u01b0 v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3, trong s\u1ed1 n\u00e0y c\u00f3 <a class=\"mw-redirect\" title=\"A di \u0111\u00e0 kinh\" href=\"\/wiki\/A_di_%C4%91%C3%A0_kinh\">kinh V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd<\/a> (Sukhavati- Vyuha sutra) v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Kinh \u0110\u1ea1i Th\u1eeba Trang Nghi\u00eam B\u1ea3o V\u01b0\u01a1ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kinh_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BB%ABa_Trang_Nghi%C3%AAm_B%E1%BA%A3o_V%C6%B0%C6%A1ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">kinh \u0110\u1ea1i Th\u1eeba Trang Nghi\u00eam B\u1ea3o V\u01b0\u01a1ng<\/a> (Karanda-vyuha) \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn c\u00f2n hi\u1ec7n h\u1eefu cho t\u1edbi ng\u00e0y nay. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n t\u00ecm th\u1ea5y th\u00eam m\u1ed9t s\u1ed1 Kinh nh\u01b0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u01b0\u01a1ng \u01afng B\u1ed9 kinh\" href=\"\/wiki\/T%C6%B0%C6%A1ng_%C6%AFng_B%E1%BB%99_kinh\">T\u01b0\u01a1ng \u01afng B\u1ed9 kinh<\/a> (<a class=\"new\" title=\"Samyutta Nikaya (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Samyutta_Nikaya&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Samyutta Nikaya<\/a>), <a class=\"new\" title=\"T\u0103ng Chi B\u1ed9 kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=T%C4%83ng_Chi_B%E1%BB%99_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">T\u0103ng Chi B\u1ed9 kinh<\/a> (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Anguttara Nikaya\" href=\"\/wiki\/Anguttara_Nikaya\">Anguttara Nikaya<\/a>) v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Th\u1ecd K\u00fd Di L\u1eb7c kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BB%8D_K%C3%BD_Di_L%E1%BA%B7c_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Th\u1ecd K\u00fd Di L\u1eb7c kinh<\/a> (<a class=\"new\" title=\"MaitreyaVyakarana (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=MaitreyaVyakarana&amp;action=edit&amp;redlink=1\">MaitreyaVyakarana<\/a>).<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-5\">[5]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a Iran v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u1ea2 R\u1eadp\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp\">\u1ea2 R\u1eadp<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng qua m\u1ed9t s\u1ed1 m\u1eabu chuy\u1ec7n ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt, nh\u01b0ng cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Ba T\u01b0, \u1ea2 R\u1eadp hay ng\u00f4n ng\u1eef Trung \u0110\u00f4ng n\u00e0o kh\u00e1c. S\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o tr\u00ean n\u1ec1n <a title=\"V\u0103n h\u1ecdc\" href=\"\/wiki\/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc\">v\u0103n h\u1ecdc<\/a> <a title=\"Iran\" href=\"\/wiki\/Iran\">Ba T\u01b0<\/a> m\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u00fang ta th\u1ea5y qua nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a nh\u1eefng <a class=\"new\" title=\"Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Nh%C3%A0_s%E1%BB%AD_h%E1%BB%8Dc&amp;action=edit&amp;redlink=1\">nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc<\/a>, <a title=\"\u0110\u1ecba l\u00fd\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD\">\u0111\u1ecba l\u00fd h\u1ecdc<\/a> v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Nh\u00e2n h\u1ecdc\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A2n_h%E1%BB%8Dc\">nh\u00e2n h\u1ecdc<\/a> ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng t\u1eeb ng\u1eef Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u01b0 al Budd (\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt), al Budasf (<a class=\"mw-redirect\" title=\"B\u1ed3 T\u00e1t\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93_T%C3%A1t\">B\u1ed3 t\u00e1t<\/a>), v.v&#8230; Trong v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Ba T\u01b0, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng Ba T\u01b0, th\u01b0\u1eddng mi\u00eau t\u1ea3 nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 bi\u1ebfn c\u1ed1 c\u1ee7a PG t\u1eeb nh\u1eefng ng\u00f4i ch\u00f9a \u1edf v\u00f9ng <a title=\"Merv\" href=\"\/wiki\/Merv\">Merv<\/a> v\u00e0 <a title=\"Balkh\" href=\"\/wiki\/Balkh\">Balkh<\/a>. V\u1ec1 ki\u1ebfn th\u1ee9c nghi l\u1ec5 c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi m\u1ed9t b\u1ea3o th\u00e1p \u1edf Balkh \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadt l\u1ea1i b\u1edfi nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Ba T\u01b0 <a class=\"new\" title=\"Ibn al-Faqih (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ibn_al-Faqih&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ibn al-Faqih<\/a> v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 10\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10\">th\u1ebf k\u1ef7 10<\/a> v\u00e0 s\u1eed gia <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi Syria\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Syria\">ng\u01b0\u1eddi Syria<\/a>, \u00f4ng Yaqut, v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ef7 13<\/a>. V\u1ec1 m\u1eb7t hi\u1ec3u bi\u1ebft Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi Ba T\u01b0\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_T%C6%B0\">ng\u01b0\u1eddi Ba T\u01b0<\/a> c\u00f2n r\u1ea5t th\u00f4 thi\u1ec3n v\u00e0 h\u1ea1n ch\u1ebf, v\u00ec n\u00f3 ph\u1ea3i l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ef1 th\u1ecbnh suy c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i c\u00e1c n\u01b0\u1edbc <a title=\"Trung \u00c1\" href=\"\/wiki\/Trung_%C3%81\">Trung \u00c1<\/a> v\u00e0 <a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>, m\u1eb7t kh\u00e1c, s\u1ef1 t\u00e0n l\u1ee5i c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> theo sau cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng kh\u1ed1c li\u1ec7t c\u1ee7a \u0111\u1ed9i qu\u00e2n <a title=\"H\u1ed3i gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o\">H\u1ed3i gi\u00e1o<\/a>, c\u0169ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e2n c\u1eadn.<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-6\">[6]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Iran \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn l\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong hai th\u1eddi k\u1ef3, th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3<\/a> k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a> khi g\u1eb7p s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a phong tr\u00e0o H\u1ed3i gi\u00e1o; th\u1ee9 hai, Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c h\u01b0ng b\u1edfi s\u1ef1 chinh ph\u1ee5c Ba T\u01b0 c\u1ee7a <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95\">ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5<\/a> v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ef7 13<\/a>.<\/p>\n<p>V\u1ec1 con \u0111\u01b0\u1eddng truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0o Iran c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi hai h\u01b0\u1edbng nh\u01b0 sau: Th\u1ee9 nh\u1ea5t, con \u0111\u01b0\u1eddng truy\u1ec1n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"Vua A D\u1ee5c (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Vua_A_D%E1%BB%A5c&amp;action=edit&amp;redlink=1\">vua A D\u1ee5c<\/a>. S\u1eed li\u1ec7u ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng nhi\u1ec1u t\u0103ng s\u0129 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111\u1ebfn truy\u1ec1n ph\u00e1p t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 <a title=\"Bactria\" href=\"\/wiki\/Bactria\">Bactria<\/a> v\u00e0 <a title=\"C\u00e0n-\u0111\u00e0-la\" href=\"\/wiki\/C%C3%A0n-%C4%91%C3%A0-la\">Gandhara<\/a> thu\u1ed9c <a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>, nh\u1edd v\u1eady m\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1ea1i x\u1ee9 s\u1edf n\u00e0y v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng tr\u00e0n qua <a class=\"new\" title=\"Khurasan (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Khurasan&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Khurasan<\/a>, (m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda \u0110\u00f4ng B\u1eafc c\u1ee7a Iran ng\u00e0y nay). Th\u1ee9 hai, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n v\u00e0o Iran qua ng\u00e3 \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a (silk route), con \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0y n\u1ed1i li\u1ec1n \u0110\u00f4ng T\u00e2y, xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb v\u00f9ng \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y \u1ea4n, do c\u00e1c nh\u00e0 bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n khai ph\u00e1 \u0111\u1ec3 n\u1ed1i k\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia c\u00f3 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 v\u1ec1 <a title=\"Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i\">th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i<\/a>. C\u00e1c nh\u00e1nh m\u00e0 <a title=\"Con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a\" href=\"\/wiki\/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a\">con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a<\/a> \u0111i qua l\u00e0 Batria v\u00e0 Gandhara \u0111\u1ec3 \u0111i t\u1edbi v\u00f9ng <a title=\"\u0110\u1ecba Trung H\u1ea3i\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i\">\u0110\u1ecba Trung H\u1ea3i<\/a> v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 bu\u00f4n PG \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 gieo r\u1eafc h\u1ea1t gi\u1ed1ng B\u1ed3 \u0110\u1ec1 v\u00e0o c\u00e1c n\u01a1i n\u00e0y. S\u1eed li\u1ec7u c\u0169ng ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 2 tr\u01b0\u1edbc CN, c\u00e1c nh\u00e0 bu\u00f4n \u1ea4n th\u01b0\u1eddng d\u1eebng ch\u00e2n t\u1ea1i <a title=\"V\u1ecbnh Ba T\u01b0\" href=\"\/wiki\/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0\">v\u1ecbnh Ba T\u01b0<\/a> v\u00e0 \u1ea2 R\u1eadp, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao c\u00e1c \u0111\u1ecba danh trong v\u00f9ng n\u00e0y mang d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef \u1ea4n, nh\u01b0 but hay hind (\u1ea4n \u0110\u1ed9) v\u00e0 bah\u00e0r, <a title=\"Ti\u1ebfng Ph\u1ea1n\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n\">ch\u1eef Sanskrit<\/a> l\u00e0 vih\u00e0ra (tu vi\u1ec7n Ph\u1eadt gi\u00e1o).<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 <a title=\"H\u1ecfa gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o\">H\u1ecfa gi\u00e1o<\/a> (Zoroastrianism) l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1o c\u00f3 \u01b0u th\u1ebf t\u1ea1i Iran, nh\u01b0ng Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n nh\u1eadp v\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"Peroz (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Peroz&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Peroz<\/a>, con trai c\u1ee7a vua <a class=\"new\" title=\"Ardahir I (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ardahir_I&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ardahir I<\/a> (226-41 sau CN), m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt v\u00e0 H\u1ecfa gi\u00e1o. Tuy nhi\u00ean, v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3<\/a> c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1ee9ng c\u1ee9 v\u1ec1 vi\u1ec7c Ph\u1eadt gi\u00e1o g\u1eb7p ph\u1ea3i s\u1ef1 kh\u00e1ng c\u1ef1 c\u1ee7a nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n. \u00d4ng Kartir, m\u1ed9t v\u1ecb tu s\u0129 uy t\u00edn c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Th\u1edd L\u1eeda, ghi l\u1ea1i tr\u00ean bia \u0111\u00e1 r\u1eb1ng Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c t\u1ea1i <a class=\"new\" title=\"V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Sassanid (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sassanid&amp;action=edit&amp;redlink=1\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Sassanid<\/a> \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p. <a class=\"new\" title=\"Al-B\u00ecr\u00f9n\u00ec (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Al-B%C3%ACr%C3%B9n%C3%AC&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Al-B\u00ecr\u00f9n\u00ec<\/a>, m\u1ed9t s\u1eed gia Ba T\u01b0 \u1edf v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 11\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11\">th\u1ebf k\u1ef7 11<\/a> c\u0169ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 b\u1ecb \u00e1p l\u1ef1c trong th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc l\u00fac \u0110\u1ea1o H\u1ed3i (m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn do nh\u00e0 ti\u00ean tri <a title=\"Muhammad\" href=\"\/wiki\/Muhammad\">Muhammad<\/a> (570-632) s\u00e1ng l\u1eadp t\u1ea1i n\u01b0\u1edbc \u1ea2 R\u1eadp v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a> tr\u01b0\u1edbc CN) truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn Iran.<\/p>\n<p>B\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Iran ng\u00e0y nay r\u1ea5t m\u1ecfng manh, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec c\u1ea3. C\u00e1c hang \u0111\u00e1 nh\u00e2n t\u1ea1o r\u1ea5t c\u00f4ng phu \u1edf <a class=\"new\" title=\"Chehelkhaneh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Chehelkhaneh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Chehelkhaneh<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Haidari (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Haidari&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Haidari<\/a> g\u1ea7n v\u1ecbnh Ba T\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 l\u00e0 nh\u1eefng tu vi\u1ec7n Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o d\u1ef1ng theo ki\u1ebfn tr\u00fac c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 Trung \u00c1. R\u1ee7i thay, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng n\u00e0o c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ec3 x\u00e1c minh s\u1eed li\u1ec7u n\u00e0y. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft c\u1ee7a Ba T\u01b0 k\u1ec3 r\u1eb1ng, trong hai <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 8<\/a> v\u00e0 <a title=\"9\" href=\"\/wiki\/9\">9<\/a>, t\u1ea1i Ba T\u01b0 c\u00f3 m\u1ed9t ho\u00e0ng t\u1ed9c theo Ph\u1eadt gi\u00e1o r\u1ea5t h\u00f9ng m\u1ea1nh mang t\u00ean l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Barmakid (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Barmakid&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Barmakid<\/a> \u1edf th\u1ee7 ph\u1ee7 <a title=\"Balkh\" href=\"\/wiki\/Balkh\">Balkh<\/a>. Nhi\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp\">ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp<\/a> c\u0169ng th\u1eeba nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i truy\u1ec1n kh\u1ea9u. Ho\u00e0ng t\u1ed9c n\u00e0y \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 tr\u00f4ng nom nhi\u1ec1u Tu vi\u1ec7n Ph\u1eadt gi\u00e1o Nawbah\u00e0r n\u1eb1m r\u1ea3i r\u00e1c \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc Iran. Kh\u00f4ng may thay, Ho\u00e0ng t\u1ed9c n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb s\u1ee5p \u0111\u1ed5 theo sau cu\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ebft b\u1ea5t th\u00e0nh v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh <a title=\"Nh\u00e0 Abbas\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_Abbas\">Abbasid<\/a> \u0111\u1eb7t t\u1ea1i <a title=\"Bagdad\" href=\"\/wiki\/Bagdad\">Baghdad<\/a>. Sau \u0111\u00f3, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 h\u1ec7 th\u1ed1ng tu vi\u1ec7n Nawbah\u00e0r \u0111\u00e3 b\u1ecb t\u1ecbch thu tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi \u0111i\u1ec3m H\u1ed3i gi\u00e1o x\u00e2m l\u0103ng \u0111\u1ebfn v\u00f9ng n\u00e0y, v\u00ec khi ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o \u0111\u1ebfn th\u00ec h\u00ecnh b\u00f3ng c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o kh\u00f4ng c\u00f2n th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00f3 n\u1eefa. Ti\u1ebfp theo \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u00f4i Tu vi\u1ec7n Ph\u1eadt gi\u00e1o Nawbah\u00e0r \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n sang l\u00e0m <a class=\"new\" title=\"Th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng<\/a> c\u1ee7a <a title=\"H\u1ed3i gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o\">H\u1ed3i gi\u00e1o<\/a>.<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-7\">[7]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Th\u1eddi k\u1ef3 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1ea1i Iran l\u00e0 v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ef7 13<\/a> khi <a title=\"Th\u00e0nh C\u00e1t T\u01b0 H\u00e3n\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n\">Th\u00e0nh C\u00e1t T\u01b0 H\u00e3n<\/a> (Genghis Khan, 1162-1227) x\u00e2m l\u0103ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m 1218. V\u1ecb vua <a title=\"M\u00f4ng C\u1ed5\" href=\"\/wiki\/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95\">M\u00f4ng C\u1ed5<\/a> n\u00e0y v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ea7n th\u1ea7n c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 Ph\u1eadt t\u1eed, n\u00ean c\u00e1c v\u1ecb l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 b\u1ea3o h\u1ed9 cho Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Ba T\u01b0 cho \u0111\u1ebfn khi vua Ghazan Khan \u0111\u1ed5i theo \u0110\u1ea1o H\u1ed3i v\u00e0o n\u0103m 1295. Trong th\u1eddi gian c\u00f2n \u1ee7ng h\u1ed9 Ph\u1eadt gi\u00e1o, c\u00e1c vua M\u00f4ng C\u1ed5 \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng d\u1ef1 \u00e1n x\u00e2y d\u1ef1ng <a title=\"Ch\u00f9a\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a\">ch\u00f9a<\/a> chi\u1ec1n m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t quy m\u00f4 t\u1ea1i <a class=\"new\" title=\"V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Maragheh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Maragheh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Maragheh<\/a>, (n\u1eb1m ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc Iran) v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u01a1i kh\u00e1c, nh\u01b0ng k\u1ebf ho\u1ea1ch n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u00e3i b\u1ecf theo l\u1ec7nh c\u1ee7a vua Ghazan, ti\u1ebfp \u0111\u00f3 nh\u1eefng ng\u00f4i ch\u00f9a \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y ho\u1eb7c chuy\u1ec3n qua l\u00e0m Th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng H\u1ed3i gi\u00e1o. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng trong th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y c\u00f3 hai hang \u0111\u1ed9ng nh\u00e2n t\u1ea1o \u1edf <a class=\"new\" title=\"Chehelkhaneh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Chehelkhaneh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Chehelkhaneh<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Haidari (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Haidari&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Haidari<\/a>, c\u1ea3 hai n\u01a1i \u0111\u1ec1u \u1edf g\u1ea7n c\u1ed1 \u0111\u00f4 M\u00f4ng C\u1ed5 <a class=\"new\" title=\"Maragheh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Maragheh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Maragheh<\/a>. C\u1ea3 hai hang \u0111\u1ed9ng r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c h\u1ecda s\u0129 v\u1ebd l\u1ea1i b\u1eb1ng tranh m\u00e0u n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 trang tr\u00ed trong nh\u1eefng th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng H\u1ed3i gi\u00e1o. Nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c sau n\u00e0y c\u1ee7a vua M\u00f4ng C\u1ed5 <a class=\"new\" title=\"Uldjaitu (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Uldjaitu&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Uldjaitu<\/a> (1305-16) b\u1ecf \u0110\u1ea1o H\u1ed3i v\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1 v\u1edbi Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c h\u01b0ng l\u1ea1i Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf Ba T\u01b0, nh\u01b0ng ti\u1ebfc thay, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t t\u1ea1i x\u1ee9 s\u1edf n\u00e0y v\u00e0o h\u1eadu b\u00e1n <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">th\u1ebf k\u1ef7 14<\/a>.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Iran, c\u00f2n ch\u0103ng ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng l\u00e1 c\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c trang ho\u00e0ng tr\u00ean nh\u1eefng ng\u00f4i th\u00e1p \u1edf t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 <a title=\"Kavkaz\" href=\"\/wiki\/Kavkaz\">Kavkaz<\/a>, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i c\u1ee7a <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95\">ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5<\/a> tr\u00ean x\u1ee9 s\u1edf <a title=\"Trung \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Trung_%C4%90%C3%B4ng\">Trung \u0110\u00f4ng<\/a> n\u00e0y.<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-8\">[8]<\/a><\/sup><\/p>\n<h3><span id=\"Vi.E1.BB.87t_Nam\"><\/span><span id=\"Vi\u1ec7t_Nam\" class=\"mw-headline\">Vi\u1ec7t Nam<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 246px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Dau_pagoda.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Dau_pagoda.jpg\/244px-Dau_pagoda.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Dau_pagoda.jpg\/366px-Dau_pagoda.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bd\/Dau_pagoda.jpg\/488px-Dau_pagoda.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"244\" height=\"150\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"369\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCh\u00f9a D\u00e2u, ng\u00f4i ch\u00f9a Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\">B\u00e0i chi ti\u1ebft: <a title=\"L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam\" href=\"\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam\">L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam<\/a><\/div>\n<p>Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam c\u00e1ch nay kho\u1ea3ng 2000 n\u0103m,do nh\u00e0 s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n \u0110\u1ed9 l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Mahajivaka (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Mahajivaka&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Mahajivaka<\/a> (Ma Ha K\u1ef3 V\u1ef1c) truy\u1ec1n b\u00e1 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam n\u0103m 188 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean. C\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y Ph\u1eadt gi\u00e1o du nh\u1eadp v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam t\u1ea1i th\u1eddi \u0111i\u1ec3m tr\u01b0\u1edbc sau c\u00f4ng l\u1ecbch x\u00ea d\u1ecbch m\u1ed9t, hai th\u1ebf k\u1ec9. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 l\u00fac m\u00e0 v\u0103n minh Trung Hoa ph\u00e1t huy \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1ea1i c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e2n c\u1eadn theo c\u00e1ch th\u1ee9c v\u1eeba c\u01b0\u1ee1ng b\u1ee9c v\u1eeba t\u1ef1 gi\u00e1c. V\u00ec v\u1eady, tuy c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 x\u1ee9 s\u1edf ti\u1ebfp nh\u1eadn Ph\u1eadt gi\u00e1o s\u1edbm h\u01a1n, l\u00e0 ngu\u1ed3n cung c\u1ea5p tu s\u0129 v\u00e0 kinh s\u00e1ch \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Qu\u1ed1c<\/a>, nh\u01b0ng Vi\u1ec7t Nam l\u1ea1i ch\u1ecbu m\u1ed9t s\u1ef1 truy\u1ec1n gi\u00e1o ng\u01b0\u1ee3c khi c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n kinh s\u00e1ch b\u1eb1ng <a title=\"Ch\u1eef H\u00e1n\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n\">ch\u1eef H\u00e1n<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n v\u00e0o t\u1eeb <a title=\"T\u00ean g\u1ecdi Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Hoa<\/a>. Vi\u1ec7t Nam, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc l\u00e2n bang, kh\u00f3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a v\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Thi\u1ec1n Uy\u1ec3n T\u1eadp Anh ghi nh\u1eadn cu\u1ed9c \u0111\u00e0m lu\u1eadn gi\u1eefa thi\u1ec1n s\u01b0 <a title=\"Th\u00f4ng Bi\u1ec7n\" href=\"\/wiki\/Th%C3%B4ng_Bi%E1%BB%87n\">Th\u00f4ng Bi\u1ec7n<\/a> v\u00e0 Th\u00e1i H\u1eadu Ph\u00f9 Th\u00e1nh Linh Nh\u00e2n (<a title=\"\u1ef6 Lan\" href=\"\/wiki\/%E1%BB%B6_Lan\">\u1ef6 Lan<\/a>) (khi b\u00e0 h\u1ecfi v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt Vi\u1ec7t Nam v\u00e0o d\u1ecbp c\u00e1c cao t\u0103ng trong n\u01b0\u1edbc t\u1eadp h\u1ee3p t\u1ea1i ch\u00f9a Khai Qu\u1ed1c (nay l\u00e0 <a title=\"Ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Tr%E1%BA%A5n_Qu%E1%BB%91c\">ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c<\/a> &#8211; <a title=\"H\u00e0 N\u1ed9i\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0_N%E1%BB%99i\">H\u00e0 N\u1ed9i<\/a>) v\u00e0o ng\u00e0y r\u1eb1m th\u00e1ng 2 n\u0103m 1096) Th\u00f4ng Bi\u1ec7n d\u1eabn ch\u1ee9ng l\u1eddi ph\u00e1p s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"\u0110\u00e0m Thi\u00ean (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=%C4%90%C3%A0m_Thi%C3%AAn&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u0110\u00e0m Thi\u00ean<\/a> (542-607 TL) \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi <a class=\"new\" title=\"T\u00f9y Cao \u0110\u1ebf (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=T%C3%B9y_Cao_%C4%90%E1%BA%BF&amp;action=edit&amp;redlink=1\">T\u00f9y Cao \u0110\u1ebf<\/a> (541-604): &#8220;M\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng <a title=\"Giao Ch\u00e2u\" href=\"\/wiki\/Giao_Ch%C3%A2u\">Giao Ch\u00e2u<\/a>, \u0111\u01b0\u1eddng sang Thi\u00ean Tr\u00fac, Ph\u1eadt ph\u00e1p l\u00fac m\u1edbi t\u1edbi, th\u00ec <a class=\"mw-redirect mw-disambig\" title=\"Giang \u0110\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Giang_%C4%90%C3%B4ng\">Giang \u0110\u00f4ng<\/a> (Trung Hoa) ch\u01b0a c\u00f3, m\u00e0 <a title=\"Luy L\u00e2u\" href=\"\/wiki\/Luy_L%C3%A2u\">Luy L\u00e2u<\/a> l\u1ea1i d\u1ef1ng ch\u00f9a h\u01a1n 20 ng\u00f4i, \u0111\u1ed9 t\u0103ng h\u01a1n 40 ng\u01b0\u1eddi, d\u1ecbch kinh \u0111\u01b0\u1ee3c 15 quy\u1ec3n, v\u00ec n\u00f3 c\u00f3 tr\u01b0\u1edbc v\u1eady, v\u00e0o l\u00fac \u1ea5y th\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 <a title=\"Kh\u00e2u \u0110\u00e0 La\" href=\"\/wiki\/Kh%C3%A2u_%C4%90%C3%A0_La\">Kh\u00e2u \u0110\u00e0 La<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Ma Ha K\u1ef3 V\u1ef1c (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ma_Ha_K%E1%BB%B3_V%E1%BB%B1c&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ma Ha K\u1ef3 V\u1ef1c<\/a>, <a title=\"Kh\u01b0\u01a1ng T\u0103ng H\u1ed9i\" href=\"\/wiki\/Kh%C6%B0%C6%A1ng_T%C4%83ng_H%E1%BB%99i\">Kh\u01b0\u01a1ng T\u0103ng H\u1ed9i<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Chi C\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Chi_C%C6%B0%C6%A1ng_L%C6%B0%C6%A1ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Chi C\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng<\/a>, <a title=\"M\u00e2u T\u1eed\" href=\"\/wiki\/M%C3%A2u_T%E1%BB%AD\">M\u00e2u B\u00e1c<\/a> t\u1ea1i \u0111\u00f3&#8221;.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua r\u1ea5t nhi\u1ec1u cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh v\u1edbi ngo\u1ea1i bang v\u00e0 n\u1ed9i chi\u1ebfn. H\u1ec7 qu\u1ea3 t\u1ea5t y\u1ebfu l\u00e0 h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac \u0111\u1eb7c s\u1eafc n\u00f3i chung, v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o n\u00f3i ri\u00eang, b\u1ecb hu\u1ef7 ho\u1ea1i ph\u1ea7n l\u1edbn. Ch\u01b0a k\u1ec3 ngay c\u1ea3 trong th\u1eddi b\u00ecnh c\u00e1c ph\u00f9 \u0111i\u00eau t\u01b0\u1ee3ng kh\u1eafc hay ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ed5 Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng \u0111\u00e3 b\u1ecb th\u1ea5t tho\u00e1t ra n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. Hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00e1c v\u00f9ng c\u00f2n l\u1ea1i nh\u1eefng di ch\u1ec9 quan tr\u1ecdng l\u00e0:<\/p>\n<ul>\n<li><a title=\"B\u1eafc Ninh\" href=\"\/wiki\/B%E1%BA%AFc_Ninh\">B\u1eafc Ninh<\/a> v\u1edbi <b>trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o Luy L\u00e2u<\/b> (hay Li\u00ean L\u00e2u). \u0110\u00e2y l\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn c\u1ee7a qu\u1eadn <a title=\"Giao Ch\u1ec9\" href=\"\/wiki\/Giao_Ch%E1%BB%89\">Giao Ch\u1ec9<\/a> v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a>. C\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i t\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3:\n<ul>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a D\u00e2u\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_D%C3%A2u\">Ch\u00f9a D\u00e2u<\/a><\/b>, c\u00f2n c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Di\u00ean \u1ee8ng, \u1edf l\u00e0ng D\u00e2u. Ng\u00f4i ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u1ea5t Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n nay, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3<\/a>. Cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 4\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 4<\/a>, Thi\u1ec1n s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"T\u1ef3-ni-\u0111a-l\u01b0u-chi (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=T%E1%BB%B3-ni-%C4%91a-l%C6%B0u-chi&amp;action=edit&amp;redlink=1\">T\u1ef3-ni-\u0111a-l\u01b0u-chi<\/a> \u0111\u00e3 thuy\u1ebft ph\u00e1p t\u1ea1i ch\u00f9a n\u00e0y, l\u1eadp n\u00ean thi\u1ec1n ph\u00e1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Vi\u1ec7t Nam. Ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng <a title=\"M\u1ea1c \u0110\u0129nh Chi\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%A9nh_Chi\">M\u1ea1c \u0110\u0129nh Chi<\/a> d\u1ef1ng l\u1ea1i v\u1edbi quy m\u00f4 l\u1edbn v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">th\u1ebf k\u1ef7 14<\/a>, v\u00e0 tr\u00f9ng tu nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u1edf c\u00e1c th\u1ebf k\u1ef7 sau.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a B\u00fat Th\u00e1p\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_B%C3%BAt_Th%C3%A1p\">Ch\u00f9a B\u00fat Th\u00e1p<\/a><\/b>, c\u00f3 t\u1eeb \u0111\u1eddi vua <a title=\"Tr\u1ea7n Th\u00e1nh T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng\">Tr\u1ea7n Th\u00e1nh T\u00f4ng<\/a> (<a title=\"1258\" href=\"\/wiki\/1258\">1258<\/a>&#8211;<a title=\"1278\" href=\"\/wiki\/1278\">1278<\/a>), x\u00e2y l\u1ea1i v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1646\" href=\"\/wiki\/1646\">1646<\/a>&#8211;<a title=\"1647\" href=\"\/wiki\/1647\">1647<\/a> t\u1ee9c l\u00e0 th\u1eddi <a title=\"Nh\u00e0 H\u1eadu L\u00ea\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA\">nh\u00e0 H\u1eadu L\u00ea<\/a> &#8211; <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 17\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17\">th\u1ebf k\u1ef7 17<\/a>. Ch\u00f9a c\u00f3 t\u00ean nguy\u00ean th\u1ee7y ghi tr\u00ean bia d\u1ef1ng v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1646\" href=\"\/wiki\/1646\">1646<\/a> l\u00e0 &#8220;Ninh Ph\u00fac T\u1ef1&#8221;. Theo Ph\u1eadt s\u1eed Vi\u1ec7t Nam th\u00ec thi\u1ec1n s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"Chuy\u1ebft Chuy\u1ebft (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Chuy%E1%BA%BFt_Chuy%E1%BA%BFt&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Chuy\u1ebft Chuy\u1ebft<\/a>, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1ee5c th\u00e2n kh\u00f4ng b\u1ecb th\u1ed1i r\u1eefa cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, \u0111\u00e3 tr\u1ee5 tr\u00ec t\u1ea1i ch\u00f9a n\u00e0y (vi\u00ean t\u1ecbch n\u0103m <a title=\"1644\" href=\"\/wiki\/1644\">1644<\/a>).<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a Ph\u1eadt T\u00edch\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Ph%E1%BA%ADt_T%C3%ADch\">Ch\u00f9a Ph\u1eadt T\u00edch<\/a><\/b>, n\u1eb1m tr\u00ean s\u01b0\u1eddn nam n\u00fai Ph\u1eadt T\u00edch, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1057\" href=\"\/wiki\/1057\">1057<\/a>. Qua c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh ch\u00f9a n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u01b0 h\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1ea7n tr\u00f9ng tu. Theo c\u00e1c tin t\u1ee9c g\u1ea7n \u0111\u00e2y (n\u0103m <a title=\"2004\" href=\"\/wiki\/2004\">2004<\/a>&#8211;<a title=\"2005\" href=\"\/wiki\/2005\">2005<\/a>) th\u00ec nh\u1ee5c th\u00e2n c\u1ee7a thi\u1ec1n s\u01b0 Chuy\u1ebft Chuy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u1ea1i ch\u00f9a n\u00e0y.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"Ninh B\u00ecnh\" href=\"\/wiki\/Ninh_B%C3%ACnh\">Ninh B\u00ecnh<\/a>: l\u00e0 kinh \u0111\u00f4 ph\u00e1t t\u00edch c\u1ee7a 3 tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i phong ki\u1ebfn \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0110inh &#8211; L\u00ea &#8211; L\u00fd, c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i n\u00e0y \u0111\u1ec1u coi Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0 qu\u1ed1c gi\u00e1o n\u00ean \u1edf khu v\u1ef1c quanh <a title=\"Hoa L\u01b0\" href=\"\/wiki\/Hoa_L%C6%B0\">kinh \u0111\u00f4 Hoa L\u01b0<\/a> c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ch\u00f9a c\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 X:\n<ul>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a Nh\u1ea5t Tr\u1ee5\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Nh%E1%BA%A5t_Tr%E1%BB%A5\">Ch\u00f9a Nh\u1ea5t Tr\u1ee5<\/a><\/b>: \u0110\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u1eddi Ti\u1ec1n L\u00ea, t\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f2n c\u1ed9t kinh qu\u00fd kh\u1eafc tr\u00ean \u0111\u00e1 c\u00f3 li\u00ean \u0111\u1ea1i h\u01a1n 1000 n\u0103m. Ch\u00f9a l\u00e0 n\u01a1i tu h\u00e0nh v\u00e0 h\u1ecdp b\u00e0n vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 X nh\u01b0 Ph\u00e1p Thu\u1eadn, Khu\u00f4ng Vi\u1ec7t v\u00e0 V\u1ea1n H\u1ea1nh.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a B\u00e1i \u0110\u00ednh\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_B%C3%A1i_%C4%90%C3%ADnh\">Ch\u00f9a B\u00e1i \u0110\u00ednh<\/a><\/b>: \u0110\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u1eddi L\u00fd, tr\u00ean qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c s\u01b0 <a title=\"L\u00fd Qu\u1ed1c S\u01b0\" href=\"\/wiki\/L%C3%BD_Qu%E1%BB%91c_S%C6%B0\">Nguy\u1ec5n Minh Kh\u00f4ng<\/a>, hi\u1ec7n \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 khu ch\u00f9a l\u1edbn nh\u1ea5t Vi\u1ec7t Nam.<\/li>\n<li>C\u00e1c ch\u00f9a kh\u00e1c trong khu v\u1ef1c <a title=\"C\u1ed1 \u0111\u00f4 Hoa L\u01b0\" href=\"\/wiki\/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hoa_L%C6%B0\">c\u1ed1 \u0111\u00f4 Hoa L\u01b0<\/a> c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay nh\u01b0 <a title=\"\u0110\u1ed9ng Am Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BB%99ng_Am_Ti%C3%AAn\">ch\u00f9a Am Ti\u00ean<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Ch\u00f9a Thi\u00ean T\u00f4n (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ch%C3%B9a_Thi%C3%AAn_T%C3%B4n&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ch\u00f9a Thi\u00ean T\u00f4n<\/a>, ch\u00f9a Kim Ng\u00e2n, ch\u00f9a B\u00e0 Ng\u00f4, ch\u00f9a Duy\u00ean Ninh, ch\u00f9a B\u00e0n Long, ch\u00f9a \u0110\u00eca, ch\u00f9a Th\u00e1p \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u1eddi \u0110inh.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a title=\"H\u00e0 N\u1ed9i\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0_N%E1%BB%99i\">H\u00e0 N\u1ed9i<\/a>: (T\u00ean c\u0169 <a title=\"Th\u0103ng Long\" href=\"\/wiki\/Th%C4%83ng_Long\">Th\u0103ng Long<\/a>) L\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 l\u00e2u \u0111\u1eddi c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 <a title=\"Qu\u1ed1c gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Qu%E1%BB%91c_gi%C3%A1o\">qu\u1ed1c gi\u00e1o<\/a> n\u00ean n\u01a1i n\u00e0y m\u1ed9t th\u1eddi l\u00e2u d\u00e0i l\u00e0 trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn. C\u00e1c di ch\u1ec9 Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u00e1ng k\u1ec3 l\u00e0:\n<ul>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Tr%E1%BA%A5n_Qu%E1%BB%91c\">Ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c<\/a><\/b>, \u0111\u00e2y l\u00e0 ng\u00f4i ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u1ea5t H\u00e0 N\u1ed9i. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o \u0111\u1eddi <a title=\"L\u00fd Nam \u0110\u1ebf\" href=\"\/wiki\/L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF\">L\u00fd Nam \u0110\u1ebf<\/a> (<a title=\"544\" href=\"\/wiki\/544\">544<\/a>&#8211;<a title=\"548\" href=\"\/wiki\/548\">548<\/a>) v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi &#8220;Khai Qu\u1ed1c&#8221;. Sau n\u00e0y, t\u00ean ch\u00f9a thay \u0111\u1ed5i nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u01b0 &#8220;An Qu\u1ed1c&#8221; th\u1eddi <a title=\"L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng\">L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng<\/a> (<a title=\"1434\" href=\"\/wiki\/1434\">1434<\/a>&#8211;<a title=\"1442\" href=\"\/wiki\/1442\">1442<\/a>), &#8220;Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c&#8221; n\u0103m <a title=\"1628\" href=\"\/wiki\/1628\">1628<\/a>, &#8220;Tr\u1ea5n B\u1eafc&#8221; n\u0103m <a title=\"1844\" href=\"\/wiki\/1844\">1844<\/a> v\u00e0 nay ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c. Ch\u00f9a c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ee3t tr\u00f9ng tu. Ki\u1ebfn tr\u00fac c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn nay l\u00e0 t\u1eeb cu\u1ed9c tr\u00f9ng tu c\u1ee7a vua <a title=\"Gia Long\" href=\"\/wiki\/Gia_Long\">Gia Long<\/a> n\u0103m <a title=\"1815\" href=\"\/wiki\/1815\">1815<\/a>, ch\u00f9a chi\u1ebfm di\u1ec7n t\u00edch h\u01a1n 3000 m\u00e9t vu\u00f4ng.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a B\u00e1o \u00c2n\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_B%C3%A1o_%C3%82n\">Ch\u00f9a B\u00e1o \u00c2n<\/a><\/b>, x\u00e2y th\u1eddi <a title=\"Nh\u00e0 Tr\u1ea7n\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n\">nh\u00e0 Tr\u1ea7n<\/a>, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng trung t\u00e2m l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Thi\u1ec1n ph\u00e1i Tr\u00fac L\u00e2m, n\u01a1i vua <a title=\"Tr\u1ea7n Nh\u00e2n T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng\">Tr\u1ea7n Nh\u00e2n T\u00f4ng<\/a>, c\u00e1c thi\u1ec1n s\u01b0 Ph\u00e1p Loa v\u00e0 Huy\u1ec1n Quang \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1eebng tr\u1ee5 tr\u00ec. Ng\u00f4i ch\u00f9a t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i trong m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i, t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">th\u1ebf k\u1ef7 8<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 15\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15\">th\u1ebf k\u1ef7 15<\/a>. \u0110\u1ebfn nay Ch\u00f9a B\u00e1o \u00c2n \u1edf Gia L\u00e2m hi\u1ec7n ch\u1ec9 c\u00f2n trong quy m\u00f4 r\u1ea5t nh\u1ecf.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a M\u1ed9t C\u1ed9t\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_M%E1%BB%99t_C%E1%BB%99t\">Ch\u00f9a M\u1ed9t C\u1ed9t<\/a><\/b>, t\u1ee9c ch\u00f9a Di\u00ean H\u1ef1u n\u1eb1m gi\u1eefa H\u00e0 N\u1ed9i. Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, vua <a title=\"L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng\">L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng<\/a> (<a title=\"1028\" href=\"\/wiki\/1028\">1028<\/a>&#8211;<a title=\"1054\" href=\"\/wiki\/1054\">1054<\/a>) n\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y <a title=\"Quan \u00c2m\" href=\"\/wiki\/Quan_%C3%82m\">Quan Th\u1ebf \u00c2m<\/a> d\u1eaft vua l\u00ean t\u00f2a sen. Sau \u0111\u00f3, S\u01b0 Thi\u1ec1n Tu\u1ec7 khuy\u00ean vua x\u00e2y ch\u00f9a, d\u1ef1ng c\u1ed9t \u0111\u00e1 gi\u1eefa ao, \u0111\u1eb7t t\u00f2a sen c\u1ee7a Ph\u1eadt tr\u00ean c\u1ed9t nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y trong chi\u00eam bao. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1049\" href=\"\/wiki\/1049\">1049<\/a>. Ch\u00f9a M\u1ed9t C\u1ed9t \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong l\u1ecbch s\u1eed. \u0110\u00e0i h\u00ecnh vu\u00f4ng, chi\u1ec1u d\u00e0i m\u1ed7i c\u1ea1nh 3 m\u00e9t, m\u00e1i cong, d\u1ef1ng tr\u00ean m\u1ed9t c\u1ed9t cao 4 m\u00e9t, \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh 1,20 m\u00e9t g\u1ed3m 2 tr\u1ee5 \u0111\u00e1 gh\u00e9p ch\u1ed3ng l\u00ean nhau li\u1ec1n th\u00e0nh m\u1ed9t kh\u1ed1i.<\/li>\n<li><b><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ch\u00f9a \u0110\u1eadu (H\u00e0 N\u1ed9i)\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_%C4%90%E1%BA%ADu_(H%C3%A0_N%E1%BB%99i)\">Ch\u00f9a \u0110\u1eadu<\/a><\/b>. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n ch\u00f9a c\u00f3 t\u1eeb \u0111\u1ea7u c\u00f4ng nguy\u00ean, nh\u01b0ng theo v\u0103n bia \u1edf ch\u00f9a th\u00ec ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng t\u1eeb \u0111\u1eddi <a title=\"Nh\u00e0 L\u00fd\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_L%C3%BD\">nh\u00e0 L\u00fd<\/a>, theo ki\u1ec3u &#8220;N\u1ed9i c\u00f4ng ngo\u1ea1i qu\u1ed1c&#8221;. Ch\u00f9a c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i nhi\u1ec1u di v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed3 th\u1edd c\u1ed5 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nh\u01b0 \u0111\u00f4i r\u1ed3ng \u0111\u00e1, kh\u00e1nh, chu\u00f4ng&#8230; \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, trong ch\u00f9a c\u00f3 hai pho t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 nh\u1ee5c th\u00e2n c\u1ee7a hai v\u1ecb thi\u1ec1n s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"V\u0169 Kh\u1eafc Minh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C5%A9_Kh%E1%BA%AFc_Minh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">V\u0169 Kh\u1eafc Minh<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"V\u0169 Kh\u1eafc Tr\u01b0\u1eddng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C5%A9_Kh%E1%BA%AFc_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">V\u0169 Kh\u1eafc Tr\u01b0\u1eddng<\/a> \u0111\u00e3 tr\u1ee5 tr\u00ec ch\u00f9a v\u00e0o kho\u1ea3ng <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 17\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17\">th\u1ebf k\u1ef7 17<\/a>.<\/li>\n<li><b><a title=\"Ch\u00f9a Th\u1ea7y\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%B9a_Th%E1%BA%A7y\">Ch\u00f9a Th\u1ea7y<\/a><\/b> t\u1ecda l\u1ea1c \u1edf ch\u00e2n n\u00fai S\u00e0i S\u01a1n. Ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng t\u1eeb \u0111\u1eddi vua <a title=\"L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%BD_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng\">L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng<\/a> (<a title=\"1072\" href=\"\/wiki\/1072\">1072<\/a>&#8211;<a title=\"1128\" href=\"\/wiki\/1128\">1128<\/a>). L\u00fac \u0111\u1ea7u ch\u00f9a ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea3o am nh\u1ecf c\u1ee7a thi\u1ec1n s\u01b0 <a title=\"T\u1eeb \u0110\u1ea1o H\u1ea1nh\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%AB_%C4%90%E1%BA%A1o_H%E1%BA%A1nh\">T\u1eeb \u0110\u1ea1o H\u1ea1nh<\/a>. Sau \u0111\u00f3, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng ra. Ch\u00f9a x\u00e2y theo h\u00ecnh ch\u1eef &#8220;Tam&#8221; c\u00f3 ba l\u1edbp: Ch\u00f9a H\u1ea1, ch\u00f9a Gi\u1eefa, ch\u00f9a Th\u01b0\u1ee3ng. L\u1edbp ngo\u00e0i c\u00f9ng l\u00e0 n\u01a1i t\u1ebf l\u1ec5, l\u1edbp gi\u1eefa th\u1edd ph\u1eadt, l\u1edbp trong c\u00f9ng th\u1edd s\u01b0 T\u1eeb \u0110\u1ea1o H\u1ea1nh.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Di ch\u1ec9 v\u0103n ho\u00e1 <b>\u00d3c-eo<\/b>: Khu v\u1ef1c v\u0103n ho\u00e1 <a title=\"\u00d3c Eo\" href=\"\/wiki\/%C3%93c_Eo\">\u00d3c-eo<\/a> tr\u1ea3i r\u1ed9ng nhi\u1ec1u t\u1ec9nh mi\u1ec1n T\u00e2y v\u00e0 \u0110\u00f4ng Nam b\u1ed9, c\u00e1c di ch\u1ec9 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh l\u00e0 t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a>. Trong s\u1ed1 c\u00e1c di v\u1eadt t\u00ecm th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt g\u1ed7 ch\u1ee9ng t\u1ecf Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 du nh\u1eadp v\u00e0o khu v\u1ef1c n\u00e0y t\u1eeb r\u1ea5t s\u1edbm b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n.<\/li>\n<li><a title=\"Qu\u1ea3ng Ninh\" href=\"\/wiki\/Qu%E1%BA%A3ng_Ninh\">Qu\u1ea3ng Ninh<\/a>: N\u00fai <b>Y\u00ean t\u1eed<\/b> thu\u1ed9c t\u1ec9nh n\u00e0y \u0111\u00e3 l\u00e0 n\u01a1i Ph\u00e1t xu\u1ea5t c\u1ee7a ph\u00e1i thi\u1ec1n Y\u00ean T\u1eed. N\u01a1i \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 nhi\u1ec1u ch\u00f9a trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ch\u00f9a Hoa Y\u00ean (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 V\u00e2n Y\u00ean &#8211; <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ec9 13<\/a>) n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ph\u00e1i Y\u00ean T\u1eed tr\u1ee5 tr\u00ec. Ng\u00f4i th\u00e1p n\u1ed5i tr\u1ed9i nh\u1ea5t l\u00e0 Th\u00e1p T\u1ed5, b\u1eb1ng \u0111\u00e1, 6 t\u1ea7ng. C\u00f2n l\u1ea1i l\u00e0 c\u00e1c ch\u00f9a Qu\u1ef3nh L\u00e2m, Long \u0110\u1ed9ng, Gi\u1ea3i Oan, B\u1ea3o S\u00e1i, M\u1ed9t M\u00e1i v\u00e0 ch\u00f9a \u0110\u1ed3ng l\u00e0 ch\u00f9a cu\u1ed1i n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u1ec9nh Y\u00ean T\u1eed.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Tri.E1.BB.81u_Ti.C3.AAn\"><\/span><span id=\"Tri\u1ec1u_Ti\u00ean\" class=\"mw-headline\">Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/span><span class=\"mw-editsection\"><span class=\"mw-editsection-bracket\">[<\/span><a class=\"mw-editsection-visualeditor\" title=\"S\u1eeda \u0111\u1ed5i ph\u1ea7n \u201cTri\u1ec1u Ti\u00ean\u201d\" href=\"\/w\/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o&amp;veaction=edit&amp;section=30\">s\u1eeda<\/a><span class=\"mw-editsection-divider\"> | <\/span><a title=\"S\u1eeda \u0111\u1ed5i ph\u1ea7n \u201cTri\u1ec1u Ti\u00ean\u201d\" href=\"\/w\/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o&amp;action=edit&amp;section=30\">s\u1eeda m\u00e3 ngu\u1ed3n<\/a><span class=\"mw-editsection-bracket\">]<\/span><\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Korea-Haeinsa-04.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Korea-Haeinsa-04.jpg\/200px-Korea-Haeinsa-04.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Korea-Haeinsa-04.jpg\/300px-Korea-Haeinsa-04.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c9\/Korea-Haeinsa-04.jpg\/400px-Korea-Haeinsa-04.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"800\" data-file-height=\"600\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCh\u00f9a <b><a title=\"Haeinsa\" href=\"\/wiki\/Haeinsa\">Haeinsa<\/a> (H\u1ea3i \u1ea4n) n\u01a1i l\u01b0u gi\u1eef m\u1ed9c b\u1ea3n Tam T\u1ea1ng kinh Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/b><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u0110\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n sang b\u00e1n \u0111\u1ea3o <a title=\"Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/a> kho\u1ea3ng cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 4\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 4<\/a> (n\u0103m <a title=\"372\" href=\"\/wiki\/372\">372<\/a>). Do l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1eb7c th\u00f9, t\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u1eb7t \u0111\u1ee7 c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i l\u1edbn <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a>, <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a> (k\u1ec3 c\u1ea3 <a title=\"Thi\u1ec1n t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng\">Thi\u1ec1n t\u00f4ng<\/a>) v\u00e0 <a title=\"M\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">M\u1eadt t\u00f4ng<\/a>. C\u00e1c di t\u00edch \u1edf \u0111\u00e2y r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u01b0ng c\u0169ng b\u1ecb t\u00e0n ph\u00e1 do chi\u1ebfn tranh hay do s\u1ef1 c\u1ea5m \u0111o\u00e1n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 l\u00e0 d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u <a title=\"Nh\u00e0 Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">Joseon<\/a> (<a title=\"1395\" href=\"\/wiki\/1395\">1395<\/a>&#8211;<a title=\"1910\" href=\"\/wiki\/1910\">1910<\/a>). H\u01a1n n\u1eefa t\u1eeb \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 20\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20\">th\u1ebf k\u1ef7 20<\/a> \u1edf <a title=\"C\u1ed9ng h\u00f2a D\u00e2n ch\u1ee7 Nh\u00e2n d\u00e2n Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">C\u1ed9ng h\u00f2a D\u00e2n ch\u1ee7 Nh\u00e2n d\u00e2n Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/a>, do ch\u00ednh s\u00e1ch ti\u00eau di\u1ec7t t\u00f4n gi\u00e1o, c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf n\u01a1i n\u00e0y \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i. <a title=\"H\u00e0n Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c\">Nam H\u00e0n<\/a> ng\u00e0y nay c\u00f3 kho\u1ea3ng 20% d\u00e2n theo Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ch\u00f9a chi\u1ec1n. Do \u0111\u00f3, r\u1ea5t kh\u00f3 \u0111\u1ec3 li\u1ec7t k\u00ea hay \u0111\u00e1nh gi\u00e1 h\u1ebft c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh quan tr\u1ecdng ra. \u1ede \u0111\u00e2y ch\u1ec9 h\u1ea1n ch\u1ebf v\u00e0i ki\u1ebfn tr\u00fac Ph\u1eadt gi\u00e1o ti\u00eau bi\u1ec3u.<\/p>\n<ul>\n<li>Nh\u00f3m <a title=\"Tam B\u1ea3o t\u1ef1 (H\u00e0n Qu\u1ed1c)\" href=\"\/wiki\/Tam_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%B1_(H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)\">ch\u00f9a Tam B\u1ea3o<\/a> bao g\u1ed3m\n<ul>\n<li><b><a title=\"Tongdosa\" href=\"\/wiki\/Tongdosa\">Tongdosa<\/a><\/b>: n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng n\u1ed1i hai th\u00e0nh ph\u1ed1 <a title=\"Ulsan\" href=\"\/wiki\/Ulsan\">Ulsan<\/a> v\u00e0 <a title=\"Busan\" href=\"\/wiki\/Busan\">Busan<\/a> c\u00f3 t\u1eeb gi\u1eefa <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a> (n\u0103m <a title=\"646\" href=\"\/wiki\/646\">646<\/a>). \u0110\u00e2y l\u00e0 ng\u00f4i ch\u00f9a quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u1edf b\u00e1n \u0111\u1ea3o Tri\u1ec1u Ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 Jajang-yulsa kh\u1edfi c\u00f4ng. Ch\u1eef &#8220;Tongdosa&#8221; theo <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ti\u1ebfng Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">ti\u1ebfng Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/a> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u1ec3 gi\u00e1c ng\u1ed9&#8221; (Th\u00f4ng \u0111\u1ed9 t\u1ef1 \ud1b5\ub3c4\uc0ac). Ch\u00f9a c\u00f3 l\u01b0u gi\u1eef m\u1ed9t s\u1ed1 m\u1ea3nh x\u01b0\u01a1ng Ph\u1eadt (<a title=\"X\u00e1 l\u1ecb\" href=\"\/wiki\/X%C3%A1_l%E1%BB%8B\">X\u00e1 L\u1ee3i<\/a> Ph\u1eadt) trong ng\u00f4i th\u00e1p ch\u00ednh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u1ecf v\u00e0 h\u00e0ng ng\u00e0n s\u01b0 c\u01b0 ng\u1ee5. Sau \u0111\u00f3, b\u1ed9 ph\u1eadn l\u1edbn c\u1ee7a ch\u00f9a \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i do qu\u00e2n <a title=\"Nh\u1eadt B\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n\">Nh\u1eadt<\/a> trong <a title=\"Chi\u1ebfn tranh th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ee9 hai\" href=\"\/wiki\/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai\">th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 2<\/a>, ngo\u1ea1i tr\u1eeb to\u00e0 th\u00e1p <a class=\"new\" title=\"Daeungjeon (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Daeungjeon&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Daeungjeon<\/a>. L\u1ea7n cu\u1ed1i ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c tu s\u1eeda l\u00e0 v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 17\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17\">th\u1ebf k\u1ef7 17<\/a>. Ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi \u0111\u00e2y l\u00e0 &#8220;ch\u00f9a kh\u00f4ng Ph\u1eadt&#8221; v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t k\u00ec t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt n\u00e0o \u1edf c\u00e1c c\u1eeda ra trong t\u1ea7ng tr\u1ec7t. \u0110\u1ed1i v\u1edbi <a title=\"Ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/a> th\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 &#8220;B\u1ea3o t\u1ef1 th\u1ee9 nh\u1ea5t c\u1ee7a H\u00e0n Qu\u1ed1c&#8221; (<i>Korea&#8217;s first Jewel Temple<\/i>) hay <b>Ph\u1eadt B\u1ea3o t\u1ef1<\/b>.<\/li>\n<li><b><a title=\"Haeinsa\" href=\"\/wiki\/Haeinsa\">Haeinsa<\/a><\/b>: \u1edf \u0110\u00f4ng Nam <a title=\"Daegu\" href=\"\/wiki\/Daegu\">Daegu<\/a>, x\u00e2y n\u0103m <a title=\"802\" href=\"\/wiki\/802\">802<\/a>, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <b>Ph\u00e1p B\u1ea3o t\u1ef1<\/b> (<i>Dharma<\/i>). N\u01a1i n\u00e0y c\u00f3 ch\u1ee9a c\u00e1c b\u1ed9 kinh \u0111i\u1ec3n \u0110\u1ea1i th\u1eeba (<i>Mahayana <\/i>) g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;Tri\u1ec1u Ti\u00ean Tam B\u1ea3o Kinh&#8221; (<i>Tripitaka Koreana<\/i>) nguy\u00ean v\u1eb9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi bao g\u1ed3m 52 tri\u1ec7u H\u00e1n t\u1ef1 (ch\u1eef c\u00e1i Trung Hoa) \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc v\u00e0o trong 81.258 kh\u1ed1i g\u1ed7 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m v\u00e0o <a class=\"mw-redirect\" title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_13\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 13<\/a>. Ch\u00f9a l\u00e0 trung t\u00e2m ch\u00ednh c\u1ee7a &#8220;Hoa Nghi\u00eam T\u00f4ng&#8221; (<i>Avatamsaka<\/i> hay <i>Garland Sutra<\/i>).<\/li>\n<li><b><a class=\"new\" title=\"Songgwangsa (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Songgwangsa&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Songgwangsa<\/a><\/b>: n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda \u0110\u00f4ng <a title=\"Gwangju\" href=\"\/wiki\/Gwangju\">Gwangju<\/a>, ban \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00f9a nh\u1ecf th\u1eddi <a title=\"T\u00e2n La\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2n_La\">Silla<\/a>. \u0110\u1ebfn cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 12\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12\">th\u1ebf k\u1ef7 12<\/a> th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 Chinul m\u1edf r\u1ed9ng ra th\u00e0nh trung t\u00e2m thi\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ti\u00ean m\u1ec7nh danh l\u00e0 <b>T\u0103ng B\u1ea3o T\u1ef1<\/b>. Ch\u1eef Songgwangsa c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;thi\u1ec1n&#8221; (T\u00f9ng Qu\u1ea3ng t\u1ef1 \uc1a1\uad11\uc0ac). Ch\u00f9a c\u00f3 h\u01a1n 50 thi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng cho t\u0103ng v\u00e0 30 cho ni. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 Trung t\u00e2m thi\u1ec1n qu\u1ed1c t\u1ebf \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Tri\u1ec1u Ti\u00ean do thi\u1ec1n s\u01b0 Kusan s\u00e1ng l\u1eadp.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b><a title=\"Bulguksa\" href=\"\/wiki\/Bulguksa\">Bulguksa<\/a><\/b>: \u0110\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o n\u0103m <a title=\"535\" href=\"\/wiki\/535\">535<\/a> v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi c\u0169 l\u00e0 Hwaeombeomnyusa. Ng\u00f4i ch\u00f9a n\u1eb1m ph\u00eda \u0110\u00f4ng Daegu tr\u00ean n\u00fai Doham g\u1ed3m h\u01a1n 80 to\u00e0 nh\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi hai ng\u00f4i th\u00e1p \u0111\u00e1 l\u1edbn l\u00e0 Shakyamuni v\u00e0 Tabotap. T\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3 ch\u1ee9a b\u1ea3n in c\u1ed5 nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0 <a class=\"new\" title=\"T\u1ecbnh Quang \u0110\u00e0 La Ni kinh (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=T%E1%BB%8Bnh_Quang_%C4%90%C3%A0_La_Ni_kinh&amp;action=edit&amp;redlink=1\">T\u1ecbnh Quang \u0110\u00e0 La Ni kinh<\/a> (<i>Pure Light Dharani Sutra<\/i>). Ch\u1eef Bulguksa c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;Ph\u1eadt qu\u1ed1c t\u1ef1&#8221; (\ubd88\uad6d\uc0ac). Ngo\u00e0i ra \u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 pho t\u01b0\u1ee3ng ph\u1eadt thi\u1ec1n Seokguram c\u00f3 kho\u1ea3ng 1250 n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed. Ch\u00f9a b\u1ecb \u0111\u1ed1t n\u0103m <a title=\"1592\" href=\"\/wiki\/1592\">1592<\/a> b\u1edfi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i <a title=\"Toyotomi Hideyoshi\" href=\"\/wiki\/Toyotomi_Hideyoshi\">Hideyoshi Toyotomi<\/a>. Ng\u00f4i ch\u00f9a hi\u1ec7n t\u1ea1i tr\u00f9ng tu tr\u00ean n\u1ec1n m\u00f3ng ng\u00f4i ch\u00f9a c\u0169 v\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 1970.<\/li>\n<li>Ngo\u00e0i c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh Ph\u1eadt gi\u00e1o k\u1ec3 tr\u00ean, \u1edf b\u00e1n \u0111\u1ea3o Tri\u1ec1u Ti\u00ean c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac Ph\u1eadt gi\u00e1o kh\u00e1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1c ng\u00f4i ch\u00f9a nh\u01b0:\n<ul>\n<li><b><a class=\"new\" title=\"Sinse-dong (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Sinse-dong&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Sinse-dong<\/a><\/b>: th\u00e1p 7 t\u1ea7ng (x\u00e2y v\u00e0o kho\u1ea3ng <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 10\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 10<\/a>), n\u1eb1m \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4 Andong, l\u00e0 ng\u00f4i th\u00e1p b\u1eb1ng \u0111\u00e1 l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Tri\u1ec1u ti\u00ean. Th\u00e1p cao 7,75 m\u00e9t \u0111\u01b0u\u1ee3c trang tr\u00ed theo cung c\u00e1ch 8 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. Th\u00e2n th\u00e1p l\u00e0m b\u1eb1ng nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u00e1 x\u00e1m c\u1ee1 24x14x6 cm chi\u1ebfm 7,75 m\u00e9t vu\u00f4ng.<\/li>\n<li><b>T\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt D\u01b0\u1ee3c S\u01b0<\/b> (<i>Gatbawi Buddha<\/i>): \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 9\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 9<\/a>, n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai Palgongsan (hay Gwanbong) \u1edf Daegu. \u0110i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt c\u00f3 \u0111\u1ed9i n\u00f3n d\u1ea1ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng d\u00e0y kho\u1ea3ng 15\u00a0cm v\u00e0 tr\u00ean tay c\u00f3 c\u1ea7m m\u1ed9t si\u00eau thu\u1ed1c ch\u1eefa b\u1ec7nh t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho vi\u1ec7c \u0111\u1ea9y lui ma \u0111\u1ea1o. Pho t\u01b0\u1ee3ng ng\u1ed3i, cao kho\u1ea3ng 4 m\u00e9t. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trung \u0111i\u1ec3m du l\u1ecbch v\u00ec c\u1ea3nh tr\u00ed \u0111\u1eb9p. \u0110\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u01a1i du kh\u00e1ch ph\u1ea3i m\u1ea5t \u00edt nh\u1ea5t 1 gi\u1edd leo b\u1ed9.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Th.C3.A1i_Lan\"><\/span><span id=\"Th\u00e1i_Lan\" class=\"mw-headline\">Th\u00e1i Lan<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tleft\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 152px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Phra_Pathom_Chedi2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Phra_Pathom_Chedi2.jpg\/150px-Phra_Pathom_Chedi2.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Phra_Pathom_Chedi2.jpg\/225px-Phra_Pathom_Chedi2.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/37\/Phra_Pathom_Chedi2.jpg\/300px-Phra_Pathom_Chedi2.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"200\" data-file-width=\"960\" data-file-height=\"1280\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nTh\u00e1p Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn nh\u1ea5t Phra Pathom, Nakhon Pathom, Th\u00e1i<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi tin l\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 truy\u1ec1n t\u1edbi <a title=\"Th\u00e1i Lan\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A1i_Lan\">Th\u00e1i Lan<\/a> trong th\u1eddi gian vua Asoka \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi \u0111i truy\u1ec1n gi\u00e1o v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_3_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3 TCN<\/a>. M\u1ed9t c\u00e1ch ch\u1eafc ch\u1eafn th\u00ec Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/a> \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y qua c\u00e1c ng\u00f5 giao th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n hay qua c\u00e1c n\u01b0\u1edbc l\u00e2n bang nh\u01b0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a> v\u00e0 <a title=\"Campuchia\" href=\"\/wiki\/Campuchia\">Campuchia<\/a> v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 6<\/a>. C\u00e1c di t\u00edch \u1edf \u0111\u00e2y r\u1ea5t nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111a s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y sau <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">th\u1ebf k\u1ec9 14<\/a>. Nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh hay trung t\u00e2m c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb l\u1ecbch s\u1eed l\u1edbn bao g\u1ed3m:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Phra Pathom Chedi<\/b> thu\u1ed9c t\u1ec9nh Nakhon Pathom, 56\u00a0km ph\u00eda T\u00e2y <a class=\"mw-redirect\" title=\"Bangkok\" href=\"\/wiki\/Bangkok\">Bangkok<\/a>. (Ch\u1eef <i>chedi<\/i> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;th\u00e1p&#8221;). Nakhon Pathon \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 n\u01a1i xu\u1ea5t ph\u00e1t \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Th\u00e1i Lan. Ng\u00f4i th\u00e1p Phra Pathom cao 120 m v\u1edbi \u0111\u00e1y tr\u00f2n b\u00e1n k\u00ednh 233,5 m. Th\u00e1p hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng v\u00e0o th\u1eddi vua Mongkut Rama IV (<a title=\"1804\" href=\"\/wiki\/1804\">1804<\/a>&#8211;<a title=\"1868\" href=\"\/wiki\/1868\">1868<\/a>) trong v\u00f2ng 17 n\u0103m, nh\u1eb1m bao b\u1ecdc cho m\u1ed9t th\u00e1p nh\u1ecf h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 t\u1eeb h\u01a1n 2000 n\u0103m tu\u1ed5i. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u00e1p l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi.<\/li>\n<li><b>Wat Mahathat <\/b> (ch\u1eef <i>wat<\/i> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;\u0111\u1ec1n&#8221; hay &#8220;ch\u00f9a&#8221;). \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac ti\u00eau bi\u1ec3u cho \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"V\u0103n ho\u00e1 Khmer (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=V%C4%83n_ho%C3%A1_Khmer&amp;action=edit&amp;redlink=1\">v\u0103n ho\u00e1 Khmer<\/a> (giai \u0111o\u1ea1n ngh\u1ec7 thu\u1eadt T\u00edch Lan). Khu \u0111\u1ec1n n\u1eb1m \u1edf trung t\u00e2m th\u00e0nh ph\u1ed1 <a class=\"mw-disambig\" title=\"Ayutthaya\" href=\"\/wiki\/Ayutthaya\">Ayutthaya<\/a>, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o th\u1eddi <a title=\"V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Sukhothai\" href=\"\/wiki\/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sukhothai\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Sukhothai<\/a>, c\u00f3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng h\u01a1n 200 ng\u00f4i th\u00e1p. C\u1ee9 m\u1ed7i ng\u00f4i th\u00e1p l\u1edbn d\u1ea1ng \u0111\u00e0i sen s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e2y quanh b\u1edfi 8 th\u00e1p nh\u1ecf h\u01a1n. \u0110\u1ec1n n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd x\u00e2y v\u00e0o n\u0103m <a title=\"1374\" href=\"\/wiki\/1374\">1374<\/a>, n\u01a1i \u0111\u00e2y ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 th\u1edd m\u1ea3nh x\u01b0\u01a1ng Ph\u1eadt. Ng\u00e0y nay th\u00ec th\u00e1p trung t\u00e2m \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t do th\u1eddi gian.<br \/>Ngo\u00e0i ra, t\u1ea1i Ayutthaya c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd Ph\u1eadt n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 <b>Phra Si Sanphet<\/b> (x\u00e2y n\u0103m <a title=\"1448\" href=\"\/wiki\/1448\">1448<\/a> v\u1edbi 3 ng\u00f4i th\u00e1p h\u00ecnh chu\u00f4ng \u00fap l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho Ayutthaya), <b>Ratchaburana<\/b> (x\u00e2y v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 15\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15\">th\u1ebf k\u1ec9 15<\/a>), v\u00e0 <b>Lokaya Sutha<\/b> (ch\u01b0a x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh x\u00e1c ni\u00ean \u0111\u1ea1i).<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 152px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Ayutthaya_buddha.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Ayutthaya_buddha.jpg\/150px-Ayutthaya_buddha.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Ayutthaya_buddha.jpg\/225px-Ayutthaya_buddha.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/22\/Ayutthaya_buddha.jpg\/300px-Ayutthaya_buddha.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"150\" data-file-width=\"600\" data-file-height=\"600\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nT\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7u Ph\u1eadt b\u1ecb c\u00e2y che ph\u1ee7 t\u1ea1i Wat Mahathat, Ayutthaya<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<ul>\n<li>Trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o <b>Haripuchai<\/b>, ng\u00e0y nay thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u00e0nh ph\u1ed1 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Th\u00e0nh ph\u1ed1 Chiang Mai\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Chiang_Mai\">Chiang Mai<\/a>. \u0110\u00e2y l\u00e0 trung Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn c\u1ee7a Th\u00e1i Lan kho\u1ea3ng 1000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. Hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f2n l\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u ch\u00f9a th\u00e1p. Trong s\u1ed1 \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u00e1p <b>Wat Chiang Man<\/b> d\u1ef1ng n\u0103m <a title=\"1306\" href=\"\/wiki\/1306\">1306<\/a>. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, b\u00ean trong \u0111\u1ec1n c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ee9c tranh Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 mang v\u1ec1 t\u1eeb T\u00edch Lan 2000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00e0 m\u1ed9t t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt b\u1eb1ng tinh th\u1ec3 (<i>crystal<\/i>) l\u1ea5y v\u1ec1 t\u1eeb Lopburi c\u00f3 kho\u1ea3ng 1800 n\u0103m tu\u1ed5i.<br \/>Ngo\u00e0i ra, trung t\u00e2m Haripuchai c\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ec1n Ph\u1eadt kh\u00e1c nh\u01b0 l\u00e0: <b>Chedi Luang<\/b> (x\u00e2y n\u0103m <a title=\"1391\" href=\"\/wiki\/1391\">1391<\/a>), <b>Chet Yot<\/b> (x\u00e2y cu\u1ed1i <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 15\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15\">th\u1ebf k\u1ef7 15<\/a>), <b>Doi Suthep<\/b> (x\u00e2y n\u0103m <a title=\"1386\" href=\"\/wiki\/1386\">1386<\/a>), <b>Phra Sing<\/b> (x\u00e2y n\u0103m <a title=\"1345\" href=\"\/wiki\/1345\">1345<\/a>) v\u00e0 <b>Wat Suan Dok<\/b> (x\u00e2y v\u00e0o <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 16\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16\">th\u1ebf k\u1ef7 16<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Campuchia\" class=\"mw-headline\">Campuchia<\/span><\/h3>\n<p>M\u1ed9t s\u1ed1 thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 du nh\u1eadp v\u00e0o x\u1ee9 <a title=\"Campuchia\" href=\"\/wiki\/Campuchia\">Campuchia<\/a> v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_3_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3 TCN<\/a>. Tuy nhi\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 du nh\u1eadp c\u00f9ng l\u00fac v\u1edbi <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n<\/a> qua vi\u1ec7c m\u1edf r\u1ed9ng giao th\u01b0\u01a1ng v\u1edbi \u1ea4n \u0110\u1ed9 s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00e0o <a class=\"new\" title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 1 TCN (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_1_TCN&amp;action=edit&amp;redlink=1\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 1 TCN<\/a>. Nh\u01b0ng l\u00fac \u0111\u00f3, trong su\u1ed1t th\u1eddi gian d\u00e0i c\u1ee7a <a title=\"Ph\u00f9 Nam\" href=\"\/wiki\/Ph%C3%B9_Nam\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ph\u00f9 Nam<\/a>, \u0111\u1ea1o B\u00e0 La M\u00f4n \u0111\u00e3 h\u01b0ng th\u1ecbnh h\u01a1n \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. \u0110\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 12\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12\">th\u1ebf k\u1ef7 12<\/a>, vua Jayavarman II \u0111\u00e3 cho x\u00e2y d\u1ef1ng ng\u00f4i \u0111\u1ec1n Hindu kh\u1ed5ng l\u1ed3 Angkor \u0111\u1ec3 th\u1edd th\u1ea7n <a title=\"Vishnu\" href=\"\/wiki\/Vishnu\">Vishnu<\/a>. \u0110\u1ec1n n\u00e0y m\u1edf r\u1ed9ng th\u00e0nh <a title=\"Angkor Wat\" href=\"\/wiki\/Angkor_Wat\">Angkor Wat<\/a>. Nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u vua Jayavarman VII, tr\u1ecb v\u00ec t\u1eeb <a title=\"1181\" href=\"\/wiki\/1181\">1181<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"1215\" href=\"\/wiki\/1215\">1215<\/a>, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 g\u1ea7n nh\u01b0 thay th\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o, Angkor Wat chuy\u1ec3n sang th\u1edd Ph\u1eadt v\u00e0 vua Jayavarman VII \u0111\u00e3 x\u00e2y nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1n th\u1edd Ph\u1eadt kh\u00e1c trong th\u00e0nh <a title=\"Angkor Thom\" href=\"\/wiki\/Angkor_Thom\">Angkor Thom<\/a> (\u1edf g\u1ea7n Angkor Wat) m\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t \u0111\u1ec1n <a title=\"Bayon\" href=\"\/wiki\/Bayon\">Bayon<\/a>.<\/p>\n<p>Angkor Thom l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u1edbn nh\u1ea5t \u1edf Campuchia \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 12, nay thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u1ec9nh <a class=\"mw-redirect\" title=\"Xi\u00eam Ri\u1ec7p\" href=\"\/wiki\/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p\">Siem Reap<\/a>. N\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m l\u00e0 ch\u1ecbu r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ki\u1ebfn tr\u00fac B\u00e0 La M\u00f4n. Th\u00e0nh c\u00f3 h\u00e0o n\u01b0\u1edbc bao b\u1ecdc r\u1ed9ng 100 m\u00e9t c\u1eb7p theo b\u1ed1n v\u00e1ch t\u01b0\u1eddng cao 8 m\u00e9t l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t khu v\u1ef1c h\u00ecnh vu\u00f4ng m\u1ed7i c\u1ea1nh kho\u1ea3ng 3\u00a0km theo c\u00e1c h\u01b0\u1edbng ch\u00ednh. C\u00e1c c\u1ed5ng l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed5 ngay trung \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng cho c\u00e1c h\u01b0\u1edbng T\u00e2y, Nam v\u00e0 B\u1eafc c\u00f3 c\u00e1c c\u1ea7u b\u1eafc qua. Ri\u00eang h\u01b0\u1edbng \u0110\u00f4ng c\u00f3 hai c\u1ed5ng v\u00e0o. C\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn t\u1edbi c\u1ed5ng v\u00e0o c\u00f3 c\u00e1c d\u00e3y 54 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng b\u1eb1ng \u0111\u00e1.<\/p>\n<h3><span id=\"Nh.E1.BA.ADt_B.E1.BA.A3n\"><\/span><span id=\"Nh\u1eadt_B\u1ea3n\" class=\"mw-headline\">Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 202px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:Todaiji_daibutsuden.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Todaiji_daibutsuden.jpg\/200px-Todaiji_daibutsuden.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Todaiji_daibutsuden.jpg\/300px-Todaiji_daibutsuden.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Todaiji_daibutsuden.jpg\/400px-Todaiji_daibutsuden.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"150\" data-file-width=\"2048\" data-file-height=\"1536\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nCh\u00f9a Todaiji, ng\u00f4i ch\u00f9a b\u1eb1ng g\u1ed7 l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u0110\u1ea1o Ph\u1eadt ch\u00ednh th\u1ee9c du nh\u1eadp v\u00e0o <a title=\"Nh\u1eadt B\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n\">Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/a> t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a>. Hai trung t\u00e2m Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u1ed1 \u0111\u00f4 <a class=\"mw-disambig\" title=\"Nara\" href=\"\/wiki\/Nara\">Nara<\/a>, <a title=\"Ky\u014dto (th\u00e0nh ph\u1ed1)\" href=\"\/wiki\/Ky%C5%8Dto_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)\">Kyoto<\/a>, v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u014dky\u014d\" href=\"\/wiki\/T%C5%8Dky%C5%8D\">Tokyo<\/a><\/p>\n<ul>\n<li><b>Nara<\/b> n\u1eb1m \u1edf \u0111i\u1ec3m cu\u1ed1i c\u1ee7a con \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 l\u1ee5a (<i>the Silk Road<\/i>) v\u1edbi c\u00e1c ch\u00f9a:\n<ul>\n<li><b>Horyu-ji<\/b> x\u00e2y n\u0103m <a title=\"607\" href=\"\/wiki\/607\">607<\/a>, \u0111\u00e2y l\u00e0 ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u1ea5t b\u1eb1ng g\u1ed7 c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. Thi\u00ean tai \u0111\u00e3 h\u1ee7y \u0111i phi\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ch\u00f9a. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y l\u1ea1i v\u00e0o kho\u1ea3ng <a title=\"710\" href=\"\/wiki\/710\">710<\/a>. Gian th\u00e1p ch\u00ednh c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1ebfn 5 t\u1ea7ng.<\/li>\n<li>Ch\u00f9a <b>Kokufuji<\/b> x\u00e2y n\u0103m <a title=\"730\" href=\"\/wiki\/730\">730<\/a>, c\u00f3 th\u00e1p n\u0103m t\u1ea7ng b\u1eb1ng g\u1ed7 cao nh\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Nh\u1eadt (50 m), tr\u00f9ng tu n\u0103m <a title=\"1426\" href=\"\/wiki\/1426\">1426<\/a> v\u00e0 ch\u00f9a <b>Todaiji<\/b> (<a title=\"760\" href=\"\/wiki\/760\">760<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>Kyoto<\/b> t\u1eadp trung kh\u00e1 nhi\u1ec1u ch\u00f9a c\u1ed5 nh\u01b0ng \u0111a s\u1ed1 x\u00e2y t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">th\u1ebf k\u1ef7 14<\/a> tr\u1edf \u0111i. Quan tr\u1ecdng l\u00e0 c\u00e1c ch\u00f9a <b>Kiyomizudera<\/b> (d\u1ef1ng kho\u1ea3ng <a title=\"798\" href=\"\/wiki\/798\">798<\/a>, tr\u00f9ng tu l\u1ea1i n\u0103m <a title=\"1633\" href=\"\/wiki\/1633\">1633<\/a>), <b>Ninnaji<\/b> (x\u00e2y n\u0103m <a title=\"888\" href=\"\/wiki\/888\">888<\/a>, tr\u00f9ng tu nhi\u1ec1u t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 17\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17\">th\u1ebf k\u1ef7 17<\/a> tr\u1edf \u0111i), <b>Byodoin<\/b> (<a title=\"1053\" href=\"\/wiki\/1053\">1053<\/a>) v\u00e0 ch\u00f9a <b>Ryoan-ji<\/b>, d\u1ef1ng n\u0103m <a title=\"1450\" href=\"\/wiki\/1450\">1450<\/a>, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi v\u01b0\u1eddn s\u1ecfi ki\u1ebfn t\u1ea1o do vi\u1ec7c th\u1ef1c h\u00e0nh thi\u1ec1n, ch\u00f9a <b>Chionin<\/b> c\u1ee7a <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 t\u00f4ng<\/a> d\u1ef1ng n\u0103m <a title=\"1234\" href=\"\/wiki\/1234\">1234<\/a> nh\u01b0ng phi\u00ean b\u1ea3n c\u00f2n \u0111\u1ebfn nay \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y t\u1eeb th\u1ebf k\u1ec9 17.<\/li>\n<li><b>Tokyo<\/b> v\u1edbi ch\u00f9a quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 <b>Sensoji<\/b> (t\u1eeb <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7<\/a>), \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng do vi\u1ec7c 3 ng\u01b0 ph\u1ee7 t\u00ecm th\u1ea5y \u1ea3nh nh\u1ecf c\u1ee7a <a title=\"Quan \u00c2m\" href=\"\/wiki\/Quan_%C3%82m\">Quan Th\u1ebf \u00c2m B\u1ed3 T\u00e1t<\/a> (<i>Kannon<\/i>) trong l\u01b0\u1edbi c\u1ee7a h\u1ecd.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\"Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o_ng.C3.A0y_nay\"><\/span><span id=\"Ph\u1eadt_gi\u00e1o_ng\u00e0y_nay\" class=\"mw-headline\">Ph\u1eadt gi\u00e1o ng\u00e0y nay<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li>Theo s\u1ed1 li\u1ec7u th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.adherents.com\/\" rel=\"nofollow\">Adherents<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20181226054849\/http:\/\/www.adherents.com\/\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2018-12-26 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a> th\u00ec s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0 376 tri\u1ec7u (v\u00e0o n\u0103m <a title=\"2005\" href=\"\/wiki\/2005\">2005<\/a>), chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 6% d\u00e2n s\u1ed1 th\u1ebf gi\u1edbi.<\/li>\n<li>C\u0169ng theo th\u1ed1ng k\u00ea Adherents, 10 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi theo Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u1ea5t l\u00e0:<br \/><a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Qu\u1ed1c<\/a> 102.000.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"Nh\u1eadt B\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n\">Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/a> 89.650.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"Th\u00e1i Lan\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A1i_Lan\">Th\u00e1i Lan<\/a> 55.480.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"Vi\u1ec7t Nam\" href=\"\/wiki\/Vi%E1%BB%87t_Nam\">Vi\u1ec7t Nam<\/a> h\u01a1n 45.000.000 ng\u01b0\u1eddi <sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"#cite_note-9\">[9]<\/a><\/sup> <br \/><a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Myanma<\/a> 41.610.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">Sri Lanka<\/a> 12.540.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"H\u00e0n Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c\">H\u00e0n Qu\u1ed1c<\/a> 10.920.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"\u0110\u00e0i Loan\" href=\"\/wiki\/%C4%90%C3%A0i_Loan\">\u0110\u00e0i Loan<\/a> 9.150.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"Campuchia\" href=\"\/wiki\/Campuchia\">Campuchia<\/a> 9.130.000 ng\u01b0\u1eddi<br \/><a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a> 7.000.000 ng\u01b0\u1eddi<\/li>\n<li>\u0110\u1ea1o Ph\u1eadt \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng:\n<ul>\n<li><a title=\"Hoa K\u1ef3\" href=\"\/wiki\/Hoa_K%E1%BB%B3\">Hoa K\u1ef3<\/a>: Theo World Almanac n\u0103m <a title=\"2004\" href=\"\/wiki\/2004\">2004<\/a> c\u00f3 kho\u1ea3ng 2-3 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. \u0110\u1ea1o n\u00e0y \u0111\u1ee9ng h\u00e0ng th\u1ee9 5 \u1edf \u0111\u00e2y. T\u1ec9 l\u1ec7 t\u0103ng s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o t\u1eeb <a title=\"1990\" href=\"\/wiki\/1990\">1990<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"2000\" href=\"\/wiki\/2000\">2000<\/a> l\u00e0 170%.<\/li>\n<li>Theo <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.abs.gov.au\/\" rel=\"nofollow\">Australian Bureau of Statistics<\/a> c\u1ee7a <a title=\"\u00dac\" href=\"\/wiki\/%C3%9Ac\">\u00dac<\/a> th\u00ec s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt c\u00f3 t\u1ec9 l\u1ec7 t\u0103ng nhanh nh\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y t\u1eeb <a title=\"1996\" href=\"\/wiki\/1996\">1996<\/a> \u0111\u1ebfn <a title=\"2001\" href=\"\/wiki\/2001\">2001<\/a> (h\u01a1n 150%). N\u0103m <a title=\"2002\" href=\"\/wiki\/2002\">2002<\/a> c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 360.000 ng\u01b0\u1eddi theo Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/li>\n<li>Theo <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.pluralism.org\/resources\/statistics\/tradition.php#Buddhism\" rel=\"nofollow\">Pluralism Project<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050404222430\/http:\/\/www.pluralism.org\/resources\/statistics\/tradition.php#Buddhism\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-04 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a> th\u00ec trong n\u0103m <a title=\"1997\" href=\"\/wiki\/1997\">1997<\/a> \u1edf <a title=\"Ph\u00e1p\" href=\"\/wiki\/Ph%C3%A1p\">Ph\u00e1p<\/a> c\u00f3 kho\u1ea3ng 650.000 v\u00e0 \u1edf <a title=\"Anh\" href=\"\/wiki\/Anh\">Anh<\/a> c\u00f3 180.000 t\u00edn \u0111\u1ed3 Ph\u1eadt gi\u00e1o.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\"Ni.C3.AAn_bi.E1.BB.83u_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o\"><\/span><span id=\"Ni\u00ean_bi\u1ec3u_l\u1ecbch_s\u1eed_Ph\u1eadt_gi\u00e1o\" class=\"mw-headline\">Ni\u00ean bi\u1ec3u l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/span><\/h2>\n<div class=\"thumb tleft\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 352px;\"><a class=\"image\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%ADp_tin:AshokaMap.gif\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/thumb\/e\/e7\/AshokaMap.gif\/350px-AshokaMap.gif\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/thumb\/e\/e7\/AshokaMap.gif\/525px-AshokaMap.gif 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/e\/e7\/AshokaMap.gif 2x\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"210\" data-file-width=\"559\" data-file-height=\"336\" \/><\/a>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\u00a0<\/div>\nS\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u1eddi vua Asoka<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<ul>\n<li><a title=\"624 TCN\" href=\"\/wiki\/624_TCN\">624<\/a>&#8211;<a title=\"544 TCN\" href=\"\/wiki\/544_TCN\">544 TCN<\/a>: <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Th\u00edch Ca M\u1ea7u Ni<\/a> (<i>Siddhartha Gautama<\/i>) \u0111\u1ea3n sinh. Nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y cho r\u1eb1ng Ph\u1eadt ra \u0111\u1eddi kho\u1ea3ng <a title=\"563 TCN\" href=\"\/wiki\/563_TCN\">563<\/a>&#8211;<a title=\"483 TCN\" href=\"\/wiki\/483_TCN\">483 TCN<\/a>. Do \u0111\u00f3, th\u1eddi gian t\u00ednh trong 500 n\u0103m \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb khi ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c, s\u1ef1 ki\u1ec7n ch\u1ec9 ghi l\u1ea1i kho\u1ea3ng ch\u1eebng.<\/li>\n<li><a title=\"528 TCN\" href=\"\/wiki\/528_TCN\">528 TCN<\/a>: Th\u00edch Ca gi\u00e1c ng\u1ed9 (\u1edf tu\u1ed5i 35) v\u00e0 thuy\u1ebft ph\u00e1p trong kho\u1ea3ng 49 n\u0103m.<\/li>\n<li><a title=\"483 TCN\" href=\"\/wiki\/483_TCN\">483 TCN<\/a>: Th\u00edch Ca nh\u1eadp ni\u1ebft b\u00e0n<\/li>\n<li>483 TCN: H\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n I \u1edf <a class=\"new\" title=\"Rajaghgraha (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Rajaghgraha&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Rajaghgraha<\/a> kho\u1ea3ng 500 <a title=\"A-la-h\u00e1n\" href=\"\/wiki\/A-la-h%C3%A1n\">A-la-h\u00e1n<\/a>, do <a title=\"Ma-ha-ca-di\u1ebfp\" href=\"\/wiki\/Ma-ha-ca-di%E1%BA%BFp\">Mahakassapa<\/a> ch\u1ee7 tr\u00ec nh\u1eb1m g\u00f3p nh\u1eb7t l\u1ea1i c\u00e1c b\u00e0i gi\u1ea3ng c\u1ee7a Th\u00edch Ca. H\u00ecnh th\u00e0nh <a class=\"new\" title=\"Gi\u1edbi t\u1ea1ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Gi\u1edbi t\u1ea1ng<\/a> v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kinh (Ph\u1eadt gi\u00e1o)\" href=\"\/wiki\/Kinh_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)\">Kinh t\u1ea1ng<\/a>.<\/li>\n<li>Kho\u1ea3ng <a title=\"443 TCN\" href=\"\/wiki\/443_TCN\">443<\/a>&#8211;<a title=\"379 TCN\" href=\"\/wiki\/379_TCN\">379 TCN<\/a>: H\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n II \u1edf <a class=\"new\" title=\"Vesali (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Vesali&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Vesali<\/a>, b\u00e0n v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec3m d\u1ecb bi\u1ec7t trong gi\u1edbi lu\u1eadt \u0111\u00e3 n\u1ea3y sinh.<\/li>\n<li><a title=\"297 TCN\" href=\"\/wiki\/297_TCN\">297 TCN<\/a>: Vua <a title=\"A-d\u1ee5c v\u01b0\u01a1ng\" href=\"\/wiki\/A-d%E1%BB%A5c_v%C6%B0%C6%A1ng\">Asoka<\/a> (<a title=\"274 TCN\" href=\"\/wiki\/274_TCN\">274<\/a>&#8211;<a title=\"236 TCN\" href=\"\/wiki\/236_TCN\">236 TCN<\/a>) c\u1ea3i \u0111\u1ea1o sang Ph\u1eadt gi\u00e1o; \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh m\u1ed9t <a title=\"Qu\u1ed1c gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Qu%E1%BB%91c_gi%C3%A1o\">qu\u1ed1c gi\u00e1o<\/a> v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u lan truy\u1ec1n ra ngo\u00e0i <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99\">\u1ea4n \u0110\u1ed9<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"250 TCN\" href=\"\/wiki\/250_TCN\">250 TCN<\/a> (<a title=\"308 TCN\" href=\"\/wiki\/308_TCN\">308 TCN<\/a>?): H\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n th\u1ee9 III d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a vua Asoka \u1edf Pataliputra, \u1ea4n \u0110\u1ed9. Ch\u1ee7 tr\u00ec b\u1edfi Moggaliputta Tissa. B\u00e0n th\u1ea3o v\u00e0 ng\u0103n ng\u1eeba s\u1ef1 ph\u00e2n ho\u00e1 trong gi\u00e1o ph\u00e1p. L\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ra \u0111\u1eddi \u0111\u1ee7 <a title=\"Tam t\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Tam_t%E1%BA%A1ng\">Tam t\u1ea1ng kinh<\/a>. C\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u1ea3ng Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c vua Asoka g\u1eedi t\u1edbi <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a> (Ceylon, nay l\u00e0 <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">Sri Lanka<\/a>), Kanara, Karnataka, <a title=\"Kashmir\" href=\"\/wiki\/Kashmir\">Kashmir<\/a>, v\u00f9ng <a title=\"Himalaya\" href=\"\/wiki\/Himalaya\">Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a> (Burma, nay l\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Myanma<\/a>), <a title=\"Afghanistan\" href=\"\/wiki\/Afghanistan\">Afghanistan<\/a>, ngay c\u1ea3 \u0111\u1ebfn <a title=\"Ai C\u1eadp\" href=\"\/wiki\/Ai_C%E1%BA%ADp\">Ai C\u1eadp<\/a>, <a class=\"mw-redirect mw-disambig\" title=\"Macedonia\" href=\"\/wiki\/Macedonia\">Macedonia<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Cyrene (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Cyrene&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Cyrene<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"240 TCN\" href=\"\/wiki\/240_TCN\">240 TCN<\/a> T\u00edch Lan: Th\u00e0nh l\u1eadp c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng <a title=\"Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99\">Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9<\/a> \u0111\u1ea7u ti\u00ean. C\u00f4ng ch\u00faa <a title=\"T\u0103ng-gi\u00e0-m\u1eadt-\u0111a\" href=\"\/wiki\/T%C4%83ng-gi%C3%A0-m%E1%BA%ADt-%C4%91a\">Sanghamitta<\/a>, con vua Asoka, chi\u1ebft nh\u00e1nh th\u00e0nh c\u00f4ng c\u00e2y <a class=\"mw-disambig\" title=\"B\u1ed3 \u0111\u1ec1 (\u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng)\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%81_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)\">b\u1ed3 \u0111\u1ec1<\/a> n\u01a1i Ph\u1eadt th\u00e0nh \u0111\u1ea1o, v\u1ec1 tr\u1ed3ng t\u1ea1i T\u00edch Lan.<\/li>\n<li><a title=\"94 TCN\" href=\"\/wiki\/94_TCN\">94 TCN<\/a> T\u00edch Lan: K\u1ef3 k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 IV c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 \u1edf m\u0169i Aloka trong th\u00e0nh Malaya.<\/li>\n<li>N\u0103m <a title=\"35\" href=\"\/wiki\/35\">35<\/a> T\u00edch Lan: H\u00ecnh th\u00e0nh s\u1ef1 ph\u00e2n ph\u00e1i gi\u1eefa <a title=\"Mahavira\" href=\"\/wiki\/Mahavira\">Mahavira<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Abhayagiri Vihara (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Abhayagiri_Vihara&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Abhayagiri Vihara<\/a> \u1edf T\u00edch Lan.<\/li>\n<li>N\u0103m <a title=\"65\" href=\"\/wiki\/65\">65<\/a> <a title=\"Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Qu\u1ed1c<\/a>: Di ch\u1ec9 s\u1edbm nh\u1ea5t ch\u1ee9ng t\u1ecf Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o Trung Hoa.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 1\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 1<\/a>: K\u1ef3 k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea7n kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n VI t\u1ea1i <a title=\"Jalandhar\" href=\"\/wiki\/Jalandhar\">Jalandhar<\/a>, \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c vua <a class=\"new\" title=\"Kaniska (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Kaniska&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Kaniska<\/a> b\u1ea3o tr\u1ee3. C\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 t\u1eeb T\u00edch Lan truy\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u00e1i Lan\" href=\"\/wiki\/Th%C3%A1i_Lan\">Th\u00e1i Lan<\/a> v\u00e0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a>. \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ea1i <a title=\"Vi\u1ec7t Nam\" href=\"\/wiki\/Vi%E1%BB%87t_Nam\">Vi\u1ec7t Nam<\/a> c\u00f9ng \u1edf th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y.<\/li>\n<li>Cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 nh\u1ea5t: \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u1ebfn <a title=\"Ph\u00f9 Nam\" href=\"\/wiki\/Ph%C3%B9_Nam\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ph\u00f9 Nam<\/a>, nay thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn <a title=\"Campuchia\" href=\"\/wiki\/Campuchia\">Campuchia<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 2\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2<\/a>: N\u0103m <a title=\"200\" href=\"\/wiki\/200\">200<\/a> \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf Nalanda ra \u0111\u1eddi v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh trung t\u00e2m Ph\u1eadt h\u1ecdc c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi h\u01a1n 1000 n\u0103m (c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc n\u00e0y ra \u0111\u1eddi v\u00e0o \u0111\u1ea7u <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 5\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 5<\/a>). C\u00f9ng th\u1eddi gian n\u00e0y h\u00ecnh th\u00e0nh ph\u00e1i <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i Th\u1eeba<\/a> b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00e1ch ra t\u1eeb Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9.<\/li>\n<li>N\u1eeda cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 2: \u0110\u1ea1o s\u01b0 <a title=\"Long Th\u1ee5\" href=\"\/wiki\/Long_Th%E1%BB%A5\">Long Th\u1ecd<\/a> thuy\u1ebft gi\u1ea3ng v\u1ec1 t\u00ednh kh\u00f4ng. (Th\u1eadt s\u1ef1 t\u00ednh kh\u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00edch Ca gi\u1ea3ng d\u1ea1y cho <a title=\"A-nan-\u0111\u00e0\" href=\"\/wiki\/A-nan-%C4%91%C3%A0\">A Nan \u0110\u00e0<\/a> t\u1eeb khi c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf nh\u01b0ng t\u1edbi \u0111\u1ea1o s\u01b0 Long Th\u1ecd th\u00ec kh\u00e1i ni\u1ec7m n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt l\u00ean v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a r\u00f5 h\u01a1n v\u1ec1 \u0110\u1ea1i th\u1eeba).<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 3\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 3<\/a>: \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt lan t\u1edbi <a title=\"Iran\" href=\"\/wiki\/Iran\">Ba T\u01b0<\/a> qua ng\u00f5 bu\u00f4n b\u00e1n.<\/li>\n<li>N\u0103m <a title=\"320\" href=\"\/wiki\/320\">320<\/a>: Ph\u00e1i <a title=\"M\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">M\u1eadt t\u00f4ng<\/a> h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 t\u1eeb c\u01a1 s\u1edf <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 4\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 4<\/a>: \u0110\u1ea1o s\u01b0 <a title=\"Th\u1ebf Th\u00e2n\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_Th%C3%A2n\">Th\u1ebf Th\u00e2n<\/a> l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;<a class=\"mw-redirect\" title=\"Duy th\u1ee9c\" href=\"\/wiki\/Duy_th%E1%BB%A9c\">duy th\u1ee9c<\/a>&#8221; v\u00e0 ni\u1ec7m <a title=\"A-di-\u0111\u00e0\" href=\"\/wiki\/A-di-%C4%91%C3%A0\">Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0<\/a> cho s\u1ef1 t\u00e1i sinh mi\u1ec1n <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9<\/a>. <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 t\u00f4ng<\/a> h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb th\u1eddi gian n\u00e0y. \u1ede <a title=\"Nepal\" href=\"\/wiki\/Nepal\">Nepal<\/a> h\u00ecnh th\u00e0nh s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i gi\u1eefa hai \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"334\" href=\"\/wiki\/334\">334<\/a>&#8211;<a title=\"416\" href=\"\/wiki\/416\">416<\/a>: Nh\u00e0 s\u01b0 <a title=\"Hu\u1ec7 Vi\u1ec5n\" href=\"\/wiki\/Hu%E1%BB%87_Vi%E1%BB%85n\">Hu\u1ec7 Vi\u1ec5n<\/a> mang <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 t\u00f4ng<\/a> v\u00e0o <a title=\"T\u00ean g\u1ecdi Trung Qu\u1ed1c\" href=\"\/wiki\/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c\">Trung Hoa<\/a> (B\u1ea1ch Li\u00ean H\u1ed9i).<\/li>\n<li><a title=\"372\" href=\"\/wiki\/372\">372<\/a>: Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00e2m nh\u1eadp \u0111\u1ebfn <a title=\"B\u00e1n \u0111\u1ea3o Tri\u1ec1u Ti\u00ean\" href=\"\/wiki\/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn\">b\u00e1n \u0111\u1ea3o Tri\u1ec1u Ti\u00ean<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"390\" href=\"\/wiki\/390\">390<\/a>: <a class=\"new\" title=\"Ph\u00e1i Ph\u00e1p Hoa (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ph%C3%A1i_Ph%C3%A1p_Hoa&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Ph\u00e1i Ph\u00e1p Hoa<\/a> ra \u0111\u1eddi t\u1ea1i Trung Hoa.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 5\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 5<\/a>: <a title=\"\u0110\u1ea1i th\u1eeba\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa\">\u0110\u1ea1i th\u1eeba<\/a> du nh\u1eadp v\u00e0o <a title=\"Indonesia\" href=\"\/wiki\/Indonesia\">Indonesia<\/a> v\u00e0 <a title=\"Philippines\" href=\"\/wiki\/Philippines\">Philippines<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"499\" href=\"\/wiki\/499\">499<\/a>: <a class=\"mw-redirect\" title=\"Thuy\u1ebft nh\u1ea5t thi\u1ebft h\u1eefu b\u1ed9\" href=\"\/wiki\/Thuy%E1%BA%BFt_nh%E1%BA%A5t_thi%E1%BA%BFt_h%E1%BB%AFu_b%E1%BB%99\">Nh\u1ea5t Thi\u1ebft H\u1eefu B\u1ed9 T\u00f4ng<\/a> (<i>Sarv\u00e0stiv\u00e0dah<\/i>) h\u00ecnh th\u00e0nh \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9. (C\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u cho r\u1eb1ng Nh\u1ea5t thi\u1ebft h\u1eefu b\u1ed9 h\u00ecnh th\u00e0nh ngay sau l\u1ea7n K\u1ebft t\u1eadp Kinh \u0111i\u1ec3n th\u1ee9 II.)<\/li>\n<li><a title=\"526\" href=\"\/wiki\/526\">526<\/a>: <a title=\"B\u1ed3-\u0111\u1ec1-\u0111\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81-%C4%91%E1%BA%A1t-ma\">B\u1ed3 \u0110\u1ec1 \u0110\u1ea1t Ma<\/a> t\u1eeb \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u1ebfn Trung Hoa. \u00d4ng l\u00e0 s\u01a1 t\u1ed5 c\u1ee7a <a title=\"Thi\u1ec1n t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng\">Thi\u1ec1n t\u00f4ng<\/a> v\u00e0 t\u1ed5 s\u01b0 c\u1ee7a <a class=\"new\" title=\"Ph\u00e1i v\u00f5 Thi\u1ebfu L\u00e2m (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ph%C3%A1i_v%C3%B5_Thi%E1%BA%BFu_L%C3%A2m&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ph\u00e1i v\u00f5 Thi\u1ebfu L\u00e2m<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"552\" href=\"\/wiki\/552\">552<\/a>: \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u1ebfn <a title=\"Nh\u1eadt B\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n\">Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/a> v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh qu\u1ed1c gi\u00e1o.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 6\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 6<\/a>: <a title=\"Thi\u00ean Thai t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%C3%AAn_Thai_t%C3%B4ng\">Thi\u00ean Thai t\u00f4ng<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 Tr\u00ed Gi\u1ea3 (<i>Chih-I<\/i>)th\u00e0nh l\u1eadp.<\/li>\n<li><a title=\"641\" href=\"\/wiki\/641\">641<\/a>: \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt du nh\u1eadp v\u00e0o <a title=\"T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>.<\/li>\n<li>N\u1eeda sau <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 7\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7\">th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7<\/a>: S\u01b0 Ph\u00e1p T\u1ea1ng th\u00e0nh l\u1eadp ph\u00e1i <a title=\"Hoa Nghi\u00eam t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Hoa_Nghi%C3%AAm_t%C3%B4ng\">Hoa Nghi\u00eam<\/a>.<\/li>\n<li>C\u00f9ng trong cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 7: Thi\u1ec1n s\u01b0 <a title=\"Hu\u1ec7 N\u0103ng\" href=\"\/wiki\/Hu%E1%BB%87_N%C4%83ng\">Hu\u1ec7 N\u0103ng<\/a> ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh <a title=\"Thi\u1ec1n t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng\">Thi\u1ec1n t\u00f4ng<\/a> \u1edf Trung Hoa. Trong khi \u0111\u00f3, \u1edf <a title=\"Kashmir\" href=\"\/wiki\/Kashmir\">Kashmir<\/a> v\u00e0 T\u00e2y T\u1ea1ng, <a title=\"M\u1eadt t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/M%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng\">M\u1eadt t\u00f4ng<\/a> ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh.<\/li>\n<li>T\u1eeb n\u0103m <a title=\"713\" href=\"\/wiki\/713\">713<\/a>: Nhi\u1ec1u Thi\u1ec1n ph\u00e1i h\u00ecnh th\u00e0nh trong \u0111\u00f3 c\u00f3 <a title=\"L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%A2m_T%E1%BA%BF_t%C3%B4ng\">L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng<\/a> v\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u1ed1n ng\u1ed9 v\u00e0 c\u00f4ng \u00e1n (<i>koan<\/i>), <a title=\"T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A0o_%C4%90%E1%BB%99ng_t%C3%B4ng\">T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 8\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 8<\/a>: <a class=\"new\" title=\"C\u1ed5 M\u1eadt t\u00f4ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=C%E1%BB%95_M%E1%BA%ADt_t%C3%B4ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">C\u1ed5 M\u1eadt t\u00f4ng<\/a> ra \u0111\u1eddi t\u1ea1i <a title=\"T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 9\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9\">Th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 9<\/a>: <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ch\u00e2n Ng\u00f4n T\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/Ch%C3%A2n_Ng%C3%B4n_T%C3%B4ng\">Ch\u00e2n Ng\u00f4n t\u00f4ng<\/a> (<i>Shigon<\/i>) ra \u0111\u1eddi \u1edf Nh\u1eadt t\u1eeb \u0111\u1ea1o s\u01b0 Kukai.<\/li>\n<li>T\u1eeb gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ec9 th\u1ee9 9: <a title=\"Angkor Wat\" href=\"\/wiki\/Angkor_Wat\">Angkor Wat<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf <a title=\"\u0110\u1ebf qu\u1ed1c Khmer\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer\">v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Khmer<\/a>. <a title=\"\u0110\u1ea1o gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o\">\u0110\u1ea1o L\u00e3o<\/a> ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh l\u00e0m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. Trong khi \u0111\u00f3, <a title=\"H\u1ed3i gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o\">\u0111\u1ea1o H\u1ed3i<\/a> \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u thay th\u1ebf cho \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 11\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11\">Th\u1ebf k\u1ec9 11<\/a> t\u1edbi <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 13\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13\">th\u1ebf k\u1ec9 13<\/a>: \u1ede \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u0111\u1ea1o H\u1ed3i \u0111\u00e3 th\u00e2m nh\u1eadp m\u1ea1nh; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ef1c \u0111oan \u0111\u00e3 ti\u00eau h\u1ee7y nhi\u1ec1u ki\u1ebfn tr\u00fac c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u00e1o. N\u0103m <a title=\"1193\" href=\"\/wiki\/1193\">1193<\/a> h\u1ecd chi\u1ebfm Magahda, t\u00e0n ph\u00e1 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u01b0 <a title=\"Nalanda\" href=\"\/wiki\/Nalanda\">Nalanda<\/a> v\u00e0 <a class=\"new\" title=\"Vikramasila (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Vikramasila&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Vikramasila<\/a>.<\/li>\n<li>Th\u1ebf k\u1ec9 13: \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n nhi\u1ec1u t\u00f4ng ph\u00e1i \u1edf Nh\u1eadt \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1c ph\u00e1i Thi\u1ec1n t\u00f4ng (<a title=\"T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A0o_%C4%90%E1%BB%99ng_t%C3%B4ng\">T\u00e0o \u0110\u1ed9ng t\u00f4ng<\/a> v\u00e0 <a title=\"L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/L%C3%A2m_T%E1%BA%BF_t%C3%B4ng\">L\u00e2m T\u1ebf t\u00f4ng<\/a>) c\u0169ng nh\u01b0 <a title=\"T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng\" href=\"\/wiki\/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng\">T\u1ecbnh \u0110\u1ed9 t\u00f4ng<\/a>. <a class=\"new\" title=\"Nh\u1eadt Li\u00ean t\u00f4ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Nh%E1%BA%ADt_Li%C3%AAn_t%C3%B4ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Nh\u1eadt Li\u00ean t\u00f4ng<\/a> c\u0169ng ra \u0111\u1eddi t\u1ea1i \u0111\u00e2y do \u0111\u1ea1o s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"Nichiren Daishi (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Nichiren_Daishi&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Nichiren Daishi<\/a> (1222-1282) s\u00e1ng l\u1eadp. C\u0169ng trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y, Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 du nh\u1eadp t\u1edbi <a title=\"L\u00e0o\" href=\"\/wiki\/L%C3%A0o\">L\u00e0o<\/a>, <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a> th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o <a title=\"M\u00f4ng C\u1ed5\" href=\"\/wiki\/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95\">M\u00f4ng C\u1ed5<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 14\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14\">Th\u1ebf k\u1ec9 14<\/a>: Gelugpa (<a class=\"new\" title=\"Ph\u00e1i N\u00f3n V\u00e0ng (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Ph%C3%A1i_N%C3%B3n_V%C3%A0ng&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ph\u00e1i N\u00f3n V\u00e0ng<\/a>) \u0111\u01b0\u1ee3c <a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u00f4ng-kh\u00e1ch-ba\" href=\"\/wiki\/T%C3%B4ng-kh%C3%A1ch-ba\">T\u00f4ng-kh\u00e1ch-ba<\/a> \u0111\u01b0a v\u00e0o T\u00e2y T\u1ea1ng.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 15\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15\">Th\u1ebf k\u1ec9 15<\/a>: S\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a nhi\u1ec1u gi\u00e1o ph\u00e1i <a title=\"\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o\">\u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o<\/a> \u0111\u00e1nh d\u1ea5u s\u1ef1 suy t\u00e0n cu\u1ed1i c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i Nam \u1ea4n. \u1ede T\u00e2y T\u1ea1ng, d\u00f2ng <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u0110\u1ea1t-l\u1ea1i L\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1t-l%E1%BA%A1i_L%E1%BA%A1t-ma\">Dalai Lama<\/a> (\u0110\u1ea1t Lai L\u1ea1t Ma) b\u1eaft \u0111\u1ea7u.<\/li>\n<li><a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 16\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16\">Th\u1ebf k\u1ec9 16<\/a>: <a title=\"B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha\" href=\"\/wiki\/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha\">B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha<\/a> chi\u1ebfm <a title=\"Sri Lanka\" href=\"\/wiki\/Sri_Lanka\">T\u00edch Lan<\/a>, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 qu\u1ed1c gi\u00e1o v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 b\u1ecb bi\u1ebfn m\u1ea5t do h\u1ec7 qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u00f4n gi\u00e1o nh\u01b0 ph\u00e1 h\u1ee7y ch\u00f9a chi\u1ec1n \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng nh\u00e0 th\u1edd, h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c s\u01b0 s\u00e3i ph\u1ea3i \u0111\u00e0o t\u1ecb. M\u00e3i cho \u0111\u1ebfn <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 17\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17\">th\u1ebf k\u1ec9 17<\/a>, v\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a <a title=\"H\u00e0 Lan\" href=\"\/wiki\/H%C3%A0_Lan\">H\u00e0 Lan<\/a>, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt b\u1eaft \u0111\u1ea7u du nh\u1eadp l\u1ea1i n\u01a1i n\u00e0y t\u1eeb <a class=\"mw-redirect\" title=\"Myanma\" href=\"\/wiki\/Myanma\">Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n<\/a>. C\u0169ng trong th\u1eddi gian n\u00e0y, thi\u1ec1n ph\u00e1i Obaku \u0111\u01b0\u1ee3c ra \u0111\u1eddi do \u0111\u1ea1o s\u01b0 Ingen (<a title=\"1592\" href=\"\/wiki\/1592\">1592<\/a>&#8211;<a title=\"1673\" href=\"\/wiki\/1673\">1673<\/a>) s\u00e1ng l\u1eadp. (Tuy nhi\u00ean c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u cho r\u1eb1ng Obaku \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"\u1ea8n Nguy\u00ean Long Kh\u00ed (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=%E1%BA%A8n_Nguy%C3%AAn_Long_Kh%C3%AD&amp;action=edit&amp;redlink=1\">\u1ea8n Nguy\u00ean Long Kh\u00ed<\/a> &#8211; nguy\u00ean thu\u1ed9c ph\u00e1i L\u00e2m T\u1ebf &#8211; s\u00e1ng l\u1eadp t\u1eeb <a title=\"1654\" href=\"\/wiki\/1654\">1654<\/a> t\u1ea1i Nh\u1eadt.<\/li>\n<li><a title=\"1862\" href=\"\/wiki\/1862\">1862<\/a>: L\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean <a title=\"Kinh Ph\u00e1p c\u00fa\" href=\"\/wiki\/Kinh_Ph%C3%A1p_c%C3%BA\">Kinh Ph\u00e1p c\u00fa<\/a> (<i>Dhammapada<\/i>) \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch ra <a title=\"Ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c\">ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"1871\" href=\"\/wiki\/1871\">1871<\/a>: B\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ef3 k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 V \u1edf th\u1ee7 \u0111\u00f4 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n l\u00e0 <a title=\"Mandalay\" href=\"\/wiki\/Mandalay\">Mandalay<\/a>. Kinh \u0111i\u1ec3n Pali \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean 729 phi\u1ebfn \u0111\u00e1 hoa c\u01b0\u01a1ng.<\/li>\n<li>C\u0169ng trong gi\u1eefa sau <a title=\"Th\u1ebf k\u1ef7 19\" href=\"\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19\">th\u1ebf k\u1ec9 19<\/a>, khi xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng <a class=\"mw-disambig\" title=\"Ng\u01b0\u1eddi Hoa\" href=\"\/wiki\/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa\">ng\u01b0\u1eddi Hoa<\/a> t\u1ea1i <a title=\"B\u1eafc M\u1ef9\" href=\"\/wiki\/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9\">B\u1eafc M\u1ef9<\/a> th\u00ec \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt c\u0169ng th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o \u0111\u00e2y v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a <a class=\"mw-redirect\" title=\"Di\u1ec7u ph\u00e1p li\u00ean hoa kinh\" href=\"\/wiki\/Di%E1%BB%87u_ph%C3%A1p_li%C3%AAn_hoa_kinh\">kinh Di\u1ec7u Ph\u00e1p Li\u00ean Hoa<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch ra <a title=\"Ti\u1ebfng Anh\" href=\"\/wiki\/Ti%E1%BA%BFng_Anh\">ti\u1ebfng Anh<\/a>.<\/li>\n<li>N\u0103m <a title=\"1905\" href=\"\/wiki\/1905\">1905<\/a>: \u0110\u1ea1o s\u01b0 <a class=\"new\" title=\"Soyen Shaku (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Soyen_Shaku&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Soyen Shaku<\/a> l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u1ea1y Thi\u1ec1n t\u1ea1i <a title=\"B\u1eafc M\u1ef9\" href=\"\/wiki\/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9\">B\u1eafc M\u1ef9<\/a>.<\/li>\n<li>T\u1eeb n\u0103m <a title=\"1920\" href=\"\/wiki\/1920\">1920<\/a>: Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc <a title=\"Ch\u1ee7 ngh\u0129a c\u1ed9ng s\u1ea3n\" href=\"\/wiki\/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n\">c\u1ed9ng s\u1ea3n<\/a> M\u00f4ng C\u1ed5 c\u00f4ng khai t\u00ecm c\u00e1ch d\u1eb9p b\u1ecf t\u00f4n gi\u00e1o, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt t\u1ea1i <a title=\"M\u00f4ng C\u1ed5\" href=\"\/wiki\/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95\">M\u00f4ng C\u1ed5<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"1950\" href=\"\/wiki\/1950\">1950<\/a>: Trung Qu\u1ed1c chi\u1ebfm <a title=\"T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a>, b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e0n \u00e1p ph\u00e1 h\u1ee7y c\u00e1c ch\u00f9a chi\u1ec1n Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u0111\u00e2y. \u0110\u1ebfn <a title=\"1959\" href=\"\/wiki\/1959\">1959<\/a> th\u00ec v\u1ecb <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u0110\u1ea1t-l\u1ea1i L\u1ea1t-ma\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%A1t-l%E1%BA%A1i_L%E1%BA%A1t-ma\">Dalai Lama<\/a> c\u1ee7a T\u00e2y T\u1ea1ng ph\u1ea3i t\u1ecb n\u1ea1n t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 <a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng\">Ph\u1eadt gi\u00e1o T\u00e2y T\u1ea1ng<\/a> l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng. Sau \u0111\u00f3 Dalai Lama \u0111\u01b0\u1ee3c <a title=\"Gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a b\u00ecnh\" href=\"\/wiki\/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh\">gi\u1ea3i Nobel ho\u00e0 b\u00ecnh<\/a> n\u0103m <a title=\"1989\" href=\"\/wiki\/1989\">1989<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"1954\" href=\"\/wiki\/1954\">1954<\/a>: H\u1ed9i ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1eadp kinh l\u1ea7n th\u1ee9 VI t\u1ea1i Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u1edf <a title=\"Yangon\" href=\"\/wiki\/Yangon\">Yangon<\/a>.<\/li>\n<li><a title=\"1956\" href=\"\/wiki\/1956\">1956<\/a>: Ti\u1ebfn s\u0129 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Bhimrao Ramji Ambedkar\" href=\"\/wiki\/Bhimrao_Ramji_Ambedkar\">Bhimrao Ramji Ambedkar<\/a> v\u1eadn \u0111\u1ed9ng phong tr\u00e0o khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi Dalit thu\u1ed9c \u0111\u1eb3ng c\u1ea5p ti\u1ec7n d\u00e2n, ngo\u1ea1i c\u1ea5p theo \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt, ph\u1ee5c h\u1ed3i Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9.<\/li>\n<li><a title=\"1966\" href=\"\/wiki\/1966\">1966<\/a>: Tu vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ecda b\u1ed9 \u0111\u1ea7u ti\u00ean x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf <a title=\"Hoa K\u1ef3\" href=\"\/wiki\/Hoa_K%E1%BB%B3\">Hoa K\u1ef3<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\".C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm\"><\/span><span id=\"\u0110\u1ecdc_th\u00eam\" class=\"mw-headline\">\u0110\u1ecdc th\u00eam<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><a title=\"Ph\u1eadt gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o\">Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/a><\/li>\n<li><a title=\"C\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o\" href=\"\/wiki\/C%C3%A1c_t%C3%B4ng_ph%C3%A1i_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o\">C\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o<\/a><\/li>\n<li><a class=\"mw-redirect\" title=\"T\u1ea5t-\u0111\u1ea1t-\u0111a C\u1ed3-\u0111\u00e0m\" href=\"\/wiki\/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m\">Th\u00edch Ca M\u00e2u Ni<\/a><\/li>\n<li><a title=\"Quan \u00c2m\" href=\"\/wiki\/Quan_%C3%82m\">Quan \u00c2m<\/a><\/li>\n<li><a title=\"L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam\" href=\"\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam\">L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h2><span id=\"Ch.C3.BA_th.C3.ADch\"><\/span><span id=\"Ch\u00fa_th\u00edch\" class=\"mw-headline\">Ch\u00fa th\u00edch<\/span><\/h2>\n<div class=\"reflist\" style=\"list-style-type: decimal;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><b><a href=\"#cite_ref-1\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thuvienhoasen.org\/lichsuphatgiaoando-03.htm\" rel=\"nofollow\">L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1ea4n \u0110\u1ed9, ch\u01b0\u01a1ng 3, cu\u1ed9c k\u1ebft t\u1eadp t\u1ea1i th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng X\u00e1<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20100204025050\/http:\/\/www.thuvienhoasen.org\/lichsuphatgiaoando-03.htm\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2010-02-04 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a> Ph\u00e1p s\u01b0 Th\u00e1nh Nghi\u00eam &#8211; Th\u00edch T\u00e2m Tr\u00ed d\u1ecbch<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><b><a href=\"#cite_ref-2\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.quangduc.com\/lichsu\/72bophai02.html\" rel=\"nofollow\">C\u00e1c B\u1ed9 ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9 &#8211; Buddhist Sects In India<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20091115113251\/http:\/\/quangduc.com\/lichsu\/72bophai02.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2009-11-15 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a> Ch\u01b0\u01a1ng 2, t\u00e1c gi\u1ea3:Ti\u1ebfn s\u0129 <a class=\"new\" title=\"Nalinaksha Dutt (trang kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i)\" href=\"\/w\/index.php?title=Nalinaksha_Dutt&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Nalinaksha Dutt<\/a>, vi\u1ec7t d\u1ecbch: <a title=\"Th\u00edch Nguy\u00ean T\u1ea1ng\" href=\"\/wiki\/Th%C3%ADch_Nguy%C3%AAn_T%E1%BA%A1ng\">Th\u00edch Nguy\u00ean T\u1ea1ng<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><b><a href=\"#cite_ref-3\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\">Th\u00edch Ph\u01b0\u1edbc S\u01a1n, &#8220;L\u1ecbch s\u1eed k\u1ebft t\u1eadp Ph\u00e1p t\u1ea1ng l\u1ea7n th\u1ee9 t\u01b0&#8221;, L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o, Ph\u1eadt h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n &#8211; t\u1eadp Hai.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><b><a href=\"#cite_ref-4\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\">Bhikkhu Suvijjo (2011), &#8220;\u0110\u1ea1i h\u1ed9i k\u1ebft t\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n l\u1ea7n th\u1ee9 t\u01b0&#8221;, <i>T\u1ea1p ch\u00ed Ph\u1eadt gi\u00e1o Nguy\u00ean th\u1ee7y<\/i>, s\u1ed1 05 (th\u00e1ng 2\/2011), trang 42-43.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><b><a href=\"#cite_ref-5\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\">A CONCISE HISTORY OF BUDDHISM, England 1997<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><b><a href=\"#cite_ref-6\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\">&#8212; CULTURES OF THE WORLD IRAN, New York 1993<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><b><a href=\"#cite_ref-7\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\"><style data-mw-deduplicate=\"TemplateStyles:r67233549\">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:\"\u201c\"\"\u201d\"\"\u2018\"\"\u2019\"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/65\/Lock-green.svg\")right 0.1em center\/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/d\/d6\/Lock-gray-alt-2.svg\")right 0.1em center\/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/a\/aa\/Lock-red-alt-2.svg\")right 0.1em center\/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url(\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/4c\/Wikisource-logo.svg\")right 0.1em center\/12px no-repeat}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}<\/style><cite class=\"citation web cs1\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Buddhism_in_Iran\">\u201cBuddhism in Iran\u201d<\/a><span class=\"reference-accessdate\">. Truy c\u1eadp 10 th\u00e1ng 2 n\u0103m 2015<\/span>.<\/cite><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><b><a href=\"#cite_ref-8\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\">&#8212; ENCYCLOPAEDIA BRITANNICA, Chicago1984)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><b><a href=\"#cite_ref-9\">^<\/a><\/b> <span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"https:\/\/giacngo.vn\/thoisu\/2008\/11\/07\/534252\/\" rel=\"nofollow\">S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng c\u1ee7a GHPGVN<\/a>, B\u00e1o Gi\u00e1c Ng\u1ed9, 07\/11\/2008, Theo s\u1ed1 li\u1ec7u th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a Ban H\u01b0\u1edbng d\u1eabn Ph\u1eadt t\u1eed, GI\u00c1O H\u1ed8I PH\u1eacT GI\u00c1O VI\u1ec6T NAM trong b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a HT <a title=\"Th\u00edch Thi\u1ec7n Nh\u01a1n\" href=\"\/wiki\/Th%C3%ADch_Thi%E1%BB%87n_Nh%C6%A1n\">Th\u00edch Thi\u1ec7n Nh\u01a1n<\/a> Ph\u00f3 Ch\u1ee7 t\u1ecbch ki\u00eam T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd H\u1ed8I \u0110\u1ed2NG TR\u1eca S\u1ef0 GI\u00c1O H\u1ed8I PH\u1eacT GI\u00c1O VI\u1ec6T NAM \u0111\u1ecdc trong ng\u00e0y k\u1ef7 ni\u1ec7m 27 n\u0103m ng\u00e0y th\u00e0nh l\u1eadp GI\u00c1O H\u1ed8I PH\u1eacT GI\u00c1O VI\u1ec6T NAM (07\/11\/1981 \u2013 07\/11\/2008) \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean b\u00e1o <i>Gi\u00e1c Ng\u1ed9<\/i> c\u01a1 quan ng\u00f4n lu\u1eadn c\u1ee7a Th\u00e0nh h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh <\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<h2><span id=\"Tham_kh.E1.BA.A3o\"><\/span><span id=\"Tham_kh\u1ea3o\" class=\"mw-headline\">Tham kh\u1ea3o<\/span><\/h2>\n<h3><span id=\"Ti.E1.BA.BFng_Vi.E1.BB.87t\"><\/span><span id=\"Ti\u1ebfng_Vi\u1ec7t\" class=\"mw-headline\">Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t<\/span><\/h3>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.quangduc.com\/Thanhtich\/1cachang01.html\" rel=\"nofollow\">C\u00e1c hang th\u1edd Ph\u1eadt n\u1ed5i ti\u1ebfng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi -V\u0103n H\u01b0ng<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050414095505\/http:\/\/quangduc.com\/Thanhtich\/1cachang01.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-14 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/zencomp.com\/greatwisdom\/uni\/u-thanhtich\/ttpg.htm\" rel=\"nofollow\">Nh\u1eefng Th\u00e1nh \u0110\u1ecba Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9 -Th\u00edch n\u1eef Minh T\u00e2m d\u1ecbch<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.thuvienhoasen.org\/tinhhoavasuphattriendaophat-00.htm\" rel=\"nofollow\">TINH HOA v\u00e0 S\u1ef0 PH\u00c1T TRI\u1ec2N c\u1ee7a \u0110\u1ea0O PH\u1eacT &#8211; Edward Conze<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050424054053\/http:\/\/www.thuvienhoasen.org\/tinhhoavasuphattriendaophat-00.htm\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-24 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/quangduc.com\/a29721\/phat-giao-trung-quoc\" rel=\"nofollow\">S\u01a1 l\u01b0\u1ee3c l\u1ecbch s\u1eed h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o Trung Qu\u1ed1c &#8212; Th\u00edch T\u00e2m Khanh<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.quangminh.org\/phathoctq\/kettap\/04tpson-lsktl5.htm\" rel=\"nofollow\">L\u1ecaCH S\u1eec K\u1ebeT T\u1eacP PH\u00c1P T\u1ea0NG L\u1ea6N TH\u1ee8 V &#8211; VI &#8211; Th\u00edch Ph\u01b0\u1edbc S\u01a1n<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20041021022656\/http:\/\/www.quangminh.org\/phathoctq\/kettap\/04tpson-lsktl5.htm\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2004-10-21 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.buddhismtoday.com\/viet\/vh\/011-gioihuong-vanhoaAn.htm\" rel=\"nofollow\">Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 V\u0103n H\u00f3a \u1ea4n \u0110\u1ed9 &#8211;Dr. Bimlendra Kumar<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h3><span id=\"Ti.E1.BA.BFng_Anh\"><\/span><span id=\"Ti\u1ebfng_Anh\" class=\"mw-headline\">Ti\u1ebfng Anh<\/span><\/h3>\n<ul>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.ship.edu\/~cgboeree\/buddhahist.html\" rel=\"nofollow\">The History of Buddhism &#8212; Dr. C. George Boeree &#8212; Shippensburg University <\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/buddhism.about.com\/od\/history\/\" rel=\"nofollow\">History of Buddhism c\u1ee7a trang about<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050918082309\/http:\/\/buddhism.about.com\/od\/history\/\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-09-18 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/buddhism.kalachakranet.org\/time-line.html\" rel=\"nofollow\">Buddhism Timeline<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050408073753\/http:\/\/buddhism.kalachakranet.org\/time-line.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-08 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/etext.lib.virginia.edu\/cgi-local\/DHI\/dhi.cgi?id=dv1-34\" rel=\"nofollow\">Dictionary of the History of Ideas<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050404080505\/http:\/\/etext.lib.virginia.edu\/cgi-local\/DHI\/dhi.cgi?id=dv1-34\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-04 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.meta-religion.com\/World_Religions\/Buddhism\/timeline_of_buddhist_history.htm\" rel=\"nofollow\">Timeline of Buddhist history<\/a><\/li>\n<li>The Buddhist Hand Book &#8211; A Complete Guide to Buddhist Schools, Teaching, Practice, and History. John Snelling. Barnes &amp; Nobles. 1998. <a class=\"internal mw-magiclink-isbn\" href=\"\/wiki\/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch\/0760710287\">ISBN 0-7607-1028-7<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.freedominchrist.net\/Sermons\/World%20Religions%20and%20Cults\/Buddhism%20and%20Hinduism%20-%20World%20Religions.htm\" rel=\"nofollow\">Buddhism and Hinduism<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050727084641\/http:\/\/www.freedominchrist.net\/Sermons\/World%20Religions%20and%20Cults\/Buddhism%20and%20Hinduism%20-%20World%20Religions.htm\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-07-27 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.berzinarchives.com\/islam\/history_afghanistan_buddhism.html\" rel=\"nofollow\">Historical Sketch of Buddhism and Islam in Afghanistan<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.buddhanet.net\/sacred-island\/\" rel=\"nofollow\">Sacred Island &#8211; A Buddhist Pilgrim&#8217;s Guide to Sri Lanka<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.silk-road.com\/artl\/buddhism.shtml\" rel=\"nofollow\">Buddhism and Its Spread Along the Silk Road<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.shaolin.com\/shaolin_history.aspx\" rel=\"nofollow\">History of the Shaolin Temples<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20080512004811\/http:\/\/www.shaolin.com\/shaolin_history.aspx\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2008-05-12 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.travelchinaguide.com\/cityguides\/\" rel=\"nofollow\">Travel China Guide<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.arthistoryclub.com\/art_history\/Pagan,_Myanmar\" rel=\"nofollow\">Pagan, Myanmar<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/asiatours.net\/burma\/info\/pagan.html\" rel=\"nofollow\">Bagan (Pagan)<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050414134209\/http:\/\/asiatours.net\/burma\/info\/pagan.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-14 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.accesstoinsight.org\/lib\/bps\/wheels\/wheel399.html\" rel=\"nofollow\">Buddhism in Myanmar A Short History &#8211; Roger Bischoff<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.myanmartravelinformation.com\" rel=\"nofollow\">Myanmar travel information<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.buddhapia.com\/buddhapi\/eng\/temple\/korexp\/html\/index.html\" rel=\"nofollow\">Korean Buddhism<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050404030924\/http:\/\/buddhapia.com\/buddhapi\/eng\/temple\/korexp\/html\/index.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-04-04 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www2.gol.com\/users\/coynerhm\/survey_of_korean_buddhism_and_te.htm\" rel=\"nofollow\">Survey of Korean Buddhism and Temples &#8211; Brian Barry<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050308230958\/http:\/\/www2.gol.com\/users\/coynerhm\/survey_of_korean_buddhism_and_te.htm\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-03-08 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.orientalarchitecture.com\/\" rel=\"nofollow\">Asian Historical Architecture<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.buddhanet.net\/e-learning\/buddhistworld\/\" rel=\"nofollow\">The Buddhist World<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cambodianview.com\/cambodian-buddhism-history.html\" rel=\"nofollow\">HISTORY OF BUDDHISM IN KINGDOM OF CAMBODIA<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.cambodianlaws.com\/Cambodia\/history.asp\" rel=\"nofollow\">History of Cambodia<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.angkorwat.org\/html\/history.html\" rel=\"nofollow\">Angkor History<\/a> <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20050729080103\/http:\/\/www.angkorwat.org\/html\/history.html\" rel=\"nofollow\">L\u01b0u tr\u1eef<\/a> 2005-07-29 t\u1ea1i <a title=\"Wayback Machine\" href=\"\/wiki\/Wayback_Machine\">Wayback Machine<\/a><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.tourismcambodia.com\/Attractions\/angkor\/angkor_thom.htm\" rel=\"nofollow\">Angkor Thom<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/main><!-- \/wp:paragraph -->\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-6c8cfa8 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"6c8cfa8\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-19174b2\" data-id=\"19174b2\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f22ecd0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"f22ecd0\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p>\t\t<div data-elementor-type=\"section\" data-elementor-id=\"25185\" class=\"elementor elementor-25185\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-section-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-5978406c elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"5978406c\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-364371f5\" data-id=\"364371f5\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-62ad3308 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"62ad3308\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t<p>S\u00e1ch \u0111i\u1ec7n t\u1eeb Online &#8211; Ph\u1eadt h\u1ecdc \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng T\u00e2m H\u1ecdc 2022 . Cu\u1ed1n s\u00e1ch do T\u00e2m H\u1ecdc so\u1ea1n l\u1ea1i t\u1eeb c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft, s\u00e1ch s\u01b0u t\u1ea7m \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee7 y\u1ebfu t\u1eeb m\u1ea1ng Internet ( Ph\u1eadt h\u1ecdc Tinh y\u1ebfu &#8211; HT Gi\u1edbi \u0110\u1ee9c , N\u1ec1n t\u1ea3ng Ph\u1eadt gi\u00e1o &#8211; T\u1ef3 kheo H\u1ed9 T\u0103ng, c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft phatgiao.org.vn&nbsp; , giacngo.vn , daophatngaynay.com &#8230;) . T\u00e2m H\u1ecdc l\u00e0 trang webs c\u1ee7a c\u00e1 nh\u00e2n&nbsp; ; kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u00f9a hay t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u00f4n gi\u00e1o . N\u1ed9i dung c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb tham kh\u1ea3o.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o \u00a0 B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 m\u1edf Wikipedia \u00a0 \u00a0 \u00a0 B\u1ee9c \u1ea3nh n\u00e0y tr\u00edch trong m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 \u1ea4n \u0110\u1ed9 trong cu\u1ed1n\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25326,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_canvas","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"td_series":[],"class_list":["post-25794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-khong-phan-loai"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25794"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25805,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25794\/revisions\/25805"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25794"},{"taxonomy":"td_series","embeddable":true,"href":"https:\/\/tamhoc.org\/trang-chu\/wp-json\/wp\/v2\/td_series?post=25794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}