Toát yếu Trung Bộ 013 : Đại kinh Khổ uẩn

Phần I  –  Phần II  –  Phần III

TRUNG BỘ KINH – BÀI KINH SỐ 13

Đại kinh Khổ uẩn

  1. TOÁT YẾU

Mahàdukkhakkhanda Sutta – The greater discourse on the mass of suffering.

The Buddha explains the full understanding of sensual pleasures, material form, and feelings; there is a long section on the dangers in sensual pleasures.

Bản kinh dài nói về đống khổ.

Phật giải thích sự liễu tri các khoái lạc giác quan, liễu tri sắc và thọ; có một đoạn rất dài nói về những nguy hiểm của dục lạc.

  1. TÓM TẮT

Các tỳ kheo đến thăm các du sĩ ngoại đạo và bị chất vấn có gì khác nhau giữa thuyết của Phật với ngoại đạo về ba vấn đề dục, sắc pháp và cảm thọ, vì họ cũng như Phật, hiểu biết hoàn toàn về ba pháp ấy. Tỳ kheo trở về bạch Phật, Phật giảng về sự liễu tri ba pháp ấy trong giáo lý Ngài, ấy là cần phải liễu tri ba điều: vị ngọt, nguy hiểm và sự xuất ly khỏi chúng.

  1. Trước hết về dục

Vị ngọt là năm pháp tăng trưởng dục: các sắc, thanh, hương, vị, xúc khả ái do năm giác quan tiếp nhận. Nguy hiểm là:

  1. Vì theo đuổi năm thứ ấy mà phải vất vả làm lụng đủ thứ nghề nghiệp.
  2. Sự đau khổ thất vọng ê chề nếu sau bao nhiêu nỗ lực theo đuổi mà vẫn không có được điều mình muốn.
  3. Sự mất công gìn giữ, lo sợ mất mát khi đã có được.
  4. Nỗi đau khổ ghê gớm khi tài sản đã có bị mất trộm, bị tịch thu, bị trôi, bị cháy, bị con hư phá tán.
  5. Vì các dục, mà chiến tranh xảy ra khắp nơi giữa người với người; ngay cả trong gia đình, vợ chồng con cái cũng tranh chấp nhau, đưa đến tử vong hoặc đau khổ gần chết.
  6. Do dục mà con người trở nên hung bạo tán tận lương tâm, đánh nhau chết bỏ.
  7. Do dục mà có cướp bóc giết hại, và có những hình phạt ghê gớm dành cho tội nhân.
  8. Do dục mà con người làm các ác hành về thân, ngữ, ý, chết đọa vào các cõi dữ. Đấy là những nguy hiểm của dục. Sự xuất ly là điều phục lòng tham đối với sắc thanh hương vị xúc, cho đến đoạn tận tham dục.
  9. Về sắc, ở đây là nữ sắc.

Vị ngọt là vẻ đẹp nơi thiếu nữ, gợi lên cảm giác hỷ lạc nơi người nhìn. Nguy hiểm là vẻ già xấu, bệnh hoạn nằm một chỗ, đắm mình trong phân tiểu của chính mình khi cô ấy đến tuổi thành bà ngoại. Nguy hiểm nữa là vẻ ghê tởm của xác chết khi bị quăng bỏ nơi nghĩa địa, cho đến khi chỉ còn là những đốt xương rời rạc, tan thành tro bụi. Đó là nguy hiểm của sắc. Sự xuất ly khỏi sắc là điều phục dục tham đối với sắc, cho đến đoạn trừ tham dục.

  1. Về cảm thọ.

Phật đưa ra hỷ lạc thiền định, để hiển thị ngay cả lạc thọ vô hại ấy cũng còn có nguy hiểm, huống hồ các lạc thọ khác. Vị ngọt là hỷ lạc do ly dục ở sơ thiền, hỷ lạc do định ở nhị thiền, lạc ở tam thiền, xả niệm thanh tịnh ở tứ thiền. Đấy là vị ngọt tối thượng của cảm thọ, vì nó vô hại. Nguy hiểm của cảm thọ này là nó cũng vô thường, biến hoại, nên là khổ. Sự xuất ly các cảm thọ là điều phục dục tham đối với các cảm thọ, đoạn trừ dục tham.

Người nào như thật tuệ tri được vị ngọt, nguy hiểm và xuất ly của các dục, sắc, và thọ, thì mới có khả năng giúp người khác như thật tuệ tri các pháp ấy.

III. CHÚ GIẢI

Liễu tri – parinnà đây có nghĩa là vượt qua, samatikkhama hay từ bỏ, pahàna. Du sĩ ngoại đạo cho chứng sơ thiền là liễu tri dục, chứng các vô sắc là liễu tri sắc, chứng thiền vô tưởng là liễu tri thọ. Trái lại, Phật dạy ở Bất hoàn đạo mới liễu tri các dục, ở A la hán đạo mới liễu tri sắc và thọ.

  1. PHÁP SỐ

Ba pháp: vị ngọt, nguy hiểm, sự xuất ly.

Năm dục trưởng dưỡng: sắc, thanh, hương, vị, xúc.

  1. KỆ TỤNG
  2. Liễu tri dục
    Trong giáo pháp Như lai
    Liên hệ dục, sắc, thọ
    Liễu tri cũng đồng nghĩa
    “Đoạn tận” và “từ bỏ”
    Trước hết, liễu tri “dục”
    Cần biết rõ ba điều
    Vị ngọt và nguy hiểm
    Cùng xuất ly khỏi dục.
    Đây vị ngọt của dục:
    Các sắc đẹp, tiếng hay,
    Mùi thơm và vị ngon
    Cùng xúc giác êm dịu.
    Tất cả những thứ gì
    Năm giác quan nhận thức
    Đem lại sự mê ly
    Là vị ngọt của dục.
    Nguy hiểm của năm dục
    Thực khó nói cho cùng
    Đây chỉ kể sơ lược
    Những nguy khổ nói chung
    Nào mất công theo đuổi
    Chịu bao nỗi nhọc nhằn
    Làm đủ thứ nghề nghiệp
    Vừa lao lực, lao tâm.
    Nếu nỗ lực tinh cần
    Mà vẫn không có được
    Tài sản mình mong ước
    Họ đấm ngực khóc than.
    Khi được của vào tay
    Họ lo lắng đêm ngày
    Lo tịch thu, trộm cướp,
    Trôi, cháy, con ăn xài.
    Của chưa mất đã khổ
    Sợ vạ gió tai bay
    Khi mất thực càng khổ
    Kêu “Trời, tôi trắng tay.”
    Lại dục là nguyên do
    Có xung đột, đôi co
    Đánh nhau đến trí mạng
    Người thân hóa kẻ thù.
    Dục thú đẩy sát sinh
    Tà dâm và trộm cắp
    Cùng mọi việc gian ác
    Đến tán tận nhân tình.
    Do dục, bị tra khảo
    Bằng đủ thứ nhục hình
    Hiện tại phải tù tội
    Còn khổ kiếp lai sinh.
    Dục vui ít khổ nhiều
    Nguy hiểm lại nhiều hơn
    Điều phục, đoạn tận tham
    Ấy là xuất ly dục.B. Liễu tri Sắc
    Vị ngọt của sắc pháp
    Là sắc đẹp gái trai
    Tuổi chưa quá hai mươi
    Mùa xuân của đời người.
    Nguy hiểm của sắc pháp
    Là lúc đã đến thời
    Em gái thành bà ngoại
    Còn đâu nhan sắc tươi.
    Lưng còng, tóc bạc trắng
    Làn da khô nhăn nheo
    Già bệnh nằm một chỗ
    Còn đâu vẻ mỹ miều.
    Vị ngọt đã biến mất
    Chỉ còn lại đắng cay
    Của mối nguy già, chết
    Chờ đợi tấm thân này.
    Nguy hiểm của sắc pháp
    Là thi thể cô gái
    Khi bỏ ngoài nghĩa địa
    Loài chim thú rỉa thây.
    Nguy hiểm của sắc pháp
    Là thi thể cô gái
    Khi chỉ còn bộ xương
    Và xương thành bột trắng.
    Xuất ly khỏi sắc pháp
    Là điều phục dục tham
    Và đoạn trừ tham dục
    Đối với sắc, không ham.C. Liễu tri thọ
    Vị ngọt của cảm thọ
    Là hỷ lạc sơ thiền
    Do ly dục sinh ra:
    Vắng bóng niềm đau khổ.
    Và hỷ lạc nhị thiền
    Do tập trung sinh ra
    Không còn tầm với tứ:
    Một cảm thọ ngọt ngào.
    Tam thiền thuần lạc thọ
    Và xả thọ thanh tịnh
    Ở định chứng tứ thiền
    Là vị ngọt cảm thọ.
    Nguy hiểm của cảm thọ:
    Tối thượng vô hại này
    Bị vô thường biến hoại
    Nên vẫn nằm trong khổ.
    Xuất ly các cảm thọ
    Là điều phục dục tham
    Đoạn trừ hết dục tham
    Với tất cả cảm thọ.
    Ai như thật tuệ tri
    Vị ngọt là vị ngọt
    Nguy hiểm là nguy hiểm
    Xuất ly là xuất ly
    Thì tự mình giải thoát
    Khỏi đau khổ sầu bi
    Và có thể đưa người
    Tuệ tri các cảm thọ.

-ooOoo-

Tìm hiểu Kinh tạng Nikaya – Tâm học là cuốn sách Online giới thiệu về bộ kinh Nikaya , các bản dịch và chú giải được Tâm Học soạn từ các nguồn đáng tín cậy trên mạng internet.

Tuy nhiên đây vẫn là sách chỉ có giá trị tham khảo , mang tính chủ quan của tác giả  Tâm học.

Hits: 0

Post Views: 8